Кіріспе
1 желтоқсан – Дүниежүзілік ЖИТС күні. 1988 жылдан бері әр жыл сайын 1 желтоқсанда тойланады. Бұл күн – ВИЧ инфекциясының таралуынан туындаған ЖИТС пандемиясы туралы хабардарлықты арттыруға және осы аурудан қайтыс болғандарды еске алуға арналған халықаралық күн. ЖИТС (алынған иммуножеткіліксіздік синдромы) – адамның иммуножеткіліксіздік вирусы (ВИЧ) қоздыратын, өмірге қауіпті жағдай. ВИЧ вирусы науқастың иммундық жүйесіне шабуыл жасайды және оның басқа ауруларға қарсы тұру қабілетін төмендетеді. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі үкіметтер мен денсаулық сақтау органдары, үкіметтік емес ұйымдар мен жеке адамдар бұл күнді тойлайды, көбінесе ЖИТС-тің алдын алу және оны бақылау туралы білім берумен айналысады. Дүниежүзілік ЖИТС күні – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) белгілеген он бір ресми жаһандық денсаулық сақтау кампаниясының бірі. Басқалары: Дүниежүзілік денсаулық күні, Дүниежүзілік қан доноры күні, Дүниежүзілік иммундау апталығы, Дүниежүзілік туберкулез күні, Дүниежүзілік темекіге қарсы күрес күні, Дүниежүзілік безгек күні, Дүниежүзілік гепатит күні, Дүниежүзілік микробқа қарсы күрес апталығы, Дүниежүзілік пациенттер қауіпсіздігі күні және Дүниежүзілік Шагастың ауруы күні. 2020 жылға дейін ЖИТС әлем бойынша 27,2 миллионнан 47,8 миллионға дейін адамның өмірін қиды, ал шамамен 37,7 миллион адам ВИЧ-пен өмір сүруде. Бұл тарихтағы ең маңызды жаһандық денсаулық сақтау мәселелерінің бірі. Әлемнің көптеген аймақтарында антиретровирустық емге қолжетімділіктің жақсаруының арқасында ЖИТС эпидемиясынан болатын өлім-жітім 2004 жылғы ең жоғары көрсеткіштен бері 64%-ға төмендеді (2004 жылы 1,9 миллион, 2020 жылы 680 000). Бунн мен Неттер өз идеяларын ЖҚТБ-ның (қазіргі ЮНЭЙДС) Бағдарламалық директоры Джонатан Маннға ұсынды. Манн идеяны ұнатты, мақұлдады және Дүниежүзілік ЖИТС күнін алғаш рет 1988 жылдың 1 желтоқсанында атап өтуді ұсынды. Сан-Францисколық бұрынғы тележурналист Бунн 1 желтоқсанды таңдау себебі – Батыс ақпарат құралдарының Дүниежүзілік ЖИТС күні туралы жаңалықтарды кеңінен таратуына мүмкіндік беру, АҚШ-тағы сайлаудан кейін, бірақ Рождество мерекелерінен бұрын болатын уақыт екендігі. Бір күндік шарамен шектеліп қалмай, ЮНЭЙДС 1997 жылы Дүниежүзілік ЖИТС науқанын құрды, оның мақсаты – жыл бойына хабар тарату, алдын алу және білім беру. 2004 жылы Дүниежүзілік ЖИТС науқаны тәуелсіз ұйымға айналды. 1988 жылдан бері әр жыл сайын Папалар Дүниежүзілік ЖИТС күнінде науқастар мен дәрігерлерге құттықтау жолдап келеді. 2016 жылы ВИЧ, құтыру, COVID және басқа да тыныс алу жолдары вирустарын зерттейтін бірқатар бейүкіметтік ұйымдар (Panagea Global AIDS және Оңтүстік Африкадағы ЖИТС және құқықтар альянсы сияқты) Дүниежүзілік ЖИТС күнін Дүниежүзілік ВИЧ күні деп атауды ұсынды. Олардың пікірінше, бұл өзгеріс әлеуметтік әділдік мәселелерін және профилактикалық емдеулерді, мысалы, инфекцияға ұқсас алдын алуды (PrEP) дамытуға назар аударуға мүмкіндік береді. АҚШ-та Ақ үй 2007 жылдан бастап Дүниежүзілік ЖИТС күнін ғимараттың Солтүстік жағындағы кіреберісте ЖИТС таспасын іліп атап өтеді. Ақ үйдің кеңесшісі Стивен М. Левин, сол кезде президент Джордж Буш әкімшілігінде қызмет еткен, АҚШ-тың PEPFAR бағдарламасы арқылы әлемдегі ЖИТС эпидемиясына қарсы күреске деген бейілділігін көрсету үшін мұндай шараны ұсынды. Ақ үйдің бұл дәстүрі, қазір төрт президенттік әкімшілік кезеңінде жыл сайын жалғасуда, көп назар аударды, өйткені Авраам Линкольн әкімшілігінен бері Ақ үйден ілінген алғашқы баннер, белгі немесе символ еді. 1993 жылдан бері АҚШ президенті Дүниежүзілік ЖИТС күніне ресми жариялама жасап келеді (осы жарияламалардың көшірмелерін алу үшін #US Presidential Proclamations for World AIDS Day бөлімін қараңыз). 2017 жылдың 30 қарашасында президент Дональд Трамп жергілікті колледж студенттерімен бірге 1 желтоқсанды Дүниежүзілік ЖИТС күні деп жариялады.
World AIDS Day, designated on 1 December every year since 1988, is an international day dedicated to raising awareness of the AIDS pandemic caused by the spread of HIV infection and mourning those who've died of the disease. The acquired immunodeficiency syndrome (AIDS) is a life threatening condition caused by the human immunodeficiency virus (HIV). The HIV virus attacks the immune system of the patient and reduces its resistance to other diseases. Government and health officials, non governmental organizations, and individuals around the world observe the day, often with education on AIDS prevention and control. World AIDS Day is one of the eleven official global public health campaigns marked by the World Health Organization (WHO), along with World Health Day, World Blood Donor Day, World Immunization Week, World Tuberculosis Day, World No Tobacco Day, World Malaria Day, World Hepatitis Day, World Antimicrobial Awareness Week, World Patient Safety Day and World Chagas Disease Day. as of 2020, AIDS has killed between 27.2 million and 47.8 million people worldwide, and an estimated 37.7 million people are living with HIV, making it one of the most important global public health issues in recorded history. Thanks to recent improved access to antiretroviral treatment in many regions of the world, the death rate from AIDS epidemic has decreased by 64% since its peak in 2004 (1.9 million in 2004, compared to 680 000 in 2020). Bunn and Netter took their idea to Dr. Jonathan Mann, Director of the Global Programme on AIDS (now known as UNAIDS). Mann liked the concept, approved it, and agreed with the recommendation that the first observance of World AIDS Day should be on 1 December 1988. Bunn, a former television broadcast journalist from San Francisco, had recommended the date of 1 December that believing it would maximize coverage of World AIDS Day by western news media, sufficiently long following the US elections but before the Christmas holidays. Rather than focus on a single day, UNAIDS created the World AIDS Campaign in 1997 to focus on year round communications, prevention and education. In 2004, the World AIDS Campaign became an independent organization. Each year since 1988, Popes have released a greeting message for patients and doctors on World AIDS Day. In 2016, a collection of HIV, rabies, COVID and other respiratory viruses NGOs (including Panagea Global AIDS and the AIDS and Rights Alliance for Southern Africa) started a campaign to rename World AIDS Day to World HIV Day. They claim the change will emphasize social justice issues, and the advancement of treatments like pre exposure prophylaxis. In the US, the White House began marking World AIDS Day with the iconic display of a AIDS Ribbon on the building's North Portico in 2007. White House aide Steven M. Levine, then serving in President George W. Bush's administration, proposed the display to symbolize the United States' commitment to combat the world AIDS epidemic through its landmark PEPFAR program. The White House display, now an annual tradition across four presidential administrations, quickly garnered attention, as it was the first banner, sign or symbol to prominently hang from the White House since the Abraham Lincoln administration. Since 1993, the President of the United States has made an official proclamation for World AIDS Day (see section #US Presidential Proclamations for World AIDS Day for copies of those proclamations). On 30 November 2017, President Donald Trump along with local community college students proclaimed World AIDS Day for 1 December.
Тақырыптар
Дүниежүзілік СПИД күніне арналған барлық науқандар белгілі бір тақырыпқа негізделген, ол ЮНЭЙДС, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) және ВИЧ/СПИД-тің алдын алу және емдеумен айналысатын көптеген халықтық, ұлттық және халықаралық ұйымдармен кеңескеннен кейін таңдалады. Әр жылғы тақырыпты Дүниежүзілік СПИД науқанының (ДСН) жаһандық басқару комитеті анықтайды. 2014 жылғы АҚШ Федералдық тақырыбы – "Назар аудару, әріптестік, жетістік: СПИД-тен азат ұрпақ". Тақырыптар бір күнмен шектелмейді, жыл бойы ВИЧ/СПИД туралы хабардарлықты арттыру үшін басқа да маңызды жаһандық оқиғалармен бірге, мысалы G8 саммитінде, сондай-ақ Ұлыбританиядағы Студенттер СПИД-ті тоқтату науқаны сияқты жергілікті науқандарда қолданылады.