Кіріспе
Басты теміржол желілерімен бірге трамвай жолдарында жүретін трамвайлар
Трамвай-пойыз – жеңіл теміржол жүйесінің стандарттарымен қатар, ұлттық магистральдық стандарттарға да сай келетін жеңіл теміржол көлігінің бір түрі. Трамвайлар қалалық трамвай сияқты көшелерде жүруге бейімделген, сонымен қатар басты теміржол пойыздарымен қатар жүруге рұқсат етіледі. Бұл қалалық жеңіл теміржол жүйелерін де, магистральдық теміржол желілерін де, вокзалдарды да пайдалана алатын қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді. Ол трамвай немесе жеңіл теміржолдың қалалық қолжетімділігін, басты теміржол пойызының қала маңындағы жоғары жылдамдығымен үйлестіреді. Қазіргі заманғы трамвай-пойыз тұжырымдамасын 1980-ші жылдардың соңында Германияның Карлсруэ қаласы алғаш рет енгізді, нәтижесінде Карлсруэ Штудтбанн құрылды. Бұл тұжырым көбінесе «Карлсруэ моделі» деп аталады, яғни, Джордж В. Хилтон мен Джон Ф. Дьюдің анықтамасы бойынша, ол бөлек қалалар мен қалаларды байланыстырады. Көптеген трамвай-пойздар стандартты кеңдікте жүреді, бұл басты теміржол пойыздарымен жолды бөлісуді жеңілдетеді. Алайда, Аликанте трамвайлары мен Нордхаузен трамвайлары метрлік кеңдікте жұмыс істейді. Трамвай-пойыз көліктері трамвай және пойыз режимінде жұмыс істеу қажеттіліктеріне сәйкес екі жабдықпен жабдықталған, қажет болған жағдайда бірнеше электрлендіру кернеуін қолдайды және пойыз тоқтатулары және басқа теміржол сигнализациясы сияқты қауіпсіздік құралдарымен жабдықталған. Карлсруэ және Саарбрюкен жүйелері «PZB» немесе «Indusi» автоматты пойыз қауіпсіздік жүйелерін пайдаланады, сондықтан егер жүргізуші тоқтау сигналын өткізіп кетсе, төтенше тежегіштер автоматты түрде іске қосылады.
Тарих
Бұл идея жаңа емес; 20-шы ғасырдың басында қалааралық трамвай желілері көбінесе қалалар арасында арналған жеке жолдарда, ал қала ішінде көше бойындағы рельстерде жүріп тұратын. АҚШ-та пайда болған алғашқы қалааралық теміржол – 1889 жылы ашылған Огайо штатындағы Ньюарк және Гранвилл көшелік теміржолы. 1924 жылы Австралияның Хобарт қаласында трамвайлар мен пойыздың рельстерін ортақ пайдалану ұсынылды. Қазіргі заманғы трамвай-пойыздар мен бұрынғы қалааралық және радиалды теміржолдардың арасындағы айырмашылық – трамвай-пойыздар негізгі теміржол стандарттарына сәйкес жасалған, ал оларды ескермейді. Бірақ, АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы River Line жолы ерекшелік жасайды, ол жүк пойыздарымен бірге уақыт бойынша бөлініп жүреді; жолаушылар пойыздары күндіз, ал жүк пойыздары түнінде қатынайды.
Океания
Аделаида, Оңтүстік Австралия – 2008 жылдың 5 маусымында Оңтүстік Австралия Үкіметі 10 жылдық 2 миллиард австралиялық долларлық қоғамдық көлікті жаңарту бағдарламасы аясында Аделаида метросының Сыртқы Порт/Гранж теміржол желілерінде пойыздар мен трамвайлардың бірлескен қызметін және Сити Вест – Гленелг трамвай желісінің кеңейтілуін жүзеге асыру жоспарларын жариялады.
Солтүстік Америка
Остин, Техас: Капитал MetroRail – қалалық трамвай сияқты жұмыс істейтін, орталық көшелермен қатар магистральдық жолдарда да жүретін қала маңындағы пойыз. Дизельдік көп бірліктерді пайдаланады.