Кіріспе
Марвин Нил Саймон (4 шілде 1927 – 26 тамыз 2018) – американдық драматург, сценарист және автор. Ол 30-дан астам пьеса жазды және шамамен сол санда киносценарийлердің авторы, көбінесе оның пьесаларының киноадаптациясы болды. Ол үш Тони сыйлығын және «Алтын глобус» сыйлығын алды, сондай-ақ төрт «Оскар» және төрт «Эмми» сыйлығына ұсынылды. 1975 жылы оған арнайы Тони сыйлығы, 1995 жылы Кеннеди орталығының сыйлығы және 2006 жылы американдық юмор үшін Марк Твен сыйлығы табысталды. Саймон Ұлы депрессия кезінде Нью-Йоркте өскен. Ата-анасының қаржылық қиындықтары олардың некесіне әсер етті, нәтижесінде ол көбінесе бақытсыз және тұрақсыз балалық шақты бастан өткерді. Ол көбінесе кинотеатрларға барып, Чарли Чаплин сияқты ерте комедия актерлерін тамашалайтын. Орта мектепті бітіріп, Әскери әуе күштерінің резервінде бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін, ол радио бағдарламалары мен танымал телешоулар үшін комедиялық сценарийлер жаза бастады. Соңғыларының ішінде Сид Цезарьдің «Your Show of Shows» (1950 жылы ол Карл Райнер, Мел Брукс, Вуди Аллен, Ларри Гелбарт және Сельма Даймонд сияқты басқа жас жазушылармен бірге жұмыс істеді) және 1955 жылдан 1959 жылға дейін көрсетілген Фил Сильверс шоуы болды. Оның алғашқы қойылған пьесасы – «Come Blow Your Horn» (1961). Оны аяқтауға үш жыл кетті және Бродвейде 678 рет қойылды. Одан кейін «Барфут в парке» (1963) және «The Odd Couple» (1965) табысқа ие болды. Ол соңғысы үшін Тони сыйлығын жеңіп алды, бұл оны ұлттық деңгейде танымал және «Бродвейдегі ең жаңағы драматург» етті. Нейлдің ағасы, сегіз жыл үлкен Дэнни Саймон – теледидар сценарисінің авторы және комедия мұғалімі. Ол Манхэттеннің Вашингтон Хайтс ауданында өсіп, он алты жасында ДеУит Клинтон орта мектебін бітірді. Оны «Док» деп лақаптайтын, ал мектептің жылнамасында өте ұялшақ деп сипаттаған. Саймонның балалық шағы ата-анасының «жанжалды некесімен» және Депрессияның салдарынан туындаған қаржылық қиындықтармен ерекшеленді. Кейде түнде олардың дау-дамасын естімеу үшін құлағына жастық тығып алатын. Әкесі жиі отбасын бірнеше айға тастап кететін, бұл олардың қаржылық және эмоционалдық жағдайына одан әрі қиындық тудыратын. Нәтижесінде, отбасы жалдамалы адамдарды қабылдады, ал Саймон мен оның інісі Дэнни кейде туыстарының үйінде тұруға мәжбүр болды. Саймон жазушы болуының себебінің бірі – осындай эмоционалдық отбасылық мәселелерден тәуелсіз болу қажеттілігін қанағаттандыру екенін айтты, ол бұл қажеттілікті жеті немесе сегіз жасында таныған: «Мен өзімді қалайда қамқорлауым керек еді. Бұл мені тәуелсіз адам ретінде күшті етті. Ол комедия жазуды ұзақ мерзімді мақсаты етіп қойды, сонымен қатар оны адамдармен байланыс орнатудың жолы ретінде қарастырды. «Мен ешқашан спортшы немесе дәрігер бола алмадым». Кейін Саймон 1958 және 1959 жылдары эфирге шыққан «The Phil Silvers Show» сериалының сценарийлерін жазды. Саймон кейінірек осы екі жұмыс тәжірибесінің өзінің мансабы үшін қаншалықты маңызды болғанын еске алды: «Олардың екеуінің арасында мен бес жыл өткіздім және бұрынғы кез келген тәжірибеден гөрі ақырында не істейтінім туралы көбірек білдім». Саймон әдеттегі жазу сеансын былай сипаттады: Блокquote | style=font size: 100%; | text=Бұл жерде жеті жазушы болды, сонымен қатар Сид, Карл Райнер және Хоуи Моррис. Мел Брукс және, мүмкін, Вуди Аллен басқа скетчтердің бірін жазатын, бәрі де қосылып, қайта жазатын, сондықтан бәріміз де оның бір бөлігін алдық. Бұл менің басқа адамдармен бірге жазуда ең ұнамды өткізген уақытым болды. 1961 жылы Саймонның Бродвейдегі алғашқы пьесасы «Come Blow Your Horn» Брукс Аткинсон театрында 678 спектакльде қойылды. Саймонға алғашқы пьесасын жасауға үш жыл кетті, себебі ол теледидар сценарийлерінде де жұмыс істеді. Ол оны басынан аяғына дейін кем дегенде жиырма рет қайта жазды: «Барфут в парке» (1963) және Тони сыйлығын жеңіп алған «The Odd Couple» (1965) оған ұлттық танымалдылық әкелді, және ол Сьюзан Копринс айтуынша, «Бродвейдегі ең жаңағы драматург» деп саналды. «Жұлдызды қыз», «The Odd Couple» және «Барфут в парке» оған жылына 1 миллион доллар табыс әкелді. Саймон басқалардың материалдарын да бейімдеген, мысалы Патрик Деннистің романы бойынша «Little Me» (1962) мюзиклі; Федерико Феллини және басқалар жазған «Nights of Cabiria» (1957) фильмінің сценариінен «Sweet Charity» (1966); және Билли Уайлдердің «The Apartment» фильмінің музыкалық нұсқасы «Promises, Promises» (1968). 1969 жылы «Last of the Red Hot Lovers» фильмі кезінде Саймон өзінің шоуларынан аптасына 45 000 доллар табады (құқықтарды сатуды қоспағанда), бұл оны Бродвейдегі ең табысты сценаристке айналдырды. Саймон сонымен қатар «сценарий дәрігері» ретінде де жұмыс істеді, Бродвейге бағытталған пьесалардың немесе мюзиклдердің кітаптарын жақсартуға көмектесті, мысалы «A Chorus Line» (1975) үшін. 1970 жылдары ол бірқатар табысты пьесалар жазды; кейде бірнеше пьеса бір уақытта сахнада тұрып, көрермендерге толы залдарда көрсетілді. Ол сол кезде елдегі жетекші драматургтердің бірі ретінде танылса да, оның ішкі құлшынысы оны жазуға жетеледі: Блокquote | style=font size: 100%; | text=Мен балалық шағымдағы арманымды орындап, көзім алдында көріп, тыныштадым ба? Бронкста туған, депрессияда және еврей болған адам тыныштамайды. «Lost in Yonkers» пьесасын ұсыныстан кейін Саймонның келесі пьесалары коммерциялық табысқа ие болмады. 2000 жылғы «The Dinner Party» (Генри Уинклер мен Джон Риттер бас рөлде ойнады) «сәл табысқа ие болды» және жағымсыз пікірлер алды.
Marvin Neil Simon (July 4, 1927 – August 26, 2018) was an American playwright, screenwriter and author. He wrote more than 30 plays and nearly the same number of movie screenplays, mostly film adaptations of his plays. He received three Tony Awards and a Golden Globe Award, as well as nominations for four Academy Awards and four Primetime Emmy Awards. He was awarded a Special Tony Award in 1975, the Kennedy Center Honors in 1995 and the Mark Twain Prize for American Humor in 2006. Simon grew up in New York City during the Great Depression. His parents' financial difficulties affected their marriage, giving him a mostly unhappy and unstable childhood. He often took refuge in movie theaters, where he enjoyed watching early comedians like Charlie Chaplin. After graduating from high school and serving a few years in the Army Air Force Reserve, he began writing comedy scripts for radio programs and popular early television shows. Among the latter were Sid Caesar's Your Show of Shows (where in 1950 he worked alongside other young writers including Carl Reiner, Mel Brooks, Woody Allen, Larry Gelbart and Selma Diamond), and The Phil Silvers Show, which ran from 1955 to 1959. His first produced play was Come Blow Your Horn (1961). It took him three years to complete and ran for 678 performances on Broadway. It was followed by two more successes, Barefoot in the Park (1963) and The Odd Couple (1965). He won a Tony Award for the latter. It made him a national celebrity and "the hottest new playwright on Broadway". Neil had one brother, eight years his senior, television writer and comedy teacher Danny Simon. He grew up in Washington Heights, Manhattan, and graduated from DeWitt Clinton High School when he was sixteen. He was nicknamed 'Doc', and the school yearbook described him as extremely shy. Simon's childhood was marked by his parents' "tempestuous marriage" and the financial hardship caused by the Depression. Sometimes at night he blocked out their arguments by putting a pillow over his ears. His father often abandoned the family for months at a time, causing them further financial and emotional suffering. As a result, the family took in boarders, and Simon and his brother Danny were sometimes forced to live with different relatives. Simon has said that one of the reasons he became a writer was to fulfill a need to be independent of such emotional family issues, a need he recognized when he was seven or eight: "I'd better start taking care of myself somehow It made me strong as an independent person. He made writing comedy his long term goal, and also saw it as a way to connect with people. "I was never going to be an athlete or a doctor." Simon later wrote scripts for The Phil Silvers Show, for episodes broadcast during 1958 and 1959. Simon later recalled the importance of these two writing jobs to his career: "Between the two of them, I spent five years and learned more about what I was eventually going to do than in any other previous experience." Simon described a typical writing session:
Blockquote |style=font size: 100%; |text=There were about seven writers, plus Sid, Carl Reiner, and Howie Morris Mel Brooks and maybe Woody Allen would write one of the other sketches everyone would pitch in and rewrite, so we all had a part of it It was probably the most enjoyable time I ever had in writing with other people. In 1961, Simon's first Broadway play, Come Blow Your Horn, ran for 678 performances at the Brooks Atkinson Theatre. Simon took three years to create that first play, partly because he was also working on television scripts. He rewrote it at least twenty times from beginning to end:
Barefoot in the Park (1963) and The Odd Couple (1965), for which he won a Tony Award, brought him national celebrity, and he was considered "the hottest new playwright on Broadway", according to Susan Koprince. The Star Spangled Girl, The Odd Couple and Barefoot in the Park. These earned him royalties of $1 million a year. Simon also adapted material originated by others, such as the musical Little Me (1962), based on the novel by Patrick Dennis; Sweet Charity (1966) from the screenplay for the film Nights of Cabiria (1957), written by Federico Fellini and others; and Promises, Promises (1968) a musical version of Billy Wilder's film, The Apartment. By the time of Last of the Red Hot Lovers in 1969, Simon was reputedly earning $45,000 a week from his shows (excluding sale of rights), making him the most financially successful Broadway writer ever. Simon also served as an uncredited "script doctor", helping to hone the books of Broadway bound plays or musicals under development, as he did for A Chorus Line (1975). During the 1970s, he wrote a string of successful plays; sometimes more than one was playing at the same time, to standing room only audiences. Although he was, by then, recognized as one of the country's leading playwrights, his inner drive kept him writing:
Blockquote | style=font size: 100%; | text=Did I relax and watch my boyhood ambitions being fulfilled before my eyes? Not if you were born in the Bronx, in the Depression and Jewish, you don't. Following Lost in Yonkers, Simon's next several plays did not meet with commercial success. The Dinner Party (2000), which starred Henry Winkler and John Ritter, was "a modest hit". and received poor reviews.
Экран
Саймон өзінің "Келіңіз, мүйізді өрісіңіз" (1963) атты алғашқы киноадаптациясының сценарийін жазудан бас тартты, оның орнына пьеса жазуға көбірек назар аударуды жөн көрді. Алайда, ол бұл фильмге көңілі толмады және содан кейін өзінің туындыларының киноға түсірілуін қадағалауға тырысты. Саймон жиырмадан астам фильмнің сценарийін жазды және төрт рет "Оскар" сыйлығына ие болды – "The Odd Couple" (1969), "The Sunshine Boys" (1975), "The Goodbye Girl" (1977) және "California Suite" (1978) фильмдері үшін. Басқа фильмдердің қатарында "Қаладан шыққандар" (1970) және "Өлімге қастандық" (1976) бар. Оның көптеген фильмдері сәтті болғанымен, фильмдер оның пьесаларына қарағанда әрқашан екінші орында тұрды.
Жазу стилі мен тақырыбы
Саймонның жазу стиліндегі ең тұрақты ерекшелік – комедия, жағдайлық және сөздік комедия, оның арқасында ол маңызды мәселелерді көрермендерді "көз жасын жасыру үшін күлдіретін"дейтіндей етіп жеткізеді. Саймонның сіңілі баласы – АҚШ округтік судьясы Майкл Х. Саймон, ал сіңілі күйеуі – АҚШ конгрессмені Сюзанна Бонамичи. Саймон қоғамдық қызмет көрсеткендерге арналған Джефферсон сыйлығын іріктеу комиссиясының құрамында болды. 2004 жылы Саймон ұзақ жылдар бойы досы және жарнамашысы Билл Эванстан бүйрек трансплантациясын қабылдады. Нейл Саймон 2018 жылдың 26 тамызында Манхэттендегі Нью-Йорк-Пресбитериан ауруханасында бүйрек жетіспеушілігінен ем алып жатқанда пневмониядан көз жұмды. Ол 91 жаста болды және Альцгеймер ауруымен де ауырған.
Марапаттар мен құрметтер
Саймон үш құрметті дәрежеге ие болды: Хофстра университетінің гуманитарлық ғылымдар докторы, Маркетт университетінің әдебиет докторы және Уильямс колледжінің құқық докторы. 1983 жылы Саймон өз атымен аталған Нью-Йорк театрының жалғыз тірі драматургі атанды. Бродвейдегі Алвин театры оның құрметіне Нил Саймон театры деп өзгертілді, сондай-ақ ол Филадельфиядағы Уолнут-стрит театрының құрметті қамқорлар кеңесінің мүшесі болды – бұл Американың ең көне театры. 1983 жылы Саймон Америка Театр Даңқына енгізілді. 1965 жылы ол «Үздік драматург» («The Odd Couple») номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды, ал 1975 жылы американдық театрға қосқан еңбегі үшін арнайы «Тони» сыйлығымен марапатталды. Саймон 1978 жылы «Қош кел, қыз» фильмі үшін «Алтын глобус» сыйлығын «Үздік киносценарий» номинациясы бойынша жеңіп алды. «Брайтон Бич естеліктері» (1983) үшін ол Нью-Йорк драма сыншылары шеңберінің сыйлығын алды, одан кейін 1985 жылы «Үздік пьеса» номинациясы бойынша тағы бір «Тони» сыйлығы – «Билокси Блюз» және 1991 жылы «Юнкерсте жоғалғандар» үшін «Тони» сыйлығын жеңіп алды. «Арман» театры Саймонның және оның замандастарының шығармаларын сақтауға арналған кәсіби жазғы репертуарлық театр. Нил Саймон фестивалін 2003 жылы Ричард Дин Багг құрды. 2006 жылы Саймон американдық юморға арналған Марк Твен сыйлығымен марапатталды.