Кіріспе

Конкорд кітабындағы ұстанымдарды қабылдаған лютерандар Конфессионалды лютерандық – 1580 жылғы Конкорд кітабында (лютерандық конфессиялық құжаттар) үйретілген ұстанымдарға толығымен сенеді деп белгілейтін лютерандардың атауы. Конфессионалды лютерандар Конкорд кітабына адал болудың, ол – Құдай Сөзіндегі (Киелі кітаптағы) ұстанымдардың жиынтығы, сенімнің қалай уағыздалғанына, оқытылғанына және іс жүзінде қолданылғанына назар аударуды талап етеді. Конфессионалды лютерандар мұның олардың лютерандық екендігінің маңызды бөлігі деп санайды. "Конфессионалды лютеран" термині көбінесе Халықаралық лютерандық кеңес (ILC), Конфессионалды евангелистік лютерандық конференция (CELC) және Глобалды конфессионалды және миссионерлік лютерандық форум сияқты ұйымдардағы консервативті шіркеулер арасында қолданылады. Ірі Лютерандық Әлемдік Федерациясының шіркеулері Конкорд кітабын сенімді түсіндіру ретінде қабылдайды, оның Құдай Сөзін (Киелі кітапты) түсіндірулерімен сәйкес болуы шарт (quatenus).

Тарих

XIX ғасырда екі негізгі конфессиялық ағым пайда болды: Ескі лютерандар және Жаңа лютерандар. Ескі лютерандар Ескі лютерандардың жарылысынан пайда болған, ал неолютерандық 1830 жылдары Германияда пиетистік Erweckung, яғни Ояну қозғалысынан туды. Неолютерандықтың ішінде әртүрлі бағыттар болды. Кейіннен бұл ағымнан өздерін конфессиялық лютерандар деп атағандар пайда болды. Неолютерандық, бір жағынан пиетизмге, екінші жағынан рационализмге қарсылық ретінде дамыды, екеуі де бұрынғы ғасырда пайда болған еді. Мартин Стефан, К. Ф. В. Вальтер, Ф. К. Д. Вайнекен және Вильгельм Лёе сияқты неміс дін қызметкерлері Мартин Лютердің еңбектерін және Конкорд кітабын зерттеген кезде бұл қозғалысқа қосылды. Ескі лютерандық және неолютерандық қозғалыстар Америка Құрама Штаттарына неолютеран Лёе және ескі лютерандық еркін шіркеудің басшысы Фридрих Август Брюнн арқылы тарады. Олар екеуі де Мид-Уэстке жаңадан келген неміс иммигранттарына миссионерлер жіберді, сондай-ақ Миссуриге қоныс аударған сакстар, Ф. К. Д. Вайнекен басшылығымен Индианаға қоныс аударған немістер және Ж. А. А. Грабау басшылығымен Нью-Йорктің батысына және Висконсиннің оңтүстік-шығысына (Буффало Синоды) қоныс аударған пруссиялықтардың көші-қонымен тарады. Скандинавияда, жоғары шіркеу лютерандығы мен пиетистік лютерандық ықпалды болған жерде, Финляндияның Евангелистік лютерандық миссиялық епархиясы, Швеция шіркеуінің миссиялық провинциясы және Норвегияның Евангелистік лютерандық епархиясы "өз елдеріндегі ұлттық/мемлекеттік шіркеулердің секуляризациялануы, христиандық ілім мен этика мәселелерін қамтитын" себептермен өздерінің ұлттық шіркеулерімен жарылысқа түсті. Бұл шіркеулер Халықаралық лютерандық кеңестің мүшелері болып табылады, ал олардың епископтары басқа дәстүрлі лютерандық шіркеулерден, мысалы Кениядағы Евангелистік лютерандық шіркеуден апостолдық тізбектілікті сақтаған.

"Конфессионал" атауын қолданатын шіркеу органдары

Қазіргі заманғы лютерандық шіркеулер, өздерін конфессиялық деп жариялайтындар, көбінесе Халықаралық лютерандық кеңес (ХЛК), Конфессиялық евангелиялық лютерандық конференция (CELC), Жаһандық конфессиялық және миссионерлік лютерандық форумы немесе басқа да тәуелсіз лютерандық ұйымдардың мүшелері болып табылады. ХЛК мүшелерінің арасында Миссури лютерандық шіркеуі – Синод, Канада лютерандық шіркеуі, Германияның тәуелсіз евангелиялық лютерандық шіркеуі, Австралия лютерандық шіркеуі және Бразилияның евангелиялық лютерандық шіркеуі бар. CELC құрамында Висконсин евангелиялық лютерандық синоды және Евангелиялық лютерандық синод кіреді. Басқа конфессиялық лютерандарға Лютерандық конфессия шіркеуі, Лютерандық шіркеулердің Америкалық қауымдастығы, Конкордия лютерандық конференциясы, Солтүстік Американың евангелиялық лютерандық епархиясы, Протестант конференциясының мүше қауымдары, тәуелсіз қауымдардың православиелік лютерандық конфессиялық конференциясының мүше қауымдары, Біріккен лютерандық миссионерлер қауымдастығы және Солтүстік Американың евангелиялық лютерандық конференциясы мен қызметі (барлық Солтүстік Америка) жатады. Скандинавия елдерінде Нордикалық лютерандық епархиялар қауымының мүшелері Халықаралық лютерандық кеңестің құрамына кіреді: оларға Финляндияның евангелиялық лютерандық миссиялық епархиясы, Швеция шіркеуінің миссиялық провинциясы және Норвегияның евангелиялық лютерандық епархиясы кіреді. Бұл епархиялар тиісінше Финляндияның евангелиялық-лютерандық шіркеуімен, Швеция шіркеуімен және Норвегия шіркеуімен «өз елдеріндегі ұлттық/мемлекеттік шіркеулердің секуляризациясы, христиандық ілім мен этика мәселелерін қамтиды» деген себеппен ажырымға түсті. Дегенмен, көптеген қауымдар «Конкорд кітабының» көп бөлігін немесе барлығын ресми түрде қабылдаса, ал басқалары ілім және тәжірибе мәселелерінде ресми емес түрде қолдайды. Барлық ішкі оқытылған AFLC пасторлары «Конкорд кітабына» жазылуды үйренеді, бұл деноминацияны тұтастай алғанда уағыз және тәлім беру мәселелерінде «ресми емес» конфессиялық қалдырады. Америкадағы евангелиялық лютерандық шіркеуінде өзін «конфессиялық» деп атайтын қауымдар болғанымен, олардың көпшілігі 2009 жылғы ELCA конвенциясында білдірілген ұстанымдарына байланысты, деноминацияның либералды бейімділігіне байланысты ELCA-дан кетуге шешім қабылдады. ELCA тұтастай алғанда өзін сипаттау үшін «конфессиялық» атауын қолданбайды, бірақ ол және Лютерандық Дүниежүзілік Федерацияның басқа мүшелері өзгермеген Аугсбургтік жақтауды және Конкорд кітабындағы басқа да конфессиялық құжаттарды христиан дінінің дұрыс түсіндірмелері деп санайды. Сонымен қатар, Бразилиядағы Лютерандық конфессияның евангелиялық шіркеуі өзінің атында «конфессиялық» атауын қолданады, бірақ оның орнына «Quatenus» келісім кітабына жазылады және ол Лютерандық Дүниежүзілік Федерацияның мүшесі болып табылады.

"Quia" мен "Quatenus" абоненттік

Лютерандық шіркеу ұйымдары мен өзін конфессиялық деп жариялайтын лютерандар, әдетте, "Конкорд кітабына" "quia" (латынша "себебі") тұрғысынан, емес "quatenus" (латынша "ғой") тұрғысынан жазылады. "Конкорд кітабы" Апостолдардың Иман Жарғысын, Никеялық Иман Жарғысын, Афанасийдің Иман Жарғысын, Лютердің Кіші катехизисін, Лютердің Үлкен катехизисін, Аугсбургтік Иман Жарғысын, Аугсбургтік Иман Жарғысының Апологиясын, Смалкальд мақалаларын, Папаның билігі мен құқығы туралы трактатты және Конкорд Формуласын қамтиды. "Quia" тұрғысынан жазылу (Конкорд кітабы Жазбаларға адал болғандықтан қабылданады) жазылушы Конкорд кітабы мен Жазбалардың арасында ешқандай қайшылық жоқ деп санайды. "Quatenus" тұрғысынан жазылу (Конкорд кітабы Жазбаларға адал болған жағдайда қабылданады) жазылушы Конкорд кітабында Жазбаларға қайшы келетін нәрсе болуы мүмкін екендігіне мүмкіндік береді, мұндай жағдайда жазылушы Конкорд кітабына қарсы Жазбаларды ұстануы мүмкін. Кейбір конфессиялық лютерандар бұл оларды басқа ("негізгі") лютерандық ұйымдар мен лютерандардан ерекшелендіреді деп санайды, олардың "quatenus" тұрғысынан жазылатынына сенімді. К. Ф. В. Вальтер конфессиялық жазылудың мағынасын былай түсіндірді: Шартсыз жазылу – бұл шіркеуге қызмет етуге ниеттенген адамның (1) біздің лютерандық Иман Жарғыларының ілімдік мазмұнын қабылдайтынының, себебі ол олардың Жазбалармен толық сәйкес екенін және ешқандай мәселеде, маңызды немесе емес, оған қайшы келмейтінін мойындайды; және (2) осылайша осы құдайлық шындыққа шын жүректен сенеді және осы ілімді уағыздауға бекінеді.