Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі лютерандық діни ұйым

Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуі (ELCA) – штаб-пәтері Чикаго, Иллинойс штатында орналасқан, негізгі протестанттық лютеран шіркеуі. ELCA үш лютеран шіркеуінің бірігуі арқылы 1988 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде құрылды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, оның 8 640 қауымдастықта шамамен 2,9 миллион қасиетті шомылу рәсімінен өткен мүшесі бар. 2015 жылы Pew Research зерттеу институты АҚШ халқының 1,4 пайызын ELCA-мен байланыстыратынын есептеді. Бұл, мүшелік саны бойынша есептегенде, жетінші ірі христиандық діни ұйым және Америка Құрама Штаттарындағы ең үлкен лютерандық діни ұйым. Келесі екі ірі лютерандық конфессия – Миссури лютеран шіркеуінің Синоды (LCMS) (1,8 миллионнан астам қасиетті шомылу рәсімінен өткен мүшесі бар) және Висконсин евангелистік лютерандық Синоды (WELS) (шамамен 340 000 мүшесі бар). Америка Құрама Штаттарында 1988 жылғы ірі бірігуге қарсы болғандар құрған көптеген кіші лютерандық шіркеулер де бар. ELCA Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің, АҚШ-тағы Мәсіх шіркеулерінің ұлттық кеңесінің және Дүниежүзілік лютерандық федерацияның құрамына кіреді. ELCA Епископальдық шіркеу, Моравиан шіркеуі, Пресвитериан шіркеуі (АҚШ), Америкадағы реформацияланған шіркеу, Мәсіхтің Біріккен шіркеуі және Біріккен методист шіркеуімен толық рухани байланыста.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, әртүрлі елдерден келген иммигранттардың толқындарынан АҚШ-та әртүрлі лютерандық шіркеулер құрылды. Мысалы, Америка лютеран шіркеуінің (LCA) мүшелері (Нью-Йорк, Нью-Йорк және Филадельфия, Пенсильвания штаты) көбінесе колониялық дәуірде және 19 ғасырдың ортасында иммигранттардың ұрпақтары болды. Миннеаполис, Миннесота штатындағы штаб-пәтерімен Америка лютеран шіркеуі (ALC) 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Орта Батысқа скандинавиялық және неміс иммиграциясының ұрпақтарынан әсер алды. Евангелистік лютеран шіркеулерінің қауымдастығы (AELC) (1975 жылдан кейін LCMS-ден шыққан) Төменгі Орта Батыстағы көптеген қауымдардан тұрды. Уақыт өте келе, кейбір шіркеу қауымдастықтарының ұлттық немесе этникалық идентификациясы азайды, өйткені ұрпақтары американдық қоғамға көбірек сіңірілді. Ұйымдардың мүшелері елдің қалаланған аймақтарында көбірек ортақ нәрсеге ие бола бастады және шаруашылық аймақтарына қарағанда қалалар мен қала маңында тіршілік ететін адамдардың саны артты. ALC және LCA бұрын этникалық иммигрант топтарымен байланысты қауымдардың бірігуінің нәтижесі болды. 1975 жылдан кейін теологиялық және әлеуметтік консервативтердің ықпалына түскендіктен, бір топ қауым LCMS-ден шығып, Евангелистік лютеран шіркеулерінің қауымдастығын (AELC) құрды.

Америка лютеран шіркеуі

1960 жылы Америка лютеран шіркеуі 1930 жылғы бұрынғы ALC-нің бірігуі нәтижесінде құрылды, оның көп бөлігі неміс тегінен шыққан мүшелерді құрады; Даниялық түбірлері бар мүшелерді қамтитын Біріккен Евангелиялық лютеран шіркеуі (UELC) және Норвегиялық түбірлері бар мүшелерден тұратын Евангелиялық лютеран шіркеуі (ELC). Лютерандық еркін шіркеу (LFC) үш жылдан кейін, 1963 жылы қосылды. ALC жаңа ELCA-ға шамамен 2,25 миллион мүше әкелді. Ол құрылған шіркеулердің арасында ең консервативті теологиялық бағытты ұстанды, өйткені ол Ескі лютеран теологиясының мұрасын сақтады. Ол он жыл бойы Лютеран шіркеуі – Миссури Синодымен рухани байланыста болды және конституциясында Киелі кітаптың қатесіздігін ресми түрде мойындады. Алайда, осы ұстанымын діни соттар немесе басқа да доктриналық тәртіптік шаралар арқылы сирек қамтамасыз етті. Оның географиялық орталығы Жоғарғы Орта Батыста, әсіресе Миннесота штатында орналасқан. Бас кеңсесі мен баспасы (Augsburg Publishing House) Миннеаполис қаласындағы Оңтүстік Бесінші көшеде орналасқан, ал оның көптеген семинарияларының бірі көршілес Сент-Пол қаласында болды. Оның конфессиялық журналы – Миннеаполисте жарияланған «Лютерандық стандарт». ALC-дегі кейбір қауымдар 1988 жылғы бірігуге қатысудан бас тартып, оның орнына Америка лютеран шіркеулерінің қауымдастығын құрды.

Америкадағы лютеран шіркеуі

Америкадағы лютеран шіркеуі (АЛШ) 1962 жылы Америкадағы Біріккен лютеран шіркеуінің (1918 жылы АҚШ-тың шығысындағы үш неміс лютеран синодының бірігуімен құрылған) бірігуі арқылы құрылды; швед этносының Аугустана евангелистік лютеран шіркеуі, оның кейбіреулері отаршылдық дәуірінен бастап сақталған; Американың фин евангелистік лютеран шіркеуі; және американдық евангелистік лютеран шіркеуі, этникалық даттардан тұратын отбасылардан құралған. АЛШ жаңа ELCA-ға шамамен 2,85 миллион мүше қосты, ол сәл ірі серіктес болды. Олардың әкімшілік кеңселері Нью-Йорктегі Мэдисон даңғылында орналасқан бұрынғы қала үйі – Черч Хауста болды. Оның баспа үйі, Фортресс Пресс, Филадельфияның солтүстік-батысындағы Куин Лэйнде орналасқан және шіркеу журналын шығарды. Оның демографиялық орталығы Пенсильвания штатына бағытталған Шығыс жағалауда болды. Орта батыста да көптеген мүшелері болды, сондай-ақ Оңтүстік Атлантика штаттарында да белгілі бір деңгейде өкілдігі бар еді. Ерекшеліктерге қарамастан, АЛШ негізіндегі шіркеулер, әдетте, АЛК негізіндегі шіркеулерге қарағанда литургиялық өрнекке көбірек мән береді. Оның теологиялық бағыты орташа либералдыдан неоортодоксалдыға дейін, ал кейбір ауылдық және шағын қалалардағы қауымдарда консервативті пиетизмге бейімділік байқалды. Оның теологиясы неолютерандық қозғалыстан бастау алды. Сонымен қатар, Шіркеу Кеңесінің құрамына әртүрлі синодтардан белгіленген мерзімге сайланған өкілдер кіреді. Олар бүкіл шіркеулік ассамблеялардың сессиялары арасында заңнамалық өкілеттіктермен үнемі кездеседі. Жылына кемінде екі рет жиналатын Епископтар конференциясы 66 епископтан (65 сайланған синодикалық епископтар және төрағалық етуші епископ) және ELCA шіркеу хатшысынан тұрады. Олар доктрина, сенім және тәртіп, экуменикалық қатынастар мәселелері бойынша кеңес алу үшін төрағалық етуші епископ пен Шіркеу Кеңесімен кеңеседі. ELCA веб-сайтында «Епископтар конференциясының рөлі негізінен кеңес беру болып табылады, бірақ бұл шіркеудің өмірінде маңызды рөл атқарады» делінген. ELCA 65 синодқа бөлінген, оның бірі географиялық емес (Словак Сион Синоды), ал 64 аймақтық синод АҚШ пен Кариб бассейнінде орналасқан, әрқайсысын синодтық епископ пен кеңес басқарады; бұл синодтар өз кезегінде тоғыз аймаққа топтастырылған. ELCA-да синод термині орталық сот органын білдіреді, ол басқа кейбір конфессияларда «пресвитериялар», «аудандар», «конференциялар» немесе «епархиялар» (христиандық дәстүрдегі ең көне термин) деп аталады. Басқа христиан шіркеулерінде «синод» термині діни қызметкерлер немесе епархияның, провинцияның (облыстың) немесе ұлттың епископтары сияқты министрлердің жиналысы немесе конференциясы үшін, ал кейбір протестант шіркеулерінде жыл сайынғы басқарушы конвенция үшін қолданылады. Кейбір евангелистік лютерандық конфессиялар шетелде «епархия» деген көне шіркеу атауын пайдалануды жалғастыруда. АҚШ-тан тыс жерде ELCA Кариб аймағында (Багама, Флоридамен бір синодта біріктірілген; Бермуда, Пуэрто-Рико және АҚШ Виргин аралдары) қауымдарына ие, сондай-ақ Онтарионың Виндзор қаласында, Словак Сион Синодының мүшесі бар. 1986 жылға дейін Канададағы Евангелиелік лютеран шіркеуін құрайтын кейбір қауымдар ELCA-ның алдыңғы шіркеулерінің құрамына кірген. Шіркеу құрылымында көптеген бағдарламалар мен қызметтерге арналған бөлімдер бар. Олардың арасында әлемдік миссионерлік, ашық ауадағы қызмет, университеттердегі қызмет, әлеуметтік қызмет және білім беруге қолдау көрсету кіреді. Оларға Лютерандық бейбітшілік қауымдастығы, Лютерандық әйелдер кокусы, Лютерандық еріктілер корпусы және Лютерандық жастар ұйымы ELCA жастар жиналысы (бұрынғы конфессияларда Лютер лигасы деп белгілі болған) кіреді. Олар 1922 жылы құрылған және 1969 жылы қайта ұйымдастырылған АҚШ-тың лютерандық студенттік қозғалысы деп аталатын экуменикалық студенттік ұйыммен ынтымақтасады. Конфессиялық баспа үйі – Аугсбург бекінісі, ал ресми конфессиялық журнал – Living Lutheran. ELCA-ның алдыңғы органдары жиырма алты колледж мен университет құрды, олар қазір ELCA-ға және көптеген теологиялық семинарияларға қатысты. Олардың кейбіреулері көршілес университеттермен немесе теологиялық консорциумдармен байланысты. Көптеген жергілікті қауымдар өздері орналасқан штат бойынша заңды түрде тәуелсіз коммерциялық емес корпорациялар болып табылады және өздерінің меншігіндегі мүлікті иеленеді. Қауымда басқару практикасы қауымдық сайлаушылар жиналыстарынан немесе жылдық және арнайы қауымдық кездесулерден бастап, ақсақалдар мен кеңес басшылығымен жүзеге асырылады, сондай-ақ үлкен шіркеулерде аға пастордың ықпалы зор, бірақ ресми емес билігі бар қауымдар да бар.

Лютерандық

Лютерандық – Мартин Лютердің теологиясымен байланысты, оның ресми жазбалары «Конкорд кітабында» кездеседі. ELCA Аугсбургтік мойындаудың өзгертілмеген нұсқасын (вариата емес) Евангелиенің нағыз куәсі деп қабылдайды. ELCA, АҚШ-тағы екінші және үшінші ірі лютерандық ұйымдары болып табылатын Миссури лютерандық синоды (LCMS) және Висконсин евангелистік лютерандық синоды (WELS) сияқты, консервативтік көзқарастардан кем. ELCA лютерандарының көпшілігі теологиялық тұрғыдан орташа немесе либералды, бірақ сонымен қатар айтарлықтай консервативтік азшылыққа ие. АҚШ-тағы басқа лютерандық ұйымдар көбінесе Конфессиялық лютерандыққа қатаң ұстануға бейім.

ЕАӨК-дегі айырмашылықтар

ЕХҚА-ның құрамына кіретін қауымдар көптеген мәселелер бойынша әртүрлі пікірде және әлеуметтік және діни тұжырымдамалар бойынша дау-дамайлар болған. Бұл, бір жағынан, бұрынғы үш лютерандық шіркеу ұйымының әрқайсысының өз фракциялары мен бөліністері болған тарихымен, екінші жағынан, АҚШ-тағы әлеуметтік жағдайлардың өзгеруіне жауап ретінде туындаған. Ескі топ ішіндегі қақтығыстар мұра ретінде қалды, ал жаңа топтар арасындағы қақтығыстар пайда болды. Мәселелер бойынша айырмашылықтар көбінесе түрлі тараптар арасындағы теологиялық дауларды көрсетеді. ЕХҚА өте кең ауқымды конфессия. Ол әлеуметтік және/немесе діни тұрғыдан консервативті немесе либералды топтарды қамтиды, олар литургиялық жаңару, конфессиялық лютерандық, харизматикалық қайта жаңғыру, орташа немесе либералды теология және либералды белсенділік сияқты әртүрлі тақырыптарға әртүрлі мән береді. ЕХҚА-ның әлеуметтік либералды сегменті ReconcilingWorks, Ерекше лютерандық миссиясы және Евангелистік және Экуменикалық әйелдер кокусы сияқты тәуелсіз ұйымдармен өкілдік етіледі. Қазіргі кезде "Лютерандық жаңару коалициясы" (Лютерандық CORE) деп аталатын ұйым, ЕХҚА ашық гомосексуал дін қызметкерлерін қабылдау және оларды қызметке тағайындау туралы шешім қабылдағаннан кейін одан шығып кеткен әлеуметтік консервативті қауымдардан құралған. Евангелистік католицизмді ұстанатындар жоғары шіркеу лютерандығын қолдайды және Қасиетті Үштік қоғамының мүшелерін қамтиды. Конфессиялық лютерандыққа, евангелизмге немесе олардың қосындысына бағытталғандар WordAlone желісіне және Мәсіх үшін миссиядағы лютерандық қауымдарға қатысады. Харизматикалық қозғалыстың мүшелері Жаңару шіркеулері Альянсымен және кейбір этникалық қауымдармен байланысты қауымдар мен пасторларды қамтиды. Сонымен қатар, соңғы кезде Лютерандық Францискандар Ордені арқылы ЕХҚА-да францискандық руханият өркендеп келеді.

Жазба

ЕХҚА конституциясында былай делінген: "Бұл шіркеу Ескі және Жаңа Өсиеттердің канондық жазбаларын Құдайдың шабыттандырылған Сөзі және оның жариялауының, сенімінің және өмір салтының беделді көзі және нормасы ретінде қабылдайды." ЕХҚА дін қызметкерлері әдетте Киелі кітаптың қатесіздігі туралы доктринаны қабылдамайды, бірақ Киелі кітапты түсінуге көмектесетін әртүрлі ғылыми талдау әдістерінің пайдалылығын мойындайды, бұл процесс кейде Жоғары сын (Жоғары критика) деп аталады.

Татулық

Басқа лютерандық шіркеулер сияқты, ELCA екі сакраментті мойындайды: Қасиетті Тағам (немесе Евхаристия) және Киелі Шомылдыру рәсімін (балаларды шомылдыру рәсімін қоса алғанда). ELCA-дағы сакраменттік рәсімдер туралы нұсқаулар 1997 жылы өткен Шіркеу кеңесінде қабылданған «Рақымның құралдарын пайдалану» мәлімдемесінде келтірілген. Екі сакраменттан басқа, ELCA шіркеулері діни ордендерге жататын амалдарды да орындайды. Оларға: құлшылыққа бекіту, дін қызметкеріне тағайындау, науқастарды майлау, күнәларды мойындау және кешірім беру, неке қию кіреді. Евхаристияға қатысты ELCA лютерандық «сакраменттік біріктіру» доктринасын ұстанады, яғни Мәсіхтің денесі мен қаны нан мен шараптың ішінде, онымен және астында шын мәнінде болады. Барлық қатысушылар нан мен шарапты ауызбен қабылдағанда, олар үшін Golgotha-да берілген Мәсіхтің денесі мен қанын да қабылдайды. Басқа конфессиялардың мүшелері кейде мұны конзубстанциацияға сенім деп атайды. Алайда лютерандықтар конзубстанциацияның философиялық түсіндірмесін қабылдамайды, оның орнына Иеміздің денесі мен қанының болуын адам философиясымен түсіндіруге емес, құпия деп қарастыруды жөн көреді. Киеленген нан мен шараптың қасиетті құпия сипатына лютерандық сенім Рим-католик және Шығыс православиелік сенімдерге, көптеген протестанттардың көзқарасынан гөрі көбірек ұқсас. Керісінше, көптеген протестант шіркеулері Иеміздің кешкі асында Мәсіхтің нағыз денесі мен қаны желінетініне күмән келтіреді немесе ашық түрде мойындамайды. Басқа американдық лютерандық шіркеулерден өзгеше, ELCA ашық қатысуды ұстанады, яғни Әулие Үштік атынан суға шомылдырылған кез келген адамға қатысуға рұқсат береді. Кейбір қауымдар Шығыс православиелік тәжірибесіне ұқсас, нәрестелерді де шомылдырып, қатыстырады. ELCA шіркеулерін барлық қызметте Евхаристияны тойлауға шақырады, бірақ кейбір шіркеулер Евхаристиялық емес қызметтер мен Иеміздің кешкі асын өткізетін қызметтердің арасында кезектеседі.

Әйелдердің рөлі

ЕХҚА әйелдерді пасторлар ретінде тағайындайды, бұл практика оның үш алдыңғы шіркеуінің де 1970-ші жылдары қабылдаған (АЛК және LCA 1970 жылы, АЭКК 1976 жылы). Кейбір әйелдер епископ болды, бірақ олардың саны әлі де аз. 1992 жылы Ла-Кросс аймағындағы синодта алғашқы әйел епископ, Эйприл Ульринг Ларсон сайланды. 2018 жылы ЕХҚА өзінің алғашқы афроамерикалық әйел епископтарын сайлады: Пэтрисия Давенпорт Оңтүстік-Шығыс Пенсильванияда және Вивиан Томас Брейтфельд Оңтүстік Орталық Висконсинде. 2013 жылы Элизабет Итон ЕХҚА-ның бас епископы болып сайланған алғашқы әйел болды. ЕХҚА-ның ең соңғы ән жинағы, Евангелиелік лютерандық құлшыныс, барлық жағдайларда гендерлік бейтарап альтернативті шақырулар мен баталарды қамтиды. Барлық псалмдардың және көптеген әндердің, сондай-ақ литургияның бір бөліктері Құдайға қатысты ер адамдық есімдіктерін жою үшін өзгертілді. 2000 жылы "Cooperative Clergy Study Project" 681 ЕХҚА пасторын сауалнамаға тартқанда, ЕХҚА дін қызметкерлерінің 95 пайызы барлық дін қызметкерлік лауазымдар әйелдерге ашық болуы керек деп ойлады, ал 2 пайызы келіспеді.

ЛГБТ дін қызметкерлерінің қызметіне тағайындалуы және бір жынысты некелерді баталау

2009 жылдың 21 тамызында Миннеаполистегі ELCA-ның бүкіл шіркеулік ассамблеясы қауымдарға моногамды қарым-қатынаста жүрген гейлер мен лесбияндықтарды дін қызметкерлері ретінде шақырып, тағайындауға рұқсат беру туралы дауыс берді. Делегаттар 559 дауыспен 451 қарсы дауыспен, шіркеу "қоғам алдында жауапты, өмір бойы моногамды бір жынысты қарым-қатынастағы адамдардың" ресми қызметкерлер ретінде қызмет етуіне мүмкіндік табуға уәде беретін резолюцияны мақұлдады. Осы саясаттағы өзгерістерге сәйкес, мұндай адамдарды қызметке шақырғысы келмейтін қауымдар бұған міндетті емес. Бұл шешімге қарсылық білдірген Lutheran CORE, бұл шешімнің "Солтүстік Америка лютерандығын қайта құруға бағытталған процеске бастама береді деп үміттенеміз" деді. 2010 жылдың ақпан айында Lutheran CORE ELCA-дан бөлініп, Солтүстік Америка лютеран шіркеуі (NALC) деп аталатын жаңа діни ұйым құратынын жариялады. 2008 жылы ELCA пасторларының 37 пайызының бір жынысты некелерді қолдайтыны анықталды. ELCA, кәсіби қызметке үміткерлерді бағалау кезінде сексуалдық бағдарды тосқауыл ретінде алып тастау арқылы, Германия, Норвегия, Швеция, Дания, Исландия және Австрия сияқты Еуропадағы көптеген лютерандық бауырлас шіркеулерге қосылды. ELCA-ның бұл қадамы АҚШ-тағы христиан шіркеулерінің өсіп келе жатқан санының бірі болып табылады. Алайда, 2009 жылдың қазан айында ELCA-ның серіктес шіркеулерінің бірі – Солтүстік Америкадағы Евангелиелік Мекане Иесус қауымының басқармасы ELCA-мен бірлікте болмау туралы дауыс берді. Баспасөз хабарламасында "Егер неке тек ер және әйел арасында болуы керек" деген Киелі кітаптың анық нұсқауларынан қасақана бас тартқан және Құдай сөзіне өкінішке орай мойынсұнбаған ELCA шіркеуімен санада қарым-қатынас жасауға және серіктестік құруға болмайтыны" айтылды. Бұдан кейін Эфиопиялық Евангелиелік шіркеудің жалпы синоды Мекане Иесус та ELCA-мен байланысын үзді. 2010 жылдың сәуірінде Америкадағы Евангелиелік лютеран шіркеуінің шіркеу кеңесі 2009 жылғы тамыздағы дауыс беруге сәйкес келетін қызмет саясаты құжаттарына түзетулер енгізді, сондай-ақ адалдық, есірткілерді пайдалану және нашақорлық туралы бөлімдерді қосты. Хабарламада министрлік саясаттың жаңа ережелері 2010 жылдың сәуір айының соңына дейін шіркеудің веб-сайтына жарияланатыны айтылды. 2009 жылдың тамызынан бастап, 2011 жылдың қаңтарына дейін 600-дан астам қауым ELCA-дан шығып кетті. 2010 жылы кіріс 76,5 миллион доллардан 76,7 миллион долларға дейін төмендеді. 2013 жылдың 31 мамырында Гай Эрвин Оңтүстік-Батыс Калифорния Синодының епископы ретінде алты жылдық мерзімге сайланған кезде ELCA-да епископ болып сайланған алғашқы ашық гей адам болды. 2015 жылы шіркеу ресми түрде бірінші трансгендер пасторын тағайындады. Сондай-ақ 2015 жылы АҚШ-та Жоғарғы Сот бір жынысты некелерді заңдастырғаннан кейін, епископтың кеңсесі мүшелерге әрбір қауым гейлер мен лесбиянкаларды некеге беруге немесе бұған келіспеуге ерікті екенін хабарлайтын хат шығарды. 2009 жылдан бері Америкадағы Евангелиялық-Лютеран шіркеуінде бір жынысты некелерді баталауға рұқсат етіледі.

Жаратылыс және эволюция

ЕОДБ жаратылыс немесе эволюция туралы ресми ұстаным қабылдамаған, бірақ Киелі кітапты тарихи контекстінде түсіндіру және зерттеудің сын тәсілдерін қолдану бойынша жалпы келісім бар. 2000 жылы «Cooperative Clergy Study Project» жобасы 681 ELCA пасторын сауалдағанда, ELCA дін қызметкерлерінің 26 пайызы ғылыми креационизмнің биология сабақтарында эволюциямен бірге оқытылуы керек деп ойлады, ал 57 пайызы келіспеді. Бұл мәлімдеме пікір алмасу және талқылау үшін ұсынылады. Баяндама жобасы генетикалық тестілеуден бастап ГМО-ға дейінгі көптеген тақырыптарды қамтиды. Бұл баяндаманың бір бөлігі тәуелсіз сарапшылардың бірі «өте күрделі ғылыми, әлеуметтік және діни мәселеге қатысты ерекше терең талдау және мәлімдеме» деп сипаттады. Жұмыс тобы қазіргі уақытта барлық діндердегідей репродуктивті клондауға қарсылық білдіруді ұсынады. Алайда, негізгі теологиялық негіздеме ерекше. Льюис Д. Эйн мынадай түсіндірді: шіркеу бұл мәселеге қатысты өз ұстанымын былайша білдірді. ELCA өзін «өмірді қолдайтын қауымдастық» деп сипаттайды және әйелдерді бала асырап алу сияқты абортқа баламалы жолдарды қарастыруға шақырады. Дегенмен, Әлеуметтік мәлімдемеде жүктілікті тоқтату туралы шешімнің белгілі жағдайларда «адамгершілік тұрғысынан жауапты» болуы мүмкін екені айтылады. Оларға жүктілік «екі тараптың да ерікті түрде жыныстық қатынасқа қатыспаған жағдайы», сондай-ақ «жатырдағы баланың ауыр кемшіліктері бар және қатты азаптануға және өте ерте қайтыс болуға әкелетін жағдайлар» кіреді. Себебіне қарамастан, ЕОДБ «дәлелді және қажетті технологиялардың көмегімен жатырдан тыс жерде өмір сүре алатын ұрықтың» түсігіне қарсы. ЕОДБ «адамгершілік тұрғысынан ақталуға болатын аборттар үшін қауіпсіз және қолжетімді қызметтерге қол жеткізуді шектеуге бағытталған заңдарға» және «аборт жасауды ойлап тұрған немесе шешім қабылдаған адамдарды мазалауға бағытталған заңдарға» қарсы. Мәлімдемеде абортқа әкелетін жағдайлардың алдын алуға баса назар аударылады, атап айтқанда «мектептерде тиісті жыныстық білім беру, қоғамдық жүктіліктің алдын алу бағдарламалары және ата-аналыққа дайындық курстары» ұсынылады. 2000 жылы «Cooperative Clergy Study Project» жобасы ELCA дін қызметкерлерінің бесіден бірі конституциялық түзетулер арқылы абортты тоқтатуды қолдайтынын анықтады. Лүтерандық CORE, ELCA-ның теологиялық консервативті мүшелерін білдіретін және Солтүстік Америкалық Лютерандық шіркеуімен бірлесе, олардың Теология және ілім жөніндегі бірлескен комиссиясы арқылы 2012 жылдың 14 желтоқсанында «Иеміз сізбен бірге» – Шіркеуге кеңес сөзі – «Жаңа туған өмірдің қасиеттілігі» құжатында абортқа қарсы ресми ұстанымды бекітті.

Евтаназия

1992 жылы 9 қарашада қабылданған «Өмір соңындағы шешімдер» туралы ЕЛКА-ның ресми мәлімдемесі эвтаназияны жоламайды: «Біз дәрігердің көмегімен өлімді заңдастыруға қарсымыз, себебі бұл бір адамның екінші адамды жеке түрде өлтіруіне рұқсат береді. Мұндай әрекеттерді қоғамдық бақылауға алу және реттеу өте қиын, тіпті мүмкін емес. Әсіресе, осал жандардың зорлық-зомбылыққа ұшырау ықтималдығы арта түседі».

Министрлік

Лүтерандық шіркеу ретінде ЕҚҚА Мартин Лютердің «Германия халқының христиандық абыройына» еңбегінде көрсетілгендей, «барлық сенушілердің діни қызметіне» сенетінін білдіреді, яғни барлық крещение алған адамдардың Құдайға тең дәрежеде қол жеткізімі бар және олардың барлығы өз дарындарын Мәсіхтің денесіне қызмет ету үшін пайдалануға шақырылады. Кейбір адамдар «штаттағы қызметке» немесе шіркеу басшылығы мен қызметіне шақырылады. Олардың рухани қалыптасуы, теологиялық білімінен өтуі және жергілікті синодтардың бекітуінен кейін, бұл адамдар діни қызметке «бөлінеді, бірақ жоғары қойылмайды». 1988 жылғы бірігуден кейін дереу кең ауқымды «Қызметті зерттеу» жұмысына кірісті, себебі әлі де келіспеушіліктер мен әсерлердің бар екені анық болды, әсіресе диякондық қызметті жаңарту және оның түрлі көріністерін Реформациядан бұрынғы, христиандықтың алғашқы күндеріне дейінгі ежелгі және дәстүрлі көзқарасқа қайтаруға жасалған қысым. Шіркеу діни қызметкердің «Сөз және қызмет» қызметі мен пастордың «Сөз және құрбандық» қызметі арасында нақты айырма жасайды. ЕҚҚА-да діни қызметкерлерді тағайындау – сөз және құрбандық қызметіне пасторларды, ал сөз және қызмет қызметіне диякондарды бөлуді білдіреді (2019 жылға дейін диякондарды бөлу рәсіміне «ғибадат ету» термині қолданылды). Епископты тағайындауға ұқсас рәсімді «орнату» деп атайды. Бұл рәсімдер (епископтар, пасторлар және диякондар үшін) ресми литургиялар болып табылады, олар дұға мен епископтың немесе жаңа епископты орнату кезінде президенттік епископтың қолдауымен жүзеге асырылады. 2000 жылдан бері ЕҚҚА жаңа епископтардың барлық орнату рәсімдерінде апостольдық тізбектің тарихи желісіндегі кем дегенде үш епископтың қолдауын міндетті түрде қамтиды.

Диакондар

Диакондар "Сөз және қызмет" миссиясына шақырылады. Диаконшалар, диакондық қызметкерлер және миссиядағы серіктестердің бұрынғы тізімдері 2017 жылдың қаңтар айынан бастап "Диакондар" деп аталатын бір тізімге біріктірілді. Диакондар қауымдардың ішінде де, сыртында да көптеген қызметтер атқарады. Олардың тағайындалуы кезінде оларға Исаның шәкірттерінің аяқтарын жуғандығына сілтеме жасай отырып, құлшылық қызметінің белгісі ретінде сүлгі мен тас ішкілік ұсынылуы мүмкін, бірақ 2017 жылдың қаңтарында жарияланған тағайындалу рәсімі диакондық қызметтің кең ауқымын көрсететін басқа да нышандарды ұсынуға рұқсат береді. Рәсімде былай делінген: "Сөз және қызмет миссиясына қатысты басқа да белгілер берілуі мүмкін, олар диаконның шақыруы мен мамандығының ерекше бағытын көрсете алады, мысалы, майы бар ыдыс, Киелі кітап немесе құлшылық кітабы." 2013 жылы Эфиопиялық евангелистік шіркеу Мекане Иесус гомосексуализмге байланысты тәжірибелер мен ілімдер мәселесі бойынша ELCA-мен қарым-қатынасын, соның ішінде қауымдық және мінбарлық байланысын үзді.

Рим-католик шіркеуі

1999 жылдың 31 қазанында Аугсбург қаласында (Германия) Лютерандық дүниежүзілік федерация – ЕХҚА-ның мүшесі болып табылатын – Рим-католик шіркеуімен Ақталу ілімі туралы бірлескен декларацияға қол қойды. Бұл мәлімдеме екі конфессияның арасындағы тарихи теологиялық дауды еңсеруге жасалған әрекет. Декларация сонымен қатар 16 ғасырдағы лютерандар мен Рим-католик шіркеуінің бір-бірін айыптауы енді осы құжатқа қол қойған адамдарға қатысты емес екенін де көрсетеді. Бұл 1966 жылдан бері әртүрлі теологиялық тақырыптар бойынша мәлімдемелер мен брошюралар жарияланған "Лютерандық-рим-католик диалогтары" сериясының бір бөлігі болды, және олар ресми түрде бірнеше жылда бір рет өткізіліп келеді.

Лютеран шіркеуі Миссури Синоды

Евангелистік лютеран шіркеуінің (ELCA) және лютеран шіркеуі – Миссури Синодының (LCMS) арасындағы айырмашылықтар теологиялық, тарихи және мәдени факторлармен байланысты. LCMS 1969 жылдан 1980 жылдардың басына дейін ELCA-ның алдыңғы ұйымдарының бірі болған бұрынғы Америка лютеран шіркеуімен қысқа мерзімге қарым-қатынаста болды. Діндық ұйымдар Лютерандық Дүниежүзілік Көмек және кейбір университеттер мен колледждердегі студенттік және әскери капелландық қызметтері арқылы ынтымақтастық етеді, бірақ олар ресми түрде бір-бірімен қарым-қатынаста емес. Солтүстік Америкаға алғашқы лютерандық иммигранттар келгенде, олар Еуропада қалған шіркеулерге ұқсас шіркеулер құрды. Көптегендері 20 ғасырдың басына дейін өздерінің иммигрант тілдерін сақтап келді. Солтүстік Америкада дін қызметкерлерін оқыту жүйесі қалыптасқанша, олар "ескі елден" пасторлар іздеді. Соңынан көптеген жерлерде діни семинариялар мен шіркеу колледждері құрылып, қауымдарға қызмет ететін пасторларды дайындады. Евангелистік лютеран шіркеуінің ең алғашқы синоды 1748 жылдың 25 тамызында Филадельфияда Генри Мюлленбергтің ықпалымен құрылды, ол "Америкалық лютерандықтың патриархы" деп танылды. Ол Пенсильвания және іргелес штаттардың Министрлігі деп аталды. Ең алғашқы жалпыұлттық "синод" немесе "синодтар одағы" 1820 жылы Бас Синод ретінде құрылды, кейіннен Бас Кеңес құрылды. ELCA 1988 жылы 2.85 миллион мүшелі Америкадағы лютеран шіркеуінің (1962), 2.25 миллион мүшелі Америка лютеран шіркеуінің (1960) және 100 000 мүшелі Евангелиялық лютеран шіркеулерінің қауымдастығының (1978) бірігуі арқылы құрылды. Бұрын, 1960 жылдардың басында ALC және LCA 150 жылдан астам уақыт бойы ұйымдастырылған неміс, норвегиялық, даниялық, фин, швед, словак, голланд және басқалардан тұратын сегіз этникалық негіздегі лютерандық ұйымдардың бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл кіші этникалық ұйымдардың кейбіреулері бұрын Миссури Синодымен экуменикалық келісімдерге ие болды. LCMS 1847 жылы Еуропалық Германиядағы лютерандар мен реформаторлар арасындағы мәжбүрлі Пруссия одағынан қашқан неміс иммигранттарымен құрылды, олар кейін Миссури штатының Перри округіне қоныстанды. Ол иммиграция, ұрпақтар және шіркеулердің бірігуі арқылы өсті, сонымен қатар 19-шы және 20-шы ғасырларда ELCA-ның әртүрлі алдыңғы ұйымдарына әсер еткен кейбір, бірақ барлық емес диалогтарға, дауларға және келісімдерге қатысты. 1970 жылдардың ортасында Сент-Луистегі Конкордия семинариясында тарихи-сыни Библияны зерттеуді қолдану туралы Семинекс дауы Евангелиялық лютеран шіркеулерінің қауымдастығының құрылуына әкелді, кейіннен ол ELCA-ның алдыңғы ұйымдарының бірі болды. LCMS Солтүстік Америкадағы 1.8 миллион крещение алған мүшесі бар екінші ірі лютерандық шіркеуі болып табылады. ELCA экуменикалық шараларға LCMS-ге қарағанда көбірек қатысады, ол дін қызметкерлеріне экуменикалық жиналыстарда ғибадат етуге тыйым салады. ELCA Дүниежүзілік лютерандық федерацияның, Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің және АҚШ-тың Мәсіх шіркеулерінің ұлттық кеңесінің мүшесі. LCMS оларды синдикалды деп есептемейді. LCMS және ELCA дін қызметкерлерінің жыныстық қанағаттанбаушылығына қатысты саясаттары бар. Бұрынғы ELCA пасторы, профессор Пэри К. Френсис, психология профессоры Трейси Д. Балдомен бірге 1994 жылы пасторлардың жыныстық қанағаттанбаушылығы туралы зерттеулерінің нәтижелерін Pastoral Psychology журналында жариялады. 270 ELCA және 117 LCMS дін қызметкерлерінен сұрастырылғанда, ELCA дін қызметкерлерінің 13,7 пайызы және LCMS дін қызметкерлерінің 4,3 пайызы өз қызметін бастағаннан бері басқа адаммен жыныстық қанағаттанбаушылыққа барғанын мойындады. ELCA-ның көзқарасы бойынша LCMS-мен салыстыру – Біздің көршіміздің сенімін құрметтеу. Бұл тұжырымдарға WELS немесе LCMS келіспейді.

| Сан | LCMS | ELCA |
|---|---|---|
| 1 | Үштік Құдайға сену | Сол сияқты |
| 2 | Лютерандық мойындауларды Киелі кітапқа негізделген сенімнің шынайы ілімдері ретінде қабылдау | Сол сияқты |
| 3 | Құдай бізге Сөз және діни рәсімдер арқылы келеді деп сену | Сол сияқты |
| 4 | Иман арқылы рақыммен ақталуды үйрету | Сол сияқты |
| 5 | Киелі кітап жоғары сын әдістеріне бағынбауы керек деп сену | ELCA-ның көптеген мүшелері Киелі кітап жоғары сын әдістерін қолдану арқылы тиімді сөйлей алады деп сенеді. |
| 6 | Киелі кітап әйелдерді кейбір шіркеу лауазымдарынан, соның ішінде тағайындалған қызметтен шектейді деп сену | Киелі кітап әйелдердің шіркеу өміріне толық қатысуына рұқсат береді, тіпті оны ынталандырады. |
| 7 | Қоғамдастыққа қатысу үшін ілімдік келісімнің жоғары дәрежесі қажет | Қоғамдастыққа қатысу үшін негізгі келісім жеткілікті. |

Сенімдер, әдет-ғұрыптар және көзқарастар

Келесі кестеде ЕОАҚ мүшелерінің 2007 және 2014 жылдардағы сенімдері, тәжірибелері немесе көзқарастары салыстырылады. Шамамен 700 қауым ELCA-дан шығуға дауыс берді, бұл 2009 жылғы қауым мүшелерінің шамамен 7 пайызын құрайды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, ELCA-ның шомылдырылған мүшелерінің саны 2 904 686 адамды құрайды. 2022 жылға қарай ELCA-да шамамен 8640 қауым бар.