Кіріспе

ЖҚТБ пайда болуы туралы қабылданбаған гипотезалар – ғылыми қауымдастықтың көпшілігі қазіргі таңда мойындамайтын гипотезалар.

Адамның иммунжеткіліксіздік вирусының (АИВ) және ЖҚТБ-ның нақты емес бастаулары туралы әртүрлі маргиналды теориялар пайда болды, олардың мәлімдемелері кездейсоқ әрекеттен бастап, мақсатты шараларға дейін жетеді. Осыған байланысты бірнеше сауалдар мен тергеулер жүргізілді, нәтижесінде бұл теориялардың барлығы негізсіз және/немесе жалған ақпаратқа негізделгені анықталды. АИВ 20 ғасырдың басында Батыс-Орталық Африкада сары маймылдың иммунжеткіліксіздік вирусынан (СИВ) пайда болған немесе оған тығыз байланысты екені дәлелденді. АИВ-ті 1980 жылдары француз ғалымы Люк Монтанье ашты. 1980 жылдарға дейін АИВ белгісіз, қатерлі ауру болып келді.

Шал ауруына қарсы вакцинация теориясы

1987 жылы "ҚЖС эпидемиясы шешекке қарсы жаппай вакцинация науқанынан туындаған болуы мүмкін" деген пікір қарастырылды. Бұл туралы The Times газетінде жарияланған мақалада, аты-жөні аталмаған "ДДҰ кеңесшісінен" алынған: "Менің ойымша, шешек вакцинасы теориясы ҚЖС-тің күрт өрбуіне түсіндірме береді" деген цитата келтірілген. Қазіргі уақытта шешек вакцинасының иммундық жүйесі нашарлаған адамдарға қаулылы салдарлары бар екені белгілі. Бірақ, бұрын ҚЖС-қа шалдықпаған адамдар туралы ешқандай сілтеме келтірілмеген. Қазіргі кезде бірнеше мамандық басылымдары ҚЖС-қа шалдыққан адамдарға, олардың жыныстық серіктестеріне және үй шаруашылығы мүшелеріне шешек вакцинасының қолданылуына қарсы көрсетім ретінде сипаттайды. Кейбір теория саясатымен айналысатындар шешек вакцинасының қасақана түрде ҚЖС-пен ластануы туралы кеңейтілген гипотеза ұсынады. Ал 2010 жылы жарияланған зерттеу мақаласында шешектің толық жойылуы және одан кейін жаппай вакцинация науқанының "тоқтатылуы" ҚЖС-тің кенеттен пайда болуына себеп болуы мүмкін екені айтылды. Бұл теория шешекке қарсы иммундау "адамды келесі ҚЖС инфекциясынан және/немесе аурудың прогрессиясынан белгілі бір деңгейде қорғауы мүмкін" деген мүмкіндікті қарастырады. Шешек вакцинасының өзінің әсерлеріне қарамастан, Африкадағы оның қолданылуы иммуножеткіліксіздік вирустарының таралуына және мутациялануына ықпал еткен стерильді емес инъекциялардың бір түрі болып табылады.

В гепатитіне қарсы вакцина (ВГВ) теориясы

Дерматолог Алан Кантуэлл "СПИД және өлім дәрігерлері: СПИД эпидемиясының пайда болуын зерттеу" (1988) және "Құпия СПИД геноцидінің жоспары" (1993) атты жеке жариялаған кітаптарында, ВИЧ-тің АҚШ үкіметінің ғалымдары жасаған, генетикалық түрлендірілген организм екенін мәлімдеді. Вирус 1978 және 1981 жылдар аралығында АҚШ-тың ірі қалаларында (Нью-Йорк, Сан-Франциско, Лос-Анджелес және басқалары) гейлер мен бисексуалдарға жүргізілген гепатит B (әсіресе, Merck Heptavax B вакцинасының 751-ші партиясы арқылы, гепатит B вакцинасы арқылы) тәжірибелерінде халыққа таратылған. Кантуэлл бұл тәжірибелерді Вольф Шмунесс басқарғанын және СПИД эпидемиясының бастауын жасыру жұмыстары әлі де жалғасып жатқанын айтады. Роберт Б. Стрекер, Матильда Крим және Милтон Уильям Купер да осыған ұқсас теориялар ұсынған.

Ауызша полиомиелит вакцинасының (ОПВ) теориясы

1999 жылы Эдвард Хупер өзінің ОПВ/ЖҚС гипотезасының нұсқасында шимпанзе вирусымен зарарланған шимпанзе бүйрегінің жасушаларында өсірілген ауызша полиомиелит вакцинасының (ОПВ) алғашқы партиялары Орталық Африкадағы ВИЧ-1 вирусының бастапқы көзі болды деп болжады. Хупер ең көп күдік тудырған партияның құтылысы Ұлыбританияда сақтаудан табылған, ал талдау нәтижесінде ВИЧ/СИВ тізбектері немесе шимпанзе клеткалық құрауы табылмады, бірақ макак митохондриясының іздері анықталды. Вистар институтында сақталған ОПВ-ның бес үлгісін, соның ішінде 1958-1960 жылдар аралығында Бельгия Конгосында қолданылған бір үлгіні талдағанда шимпанзе ДНК-сы табылмады. Басқа молекулалық биология және филогенетикалық зерттеулер де бұл гипотезаны жоққа шығарады, ал ғылыми консенсус оны жолдан тартқан деп санайды. 2004 жылы Nature журналында жарияланған мақалада бұл гипотеза "нақылға түсірілген" деп сипатталды.

Форт-Детрикте құрылған

Якоб Сегал (1911–1995), сол кездегі Шығыс Германиядағы Гумбольдт университетінің профессоры, ВИЧ вирусы АҚШ-тың Форт-Детрик әскери зертханасында Висна және HTLV 1 екі вирусын біріктіру арқылы жасалған деп болжады. Оның теориясына сәйкес, 1977-1978 жылдары құрылған жаңа вирус түрмедегі еріктілерге сынақтан өткізілді, олар тәжірибеге қатысқандары үшін мерзімінен бұрын босатылуға келісім берген. Одан әрі, осы тұтқындар арқылы вирус халық арасына тарады деп санайды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін, бұрынғы КГБ агенттері Василий Митрохин мен Олег Гордиевский Форт-Детрик гипотезасының КГБ-ның Бірінші Бас Дирекциясымен «INFEKTION операциясы» кодынмен жасалған үгіт-насихат операциясы екенін жеке-жеке мәлімдеді. Бұл ақпаратты кейін Шығыс Германияның Бас Барлау Басқармасының X бөлімінің офицері Гюнтер Боненсак та растады. Сегалдың ресейлік КГБ офицерлерімен тығыз байланыста болғаны белгілі, ал Митрохин оны операцияның маңызды құралы деп атады. Сегалдың бұл гипотезаны өз еркімен зерттегені ме, әлде бұйрық бойынша әрекет еткені ме, әлі де толыққанды белгісіз. Сегал өзі соңғысын әрқашан жоққа шығарды және операция тоқтатылғаннан кейін де, салқын соғыс аяқталғаннан кейін де гипотезаны зерттеуін жалғастырды.

Халық санын азайту үшін жасалған құпияланбау

"Бейірткі ат" (1991) кітабында радио хабаршысы және жазушы Милтон Уильям Купер (1943–2001) СПИД-тің афроамерикалықтар, испаноязылдылар және гомосексуалдардың халық санын кемітуге бағытталған қастандықтардың салдары екенін айтты.

Құрлық туралы нанымдардың таралуы

Лос-Анджелестегі "Қаралар" АИТС институтының атқарушы директоры Фил Уилсонның айтуынша, қастандық теориялары адамдар қандай шаралар қолданбаса да, олардың бұл ауруға шалдығуы мүмкін деген сенімге ие болуына байланысты, АИТС-тің алдын алуға кедергіл келтіруде. 2005 жылғы зерттеу көрсеткендей, бұл оларды қауіпті әрекеттерге барар кезде абайсыздыққа түсіреді, себебі олар мұның қандай да бір пайдасы жоқ деп ойлайды. "Сауалнамаға қатысқан 500 афроамериканның шамамен жартысы АИТВ адам жасаған деп санайды. Олардың төрттен бірінен астамы СПИД мемлекеттік зертханада жасалған деп есептейді, ал 12 пайызы оны ЦРУ жасап, таратыпты дегенге сенеді. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысушылардың 75 пайызы медициналық және халық денсаулығы сақтау органдары АИТС-тің қара қоғамда таралуын тоқтатуға күш салуда деп санайды."

Вангари Маатай

2004 жылғы Нобель бейсыздану сыйлығының лауреаты және экологиялық белсенді Вангари Маатайға "Time" журналының тілшісі "ЖИТС – дамыған елдердің қара нәсілді жою мақсатымен жасаған биологиялық қару" деген бұрынғы айғақталған мәлімдемесіне қатысты пікірін сұрады. Маатай: "ЖИТС-ті кімнің жасағанын және оның биологиялық агент екенін-екпегенін білмеймін. Бірақ мұндай нәрселердің әуеден пайда болмайтынын білемін. Менің ойымша, жасырылуы тиіс бір шындық бар" деді. Кейіннен 2004 жылдың желтоқсан айында Маатай жазбаша мәлімдеме жасады: "Мен бұл вирусты ақ адамдардың немесе ақ үкіметтердің африкалықтарды жою үшін жасады деп айтпаймын және сенбеймін. Мұндай пікірлер қатыгез және зиянды."

Манто Тшабалала-Мсиманг

2000 жылы Оңтүстік Африканың денсаулық сақтау министрі Манто Тшабалала Мсиманг Купердің осы теорияны талқылайтын кітабының бір бөлігін Оңтүстік Африканың жоғары лауазымды шенеуніктеріне таратуы үшін сынға ұшырады. АИТВ-ге қарсылық танытушыларды ұзақ жылдардан бері сынап келе жатқан Николи Наттрасс, Тшабалала Мсимангты Купердің теорияларына сенімділік бергені және оларды Африкада таратуы үшін айыптады.