Кіріспе

АҚШ федералды сот жүйесінде сотталғандарға үкім тағайындау ережелері – АҚШ Федералдық сот жүйесінде жасалған қылмыс және ауыр (А санаты) құқық бұзушылықтар үшін сотталған жеке тұлғалар мен ұйымдарға үкім тағайындаудың бірыңғай саясатын белгілейтін АҚШ Федералдық сот комиссиясы жариялаған ережелер. Бұл нұсқаулар жеңіл құқық бұзушылықтарға немесе бұзушылықтарға қолданылмайды. Нұсқаулар бастапқыда міндетті болып есептелгенімен, 2005 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «United States v. Booker» ісі бойынша қабылдаған шешімінде, нұсқаулардың бастапқы құрамы алқа биімен сотталуға конституциялық құқықты бұзады деп танылды, ал шешім ретінде нұсқауларды міндетті деп белгілейтін заң ережелері алынып тасталды. «Букер» және басқа да Жоғарғы Сот істерінен кейін, мысалы, «Blakely v. Washington» (2004) ісінен кейін, нұсқаулар енді тек кеңес беру мақсатында қолданылады. Федералды судьялар (штат судьяларына бұл нұсқаулар қатысты емес) нұсқауларды есептеп, үкімді белгілеу кезінде оларды қарастыруға міндетті, бірақ үкімді нұсқаулар шегінде шығаруға міндетті емес.

Құқықтық заңнаманы бекіту

Басшылық 1984 жылғы Жазаларды реформалау туралы заңмен құрылған АҚШ-тың Жазаларды реформалау комиссиясының жұмысының нәтижесі болып табылады. Басшылықтың негізгі мақсаты – зерттеулер көрсеткендей, қолданыстағы жазалау жүйесінде болған жазалаудағы теңсіздіктерді жою болды, ал басшылықты реформалаудың мақсаты нақты мерзімді жазалауды қамтамасыз ету еді. Бұл жаза тағайындалған кезде нақты шектері белгіленген жазалауды білдіреді, бұл белгісіз мерзімді жазалауға қарама-қарсы, онда ең жоғары (және, мүмкін, ең төменгі) мерзім белгіленеді, бірақ түрмеде өтетін нақты уақытты шартты түрде босату комиссиясы немесе осыған ұқсас әкімшілік орган адам жазасын өтеуді бастағаннан кейін анықтайды. 1984 жылғы басшылықты реформалаудың бір бөлігі ретінде федералдық деңгейде шартты түрде босату жойылды. Федералдық күш-жігер бірнеше штаттарда жүргізілген, бастапқыда АҚШ Әділет департаменті қаржылаған және 1970 жылдардың соңында Джек Кресс және оның зерттеу тобы басқарған жобаларға негізделген. Алғашқы жазалау басшылықтары округ деңгейінде, Денвер, Ньюарк, Чикаго және Филадельфия қалаларында енгізілді. Кейін штаттық басшылық жүйелері Юта, Миннесота, Пенсильвания, Мэриленд, Мичиган, Вашингтон және Делавэр штаттарында құрылды, ал федералдық жазалау басшылықтары 1987 жылы ресми түрде қабылданды. Қылмыстық жазалаудың басым бөлігі штаттық деңгейде жүзеге асырылатынын ескере отырып, Америка құқық институты және Америка адвокаттар қауымдастығы барлық штаттар үшін осындай жүйелерді ұсынды, және қазіргі уақытта штаттардың шамамен жартысы осындай жүйелерге ие, бірақ олардың арасында маңызды айырмашылықтар бар. Мысалы, Миннесота штатының Жазалау басшылықтары комиссиясы бастапқыда басшылықтар арқылы түрмелердің сыйымдылығын арттыруға тырыспады. Яғни, Миннесота заң шығарушы органы түрмелерге жұмсалатын қаржы мөлшерін анықтауы керек деп есептеді, ал жазалау комиссиясының міндеті – түрмедегі орындарды мүмкіндігінше рационалды түрде бөлу еді. Федералдық күш-жігер керісінше тәсілді қолданды. Ол қанша түрме қажет екенін анықтады, ал Конгресс осы орындарды қаржыландыруға міндетті болды.

Жарлық шығару және өзгерту

Бағыттамалардың бірінші жиынтығын әзірлеу кезінде Комиссия 10 000 сотқа дейінгі тергеуден алынған деректерді, қылмыстық кодекстегі түрлі қылмыстардың ерекшеліктерін, АҚШ-тың Шартты түрде босату комиссиясының нұсқаулықтары мен статистикасын, сондай-ақ басқа да көздерден алынған мәліметтерді пайдаланды. Осылайша, судьялар бұрын қолданған жазалау критерийлері нұсқаулықтар түрінде кодификацияланды. Комиссия, негізінен, қолданыстағы тәжірибені жүйеледі. Кейінгі өзгерістер көбінесе Конгресс берген тапсырмалармен байланысты болды, мысалы, 1986 жылғы Есірткіге қарсы күрес заңында ең төменгі жаза мерзімі ұзартылды. 2003 жылы Конгресс PROTECT заңына Фини поправинкасын қарады. Бұл поправинка нұсқаулықтарды толығымен қайта жазуға мүмкіндік берген еді. Бастапқы поправинкада барлық тізімделмеген жазаны жеңілдетулер мен отбасылық байланыстар, шектеулі қабілеттер, аномальды мінез-құлық, білім беру немесе кәсіби дағдылар, психикалық немесе эмоционалдық жағдайлар, жұмыс тарихы, қайырымдылық немесе жоғары бағаланған қылмыстық тарих үшін жазаны жеңілдетулер жойылатын болды. Қорғаушы адвокаттар, құқық профессоры, қазіргі және бұрынғы Соттау комиссарлары, Америка адвокаттар қауымдастығының президенті, Бас судья Уильям Ренквист және басқалар Конгреске поправинкаға қарсы хаттар жолдады. Қабылданған заң жобасында жоғарыда аталған өзгерістер порнография, сексуалдық зорлық-зомбылық, балалармен сексуалдық қатынас және балаларды ұрлау мен сатуға қатысты қылмыстармен шектелді. Балалар порнографиясы және балалармен сексуалдық зорлық-зомбылық үшін жазалар да күшейтілді. Бұл заң судьялардың нұсқаулықтардан ауытқу құқығын шектеу арқылы және прокурорларға ауытқуларға қатысты үлкен билік беру арқылы прокурорлық дискрецияны және ықпалды күшейтті. Мысалы, жауапкершілікті қабылдаған үшін үш деңгейлік жеңілдетуді алу үшін прокурордың өтініші міндетті болып белгіленді. Соттау комиссиясына прокурордың ұсынысы бойынша заңсыз қайта кірулердің ісінде төрт деңгейлік «жеделдетілген» жеңілдетуді рұқсат ету тапсырылды.

Құрама Штаттар Букерге қарсы

Федералдық жазалау нұсқаулары міндетті деп есептелгенімен, 2005 жылы АҚШ-тың Букер ісі бойынша Жоғарғы Соттың шешімінде нұсқаулар бастапқыда құрылған күйінде алқалы сотпен сотталуға қатысты Конституцияның алтыншы түзетуіне қайшы екендігі анықталды. Осы мәселені шешу үшін нұсқауларды міндетті деп белгілейтін заң ережелері алынып тасталды. Букер және басқа да Жоғарғы Сот істерінен кейін, мысалы, Блейкли – Вашингтонға қарсы (2004) ісінен соң, нұсқаулар енді тек кеңес беру мақсатында қарастырылады. Федералдық судьялар (мемлекеттік судьяларға бұл нұсқаулар қатысты емес) нұсқауларды есептеп, жазаны белгілеген кезде оларды ескеруге тиіс, бірақ жазаны міндетті түрде нұсқаулар шегінде беруге міндетті емес. Дегенмен, бұл үкімдерге апелляциялық шағымдану мүмкіндігі бар. Букер шешімінен кейінгі жылдарда нұсқауларда көрсетілген диапазоннан жоғары жазалар тағайындалу жиілігі екі есеге артты.

Қылмыстық іс

Қылмыстық тарихқа қатысты алты категория бар. Әрбір категорияға қылмыстық тарихтың белгілі бір ұпай диапазоны сәйкес келеді. Мысалы, қылмыстық тарихы 0 немесе 1 ұпайдан тұратын айыпталушы Қылмыстық тарих санаты I-ге, ал 13 немесе одан көп ұпайға ие айыпталушы Қылмыстық тарих санаты VI-ға жатады. Қылмыстық тарих ұпайлары бір жыл мен бір айдан астам мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы алған әрбір бұрынғы соттылық үшін 3 ұпайдан қосып есептеледі; кемінде алпыс күн, бірақ 13 айдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы алған әрбір соттылық үшін 2 ұпай қосылады; алпыс күннен кем мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы алған әрбір соттылық үшін 1 ұпай қосылады; егер айыпталушы осы қылмысты қылмыстық-процессуалдық жаза кезінде жасаса, оның ішінде сотталғаннан кейін бақылауда болу, шартты түрде босату, мерзімінен бұрын босату, бас бостандығынан айыру, жұмыстан босату немесе қашу күйінде жасаса, 2 ұпай қосылады; егер айыпталушы алтымыш күн немесе одан көп мерзімге бас бостандығынан айырудан босатылғаннан кейін екі жыл ішінде немесе осындай жазаны өтеу кезінде бас бостандығынан айыру немесе қашу күйінде жасаса, 2 ұпай қосылады, бірақ егер қылмыстық-процессуалдық жаза кезінде жасалса, бұл тармаққа 1 ұпай ғана қосылады; және зорлық қылмысы үшін алынған бұрынғы соттылықтар, егер олар жеке соттылық ретінде есептелмесе (өйткені мұндай жаза бір соттылық ретінде саналады), осы тармақ бойынша 1 ұпай қосылады, бірақ жалпы сомасы 3 ұпайдан аспауы керек. Ережелерде "егер бұрынғы ересектер арасындағы соттасуларда сот айыпты деп тапқан немесе ашық сотта кінәлі деп мойындаған жағдайлар ескерілсе" деп талап етіледі. Бұл саясат бұрын оңалту жазасын алған, бірақ содан кейін тағы да қылмыс жасаған айыпталушыларға қосымша жеңілдік көрсетілмеуі керек екенін көрсетеді.

Аймақтар

Төрт жаза аймағы бар: А, В, С және D. А аймағы 0–6 айлық мерзімдерді қамтиды. В аймағы А аймағынан жоғары мерзімдерді, бірақ ең жоғары жазасы 15 айдан аспайтын жазаларды қамтиды. С аймағы В аймағынан жоғары мерзімдерді, бірақ ең жоғары жазасы 18 ай немесе одан кем жазаларды қамтиды. D аймағы С аймағынан жоғары мерзімдерді қамтиды.

А аймағындағы күдікті федералдық бақылауға (пробацияға) лайықты, және бас бостандығынан айыру қажет емес. Егер қолданылатын нұсқаулық диапазоны Жаза кестесінің В аймағында болса және сот үзіліссіз қамау, қоғамдық бақылау немесе үй қамауы талап ететін шарттарды немесе шарттардың комбинациясын белгілесе, бақылауға (пробацияға) рұқсат етіледі, бірақ жазаның кем дегенде бір айы бас бостандығынан айыру арқылы өтелуі тиіс. С аймағындағы сотталғандарға жазаны бөлуге рұқсат етіледі. Яғни, С аймағындағы сотталғандар жаза мерзімінің кем дегенде жартысын түрмеде өтеуге міндетті. 2010 жылы АҚШ-тың Жазалау комиссиясы көптеген қылмыскерлердің АҚШ федералды заңнамасы бойынша жақсы мінез-құлық үшін 12 ай мен 1 күнге сотталатынын ескере отырып, В және С аймақтарын кеңейтуді ұсынды.

Қызмет көрсету уақытын қысқарту

Егер айыпталушы кінәсін мойындау туралы келісімге келсе, жауапкершілікті қабылдағандығы үшін әдетте қылмыстық құқық бұзушылықтың 2 немесе 3 деңгейіне дейін төмендету жасалады. Бірақ, егер айыпталушы жауапкершілікті қабылдаумен үйлеспейтін, мысалы, қылмыстық әрекетін жалғастыру сияқты мінез-құлық көрсетсе, онда бұл төмендету қолданылмайды.

Қызмет көрсету уақытының ұзартылуы

Жәбірленушіге қатысты түзетулер жеккөрушілік қылмысының себептеріне немесе осал құрбандарға, ресми құрбандарға, құрбандарды шектеуге және терроризмге байланысты жасалады. Қылмыскердің қылмыстағы рөліне қарай түзетутер қолданылуы мүмкін, оның ішінде қырқынысты күшейтуші рөл немесе жеңілдетуші рөл болуы мүмкін. Сенімді қызметтік лауазымды теріс пайдалану, ерекше дағдыны қолдану, қылмыс жасауға кәмілетке толмағанды пайдалану, сондай-ақ есірткі тасымалы және зорлық қылмыстарында бронежилет немесе қару қолдану жағдайларын күшейту шаралары қолданылады. Бұған қоса, әділетке кедергі келтіруге байланысты күшейту шаралары бар, оның ішінде әділет әкімшілігіне кедергі келтіру, қашу кезінде қауіпсіздікке қастандық жасау, босатылғанда қылмыс жасау және домендік атауды жалған тіркеу сияқты құқық бұзушылықтар да кіреді. Бірнеше айыпталу бар жағдайларда да түзетулер қолданылады.

Даулар

Сотталу туралы нұсқаулықтардың даулы аспектілерінің бірі – крек пен кокаинге қатысты емдеудегі 100:1 арақатынасы (2010 жылғы Әділ сотталу туралы заңмен бұл көрсеткіш 18:1-ге түзетілді) және бұрын сотталған қылмыскерлермен заңсыз қайтып келгендерге қатысты иммиграциялық нұсқаулықтардағы ауыр жазаларды күшейту шаралары болды, бұл ретте бұрынғы құқық бұзушылықтар Қылмыстық тарих санаты арқылы ескеріледі. Балалар порнографиясына қатысты қылмыстар үшін қатаң жазалар да сынға ұшырады. Көптеген судьялар осы жағдайларда Нұсқаулықтарды қолданудан бас тартады. Сотталу туралы нұсқаулықтардың негізсіз жаза айырмашылықтарын күшейтетіні туралы пікірлер айтылды. Жозеф С. Холл былай деп жазады: «Сотталушының жазасына қозғаушының білікті адвокатты жалдау мүмкіндігі, оның жаңаша құқықтық аргументтерді дайындауға немесе толыққанды фактілерді зерттеуге қабілеттілігі зор әсер етеді. Бұрын судьялар бақылап отырған қозғаушының кінә тануға мәжбүрлеу құқығы енді тек қорғаушы адвокаттың ыждахатымен теңестіріледі». Уильям Дж. Станц: «Қажет болған жағдайда, тараптар қандай фактілер (немесе қандай фактілер емес) сотталудың негізін құрайтыны туралы келіседі. Бұл темірдей қағида сияқты: нұсқаулықтардың авторлары осы тенденцияға қарсы күресуге тырысқан жағдайда да, сотталу нұсқаулықтары прокурорлардың өкілеттіктерін арттырады. Қысқасы, заңның көлеңкесінен тыс келісімдер прокурорлардың соттан кейінгі қатаң жазалар туралы сенімді қауіп-қатер тудыру қабілетіне байланысты. Сотталу нұсқаулықтары осындай қауіп-қатерлерді жасауды жеңілдетеді». Федералдық деңгейде кінә тану көрсеткіші 1983 жылы 83%-дан 2009 жылы 96%-ға дейін өсті, бұл өсімге негізінен Сотталу туралы нұсқаулықтар себепкер болды.

Үкім кестесі

Жазалау кестесі АҚШ-тың жазалау нұсқаулығының ажырамас бөлігі болып табылады. Қылмыс деңгейі (1–43) Жазалау кестесінің тік осін құрайды. Қылмыстық тарих санаты (I–VI) Кестенің көлденең осін құрайды. Қылмыс деңгейі мен қылмыстық тарих санатының қиылысы бас бостандығынан айыру мерзімін айларда көрсетеді. "Өмір" дегеніміз – өмір бойына бас бостандығынан айыру. Мысалы, қылмыс деңгейі 15 және қылмыстық тарих санаты III болған айыпталушыға қатысты нұсқаулық диапазоны – 24–30 ай бас бостандығынан айыру. Егер 5–40 жылға дейінгі ең жоғары жазаны көздейтін барлық тармақтардың деңгейі 43 және одан жоғары болса, онда өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады. Жасөспірімдердің құқық бұзушылық актісі бойынша сотталатын айыпталушыға 43 және одан жоғары деңгейде 50 жыл жаза беріледі.

+ Жазалау кестесі. 2012 жылғы қарашада қолданысқа енгізілді (бас бостандығынан айыру мерзімі айлармен көрсетілген)

Қылмыс деңгейі ↓ Қылмыстық тарих санаты (Қылмыстық тарих ұпайлары) I (0 немесе 1) II (2 немесе 3) III (4, 5, 6) IV (7, 8, 9) V (10, 11, 12) VI (13+)
A аймағы 10–60–60–60–60–60–6 20–60–60–60–60–61–7 30–60–60–60–62–83–9 40–60–60–62–84–106–12 50–60–61–74–106–129–15 60–61–72–86–129–1512–18 70–62–84–108–1412–1815–21 80–64–106–1210–1615–2118–24
B аймағы 94–106–128–1412–1818–2421–27 106–128–1410–1615–2121–2724–30 118–1410–1612–1818–2424–3027–33
C аймағы 1210–1612–1815–2121–2727–3330–37 1312–1815–2118–2424–3030–3733–41
D аймағы 1415–21 18–24 21–27 27–33 33–41 37–46 1518–24 21–27 24–30 30–37 37–46 41–51 1621–27 24–30 27–33 33–41 41–51 46–57 1724–30 27–33 30–37 37–46 46–57 51–63 1827–33 30–37 33–41 41–51 51–63 57–71 1930–37 33–41 37–46 46–57 57–71 63–78 2033–41 37–46 41–51 51–63 63–78 70–87 2137–46 41–51 46–57 57–71 70–87 77–96 2241–51 46–57 51–63 63–78 77–96 84–105 2346–57 51–63 57–71 70–87 84–105 92–115 2451–63 57–71 63–78 77–96 92–115 100–125 2557–71 63–78 70–87 84–105 100–125 110–137 2663–78 70–87 78–97 92–115 110–137 120–150 2770–87 78–97 87–108 100–125 120–150 130–162 2878–97 87–108 97–121 110–137 130–162 140–175 2987–108 97–121 108–135 121–151 140–175 151–188 3097–121 108–135 121–151 135–168 151–188 168–210 31108–135 121–151 135–168 151–188 168–210 188–235 32121–151 135–168 151–188 168–210 188–235 210–262 33135–168 151–188 168–210 188–235 210–262 235–293 34151–188 168–210 188–235 210–262 235–293 262–327 35168–210 188–235 210–262 235–293 262–327 292–365 36188–235 210–262 235–293 262–327 292–365 324–405 37210–262 235–293 262–327 292–365 324–405 360–өмір 38235–293 262–327 292–365 324–405 360–өмір 360–өмір 39262–327 292–365 324–405 360–өмір 360–өмір 360–өмір 40292–365 324–405 360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 41324–405 360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 42360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 360–өмір 43 өмір өмір өмір өмір өмір өмір

Пробациялық және қадағалаумен босату

Басшылық нұсқаулықта сынақ мерзімі қылмыс деңгейі 6 немесе одан жоғары болса, кемінде бір жыл, бірақ бес жылдан аспауы керек, ал қалған жағдайларда үш жылдан аспауы керек деп белгіленген. Басшылық нұсқаулыққа сәйкес, АҚШ федералды заңнамасы бойынша қадағалаумен босату мерзімі А немесе В санаттағы қылмыс үшін сотталған адамға кемінде үш жыл, бірақ бес жылдан аспауы керек; С немесе D санаттағы қылмыс үшін сотталған адамға кемінде екі жыл, бірақ үш жылдан аспауы керек; ал Е санаттағы қылмыс немесе А санаттағы құқық бұзушылық үшін сотталған адамға бір жыл болуы керек. Дегенмен, егер қылмыс нәтижесінде немесе болжамды қауіп тудырған жағдайда, басқа адамның өліміне немесе ауыр дене жарақатына себеп болған жағдайларда, сондай-ақ жыныстық қылмыс жасаған жағдайларда өмір бойына қадағалаумен босату жазасы тағайындалуы мүмкін. Басшылық нұсқаулықта бір жылдан асатын мерзімге түрмеге кесілген көптеген қылмыскерлерге қадағалаумен босату ұсынылады.