Кіріспе

Британдық ғылыми зерттеу зертханасы

Рутерфорд Апплтон зертханасы (RAL) – Ұлыбританиядағы ұлттық ғылыми зерттеу зертханаларының бірі, оны Ғылым және технологиялық мүмкіндіктер кеңесі (STFC) басқарады. Ол Рутерфорд жоғары энергетикалық зертханасы ретінде құрылған, 1975 жылы Atlas Компьютерлік зертханасымен бірігіп Рутерфорд зертханасын құрды; кейін 1979 жылы Appleton зертханасымен бірігіп қазіргі зертханаға айналды. Ол Оксфордширдегі Дидкот қаласына жақын Чильтон ауылындағы Харвелл ғылым және инновациялық кампусында орналасқан. Зертханада шамамен 1200 қызметкер жұмыс істейді, олар 10 000-нан астам ғалым мен инженердің жұмысына көмектеседі, олардың көп бөлігі университеттердегі ғылыми-зерттеу қауымдастығынан шыққан. Зертхананың бағдарламасы ғылымдағы жетістіктердің нәтижесінде Ұлыбританияға білікті кадрлар мен экономикалық өсімді жеткізуге бағытталған.

Тарих

RAL физиктер Эрнест Резерфорд және Эдвард Апплтонның есімдерімен аталады. 1957 жылы Ұлттық ядролық ғылымдар зерттеу институты (NIRNS) Чильтон мен Харвелл арасындағы бұрынғы RAF Харвелл әуежайында орналасқан Атом энергиясын зерттеу орталығымен қатар Резерфорд жоғары энергиялық зертханасын басқару үшін құрылды. 50 МэВ протондық сызықтық үдеткіші Атом энергиясын зерттеу орталығынан жаңа зертханаға көшіріліп, «Нимрод» ретінде бөлшектер физикасының ұлттық құрылысына айналды. Осы сызықтық үдеткіштің кейбір бөліктері алғаш қолданылғаннан кейін 50 жылдан астам уақыт өткен соң, ИМИС (ISIS) нейтрондық және мюондық көзінің инжекторлық сызығының құрамында әлі де жұмыс істеп келеді. Содан бері зертхана өзінің қалыптасқан құрылыстарын кеңейту арқылы және басқа институттардың құрылыстарын қосу арқылы өсіп келеді, бұл масштаб экономиясының артықшылықтарын қамтамасыз етеді. 1975 жылы көршілес «Атлас» компьютерлік зертханасымен бірігіп Резерфорд зертханасы құрылды, ал 1979 жылы Апплтон зертханасымен бірігіп қазіргі Резерфорд-Апплтон зертханасы құрылды. 1998 жылы Корольдік Гринвич обсерваториясы жабылған кезде, шағын кеңселер де RAL-ға көшірілді. Сол сияқты, лазерлік технология да Кульхамдағы Joint European Torus-тан RAL-ға көшіріліп, Орталық лазерлік құрылысының негізін қалады. Барлық ғылыми зерттеу салаларындағы мемлекеттік қаржыландыру басымдықтарын анықтау үшін 1965 жылғы «Ғылым және технология» заңы Ғылыми зерттеулер кеңесін (SRC) құрды, ол NIRNS-тен Резерфорд жоғары энергиялық зертханасын басқаруды және көптеген басқа Ұлыбритания ғылыми органдарын өз мойнына алды. 1980-жылдардың басында SRC «көк аспан» зерттеулеріне қарағанда экономикалық әсерге басымдық беру үшін Ғылым және инженерия зерттеулер кеңесіне (SERC) айналды, ал 1994 жылы SERC үш зерттеу кеңесіне (EPSRC, PPARC және CCLRC – ол 1995 жылы EPSRC-ден RAL-ге жауапкершілікті алды) бөлінді, осылайша әрқайсысы өзінің дамуын үш қақтығысқан бизнес-модельдің біріне – әкімшілік тұрғысынан тиімді, қысқа мерзімді гранттарды бөлу, орташа мерзімді халықаралық келісімдерге міндеттемелер, ұзақ мерзімді персонал мен құрылыстарды қамтамасыз етуге бағыттай алды. Ұлыбритания ғалымдарының ірі ұлттық және халықаралық құрылыстарға қол жеткізуді жоспарлауды біріктіру үшін 2007 жылы CCLRC PPARC-пен біріктіріліп, EPSRC-ден ядролық физика пәнін қосып, RAL-ге жауапкершілікті алған Ғылым және технологиялық құрылыстар кеңесі құрылды.

Экономикалық әсері

Соңғы жылдары RAL-да жүргізілген ғылым мен онда жасалған технологиялар Ұлыбританияға пропорционалды экономикалық пайда әкелуі керек деген талап күшейді, бұл зертханаға жұмсалған мемлекеттік қаражатты негіздеу үшін саяси күш-жігерге айналды. RAL басшылығы мұның түрлі жолдармен қамтамасыз етілетінін айтады, оның ішінде:

RAL-дағы ғылыми нәтижелерден туындайтын коммерциялық өнімдер мен қызметтер (мысалы, жаңа материалдар, жаңа дәрілер және т.б.). RAL-да алынып, талданған жер және ғарыш деректеріне сүйенген апаттар туралы алдын ала ескертулер (мысалы, радио/ұялы телефондардың бөгеттелуін болжау, қауіпті ауа-райы болжамдары және т.б.). RAL-дағы мамандандырылған ғалымдар мен инженерлерді даярлау арқылы, олар кейін коммерциялық компанияларға өтеді. Технологияларды стандарттау арқылы, бұл өнімдердің өзара үйлесімділігі мен алмастырылуы арқасында, әсіресе есептеу саласында экономикалық өсімді жеделдетті. Ірі құрылыстардың нәтижелерінен (мысалы, астрономиялық суреттерден немесе бөлшектер физикасы эксперименттерінен) ғылымда туындаған ынта, мектеп оқушыларының көптеген салаларда ғылыми білім алуына және ғылыми мансапты таңдауына ықпал етеді. RAL-да құрылыстарды дамыту кезінде жасалған технологиялардың Ұлыбритания компанияларына лицензиялануы немесе жаңа компаниялардың құрылуы.

Пайдаланудан шығару

2017-2018 жылдарғы жылдық есебіне сәйкес, STFC ИГИЛ импульстік нейтрон көзінің және оған қосымша Екінші нысана станциясының 2040 жылы тоқтатылатынын күтеді және оны толық жоюға 55 жыл қажет болады деп есептейді. Радиоактивті қалдықтарды кәдеге келтіру шығыны 9 миллион фунт стерлингтен 16 миллион фунт стерлингке дейін болуы мүмкін.

Танымал мәдениетте

RAL, Терри Нейшнның BBC телесериалы «Блейк 7» эпизодының түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Ридли Скоттың 1979 жылғы «Шет елдік» фильмі үшін жасалған компьютерлік графикалық эффектілер (CGI) қазір RAL құрамына кіретін Atlas Computer Laboratory-де дамытылды. Ғарыш ғылымы бөлімі CBeebies телесериалының «In the Box» эпизодында көрсетілді.