Кіріспе

1942 жылы Торнтон Уайлдердің "Тістеріміздің терісі" атты пьесасы – Торнтон Уайлдердің драматургия саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған туындысы. Ол 1942 жылғы 15 қазанда Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Шуберт театрында алғашқы рет көрсетілді, ал 1942 жылғы 18 қарашада Бродвейдегі Плимут театрына көшірілді. Пьесаны Майкл Майерберг өндірді, режиссері – Элия Казан, костюмдерді Мэри Перси Шенк жасады. Бұл пьеса – Нью-Джерси штатының Excelsior қалашығындағы Antrobus отбасының өмірі арқылы адамзат тарихын бейнелейтін үш бөлімді аллегория. Эпикалық комедиялық драма американдық классикалық комедиялардың ең ерекшелерінің бірі саналады – ол дерлік барлық қалыптасқан театрлық дәстүрлерді бұзды. Пьеса атауы "Король Джеймс" нұсқасындағы Киелі кітаптың Әйүп кітабының 19:20 аятынан алынған: "Менің сүйектерім теріме және етке жабысып қалды, мен тістерімнің терісімен аман қалдым".

Шолу

Пьесаның басты кейіпкерлері Джордж және Мэгги Антробус (от άνθρωπος (антропос), "адам" немесе "персонал"), олардың екі баласы Генри мен Глэдис және Сабина, бірінші және үшінші актілерде отбасылық қызметші ретінде, ал екінші актіде сұлулық патшайымы ретінде көрінеді. Пьесаның оқиғасы қазіргі заманғы ортада өтеді, бірақ тарихқа дейінгі дәуірге дейінгі анахронизмдерге толы. Кейіпкерлердің архетиптік рөлдері олардың Киелі кітап және классикалық тұлғалармен сәйкестендірілуімен күшейтіледі: Лили Сабина есімі Лилит мифіне және Сабина әйелдеріне жасалған зорлықтың тарихи оқиғасына сілтеме жасайды, бұл сәйкестендірулер пьеса мәтінінде айқын көрсетілген. Генри Антробус ағасы Абылды өлтіргеннен кейін "Қабыл" деген есімге өзгертілді, бұл Адамның ұлы Құдайдың Абылға Қабилды артық көруінен кейін оны өлтіргенін көрсететін Киелі кітаптағы оқиғаны еске түсіреді. Бұл Джордж Антробус Адам, ал Мэгги Антробус Ева екенін көрсетеді, оған Джордж әйелі Мэггиге арналған мерейтойлық ән жазғанда нақты дәлел бар: "Бақытты мерейтой, сүйікті Ева". Абылдың өлтірілуі пьесаның маңызды тақырыбы болып табылады. Антробус мырза Генриге қарағанда "кемшіксіз" үшінші баласы Глэдиске көбірек назар бөледі. Генриге осылай қанағаттанбағандықтан, оның ашуы пьеса бойына күшейеді және үшінші актіде шегіне жетеді. Антробус отбасы пьеса бойына өзгермейді, бірақ үш акт үздіксіз оқиғаны құрамайды. Бірінші акт мұз дәуірінің алдында өтеді; екінші актіде отбасының жағдайы өзгереді, өйткені Джордж Сүтқоректілердің бауырластық орденінің президенті болады (Содом мен Гоморраға және "Қызық Жиырмаларға" сілтемелер бар), ал әлемнің соңы екінші рет жақындасады; үшінші акт жеті жылдық соғыстан кейін Мэгги мен Глэдистің бункерден шығуымен басталады. Актерлердің аудиторияға тікелей сөйлеуі арқылы стилистикалық күрделілік қосылады: бірінші сахнада Сабинаны ойнайтын актриса пьеса туралы ойларын көрермендермен бөліседі; екінші актіде ол өзінің рөлін оқудан бас тартып, көрермендермен сөйлейді, нәтижесінде көрермендердің бірі жылап театрдан шығып кетеді; үшінші актіде мистер Антробустың рөлін ойнайтын актер бірнеше актердің ауруға шалдыққанын хабарлайды және көрермендерден оларға көмектесуді сұрайды, ал пьесаның "сахналық менеджері" ауыстырушылармен репетиция жүргізеді.

Бірінші акт

Бірінші акт - 20 ғасырдың басындағы Нью-Джерси мен мұз дәуірінің басталуының қосындысы. Әкесі тетік, дөңгелек, алфавит және көбейту кестесі сияқты нәрселерді ойлап табумен айналысады. Отбасы және АҚШ-тың бүкіл солтүстік-шығысы Канададан оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан мұз қабырғасынан құрылу қаупіне тап болады. Оқиғаны баяндаушы кіріспемен ұсынады, ал отбасының қызметшісі Сабина оны одан әрі дамытады. Антробус отбасының мүшелері мен Киелі кітаптағы кейбір тұлғалар арасында алаңдатарлықтай ұқсастықтар бар. Бұған қоса, уақыт қысқарып, шатастырылғандықтан, Антробус үйіне тамақ және жылу іздеп келген босқындардың арасында Ескі өсиеттегі Мұса пайғамбар, ежелгі грек ақыны Гомер және Музалар деп танылатын әйелдер де бар.

ІІ акт

Екінші акт Атлантик-Ситидегі (Нью-Джерси) Boardwalk-та өтеді, онда Джордж Ежелгі және Құрметті Сүтқоректілер Орденінің президенті ретінде ант қабылдау үшін Антробус отбасы жиналған. Сабина да бар, ол Жорджтің әйелі мен отбасынан сүйіспеншілігін тартып алуға тырысатын ашкөз сұлулық патшайымы кейпінде. Конференцияға қатысушылар көңілді және тойға берілген, бірақ болашаққа қатысты болжам жасаған баяншы жақындап келе жатқан дауыл туралы ескертеді. Ауа райы жазғы күннен кенеттен дауылға, содан кейін нөсерге айналады. Глэдис пен Джордж жеке-жеке қарсылық көрсетуге тырысады, бірақ отбасы оларды қайтадан тәртіпке келтіреді. Акт отбасы мүшелерінің қайтадан жарасуымен аяқталады және Киелі кітаптағы Нұхтың кемесі туралы оқиғаға сай, жануарларды үлкен кемеге қауіпсіз жерге жеткізеді, онда олар дауылдан және әлемнің аяқталуынан аман қалады.

ІІІ акт

Соңғы акт Антробустардың бұрынғы үйінің қираған жерінде өтеді. Қатаң соғыс болған, Мэгги мен Глэдис жертөледе жасырынып аман қалған. Олар жертөледен шыққанда Глэдис жүкті екенін көреміз. Сабина да оларға қосылады, "Наполеон әскерінің ілесушісі түрінде киінген". Джордж майдан басында әскер басқарған. Генрих қарсы жақтан соғысып, генерал болып оралды. Отбасы мүшелері адамзаттың өзін-өзі жойып, қайта құру және жалғастыру қабілетін талқылайды. "Адамзаттың қай жетістігі немесе қасиеті оның өркениетін қайта жаңғыртуға лайық?" деген сұрақ қойылады. Сахна менеджері пьеса ішіндегі пьесаны тоқтатып, компанияның бірнеше мүшесінің рөлдерін орындай алмайтынын түсіндіреді, мүмкін тамақтан уланғандықтан (Сабина рөлін сомдаған актриса кешкі аста лимонды пирогта көк дақ көрген). Сахна менеджері күзетші, киімгер және актер емес басқа адамдарды рөлдерін орындауға шақырады, олардың міндеті пьесада уақыттың өтуін көрсету үшін Платон мен Аристотель сияқты философтардың сөздерін айтудан тұрады. Балама тарих бойынша оқиғалар басталған жерде аяқталады, Сабина тұрғын бөлмені шаңдап, Джорджтың кеңседен келуін күтеді. Оның соңғы әрекеті – көрермендерге сөйлеп, оларға осы оқиғаны немесе өмірді жалғастыру жауапкершілігін жүктеу.

Белгілі шығармалары

Бастапқы қойылымда Таллула Бэнкхед, Фредерик Марч, Флоренс Элдридж және Монтгомери Клифт ойнады. Бэнкхед «Сабина» рөлі үшін «Variety» сыйлығының «Үздік әйел актриса» номинациясы бойынша және «New York Drama Critics» сыйлығының «Жылдың үздік әйел актрисасы» сыйлығын жеңіп алды. 1943 жылғы наурыз айында ол қойылымнан кеткен кезде, оның орнына Мириам Хопкинс келді. Хопкинс өз кезегінде Гладис Джорджпен ауыстырылды. Джордж ауырып қалғанда, екі қойылымға, Бэнкхедтің дублері болған Лизабет Скотт шақырылып, рөлді орындады. Скотт содан кейін Бостондағы қойылымда осы рөлді ойнады. Бастапқыда Нью-Йоркте «Элизабет Скотт» деп таныстырылған ол, Бостонда рөлді қабылдамас бұрын «E» әрпін жойды, және бұл оның табысқа жеткен рөлі болды. Ұлыбританияда Лондонға дейінгі сынақ көрсетілімдерінен кейін, пьеса 1945 жылғы 16 мамырда Лондондағы «Феникс» театрында тұңғыш рет қойылды, онда ол 77 қойылым көрсетілді және 1945 жылғы 21 шілдеде жабылды. Ол 1946 жылғы 11 қыркүйекте Лондонның «Пикадилли» театрында қайта ашылды, 14 желтоқсанға дейін 109 қойылым көрсетілді. Лоуренс Оливье режиссерлік еткен «Сабина» рөлін Вивьен Ли орындады, ал Сесил Паркер Джордж Антробустың рөлін (Пикадиллиде Джордж Девайн) сомдады. Оливьелер сондай-ақ 1948 жылы Австралия мен Жаңа Зеландиядағы «Old Vic» турнесіне осы қойылымды қосты. Ли 1959 жылы «Granada Television» тікелей эфирде түсірген телехикаяда рөлді қайта ойнады, сонымен қатар Джордж Девайн мырза Антробус және Рут Даннинг оның әйелі рөлінде ойнады. Пьеса 1955 жылы Бродвейде қайта қойылды, алғашқы көрсетілімі «ANTA» театрында өтті. Ол 1961 жылы «Edinburgh Gateway» компаниясымен сахналастырылды. 1983 жылы «PBS» телеарнасы «American Playhouse» арқылы Сан-Диегодағы «Old Globe» театрында қойылған қойылымды көрсетті. Басты рөлдерді Блэр Браун, Гарольд Гулд, Сада Томпсон, Ру Маккланахан және Джеффри Комбс орындады, режиссері – Джек О'Брайен. Нью-Йорк қаласының «Public Theater» 1998 жылғы жазғы «Shakespeare in the Park» фестивалінің аясында «Central Park»-тағы «Delacorte» театрында қойылым ұсынды. Бұл қойылымда Кристен Джонстон, Джон Гудман және Франсис Конрой ойнады. Оны Айрин Льюис режиссерлік етті. 2017 жылы «Theatre for a New Audience» Арин Арбус режиссерлігімен «Тістеріміздің терісі» пьесасын қойды. Ол Кесия Льюистің режиссурасы мен орындаушылығы үшін 2017 жылғы «Obie» сыйлығын жеңіп алды. Лилеана Блейн Круз режиссерлік еткен пьесаның Бродвейдегі қайта қойылымы 2022 жылғы 1 сәуірде «Vivian Beaumont Theater»-да алдын ала көрсетілімдерде басталды және 25 сәуірде ресми түрде ашылды. Кейіннен ол алты «Tony» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Үздік режиссер», «Үздік басты әйел актриса», «Үздік костюм дизайны», «Үздік жарық дизайны», «Үздік дыбыс дизайны» және «Үздік сахналық дизайн» номинациялары бар болды.

Орындаушылар тізімі

Персонаж Оригинал Бродвейлік құрамы 1942 Олд Глобус театры, Сан-Диего 1983 Қоғамдық театр, Нью-Йорк 1998 Вивиан Бомонт Бродвейде қайта қойылды 2022Ж. Антробус Фредерик МаршГарольд ГулдДжон Гудман Джеймс Винсент Мередит Әйел Антробус Флоренс Элдридж Сада Томпсон Фрэнсис Конрой Рослин Рафф Генри Монтгомери Клифт Джеффри Комбс Джон Ортис Джулиан Робертсон Глэдис Фрэнсис Хефлин Моник Фаулер Брайнин Брайант Пейдж Гилберт Сабина Таллула Банкхед Блэр Браун Кристен Джонстон Габби Бинс М. Фицпатрик Е. Г. Маршалл Джонатан МакМюрти Доннетта Лавина Грейс