Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инка империясын Испанияның жаулап алуындағы шайқас
Battle in the Spanish conquest of the Inca Empire
Пунья шайқасы, Франсиско Писарроның Перуді жаулап алуының маңызды емес бір бөлігі, 1531 жылдың сәуір айында Эквадордағы Пунья аралында (Гуаякиль шығанағында) өтті. Писарроның конкистадорлары, артық қару-жарақтары мен тактикалық шеберлігімен, аралдың жергілікті халқын толық жеңіске жеткізді. Бұл шайқас Инка империясы құлауынан бұрын Писарроның үшінші және соңғы экспедициясының басталуын белгіледі.
The Battle of Puná, a peripheral engagement of Francisco Pizarro's conquest of Peru, was fought in April 1531 on the island of Puná (in the Gulf of Guayaquil) in Ecuador. Pizarro's conquistadors, boasting superior weaponry and tactical skill, decisively defeated the island's indigenous inhabitants. The battle marked the beginning of Pizarro's third and final expedition before the fall of the Inca Empire.
Өмірбаян
Панамадан ұзақ және қиын сапардан кейін, көптеген адамдар ауру, жыртқыштар мен басқа да қауіптерге тап болған испан әскері сәуір айында инкалардың Тумбес қаласына жетті. Империяның шетінде жасалған тонаулар туралы естіген болуы мүмкін, инкалар оларды тыныш жаулықпен қарсы алды. Испандықтар Тумбесте қалудың қауіпсіз емес екенін сезіп, лагерін жақын маңдағы Пуна аралына көшірді, инка қаласына шабуылға дайындық жүргізді. Бастапқыда аралды испандықтар қан төкпестен басып алды. Пунаның жергілікті халқы – соғысқа дайын халық болатын, олар Инка империясының күшіне мойынсынып, уақыт-уақытымен салық төлеуші мемлекет мәртебесін қабылдады. Бірақ, құрлықтағы инкалармен арада шиеленіс және тіпті ашық соғыс жиі болып тұратын. Соғысқа бастау Писарроның жергілікті аудармашылары арқылы болды, олар оған Пуна басшыларының бірігіп көтеріліс жоспарлап отырғанын ескертті (бұл ақиқат емес болуы мүмкін). Писарро басшыларды тұтқындап, тергеді, олардың кінәлі екеніне көз жеткізген соң, оларды дәстүрлі жауына – Тумбестегі инкаларға тапсырды, олар оларды қырғынға ұшыратты.
The Spanish army, following a long and difficult journey from Panama throughout which many had fallen to virulence, predation, and other hazards, had docked at the Inca city of Tumbes in April. Received with quiet hostility by Incas who had perhaps been alerted to the acts of pillage and plunder committed on the fringes of the Empire by the invaders, the Spaniards, deeming it unsafe to remain in Tumbes, relocated their camp to the nearby island of Puna in preparation for an assault on the Inca city. Initially, the Spanish occupation of the island proceeded without bloodshed. The natives of Puna were a warrior people who, reluctantly bowing before the might of the Inca Empire, had intermittently accepted the status of tributary state, though periods of friction and even open warfare had frequently erupted with the Incas out on the mainland. The path to war was first triggered by Pizarro's native interpreters, who warned him, perhaps falsely, that several Punian chiefs had gathered to plan an insurrection. Pizarro had the chiefs captured, interrogated, and, apparently satisfied with their guilt, delivered to their traditional enemies at Tumbes where they were duly massacred by the Incas.
Шайқас
Испаниялық деректерге сүйенсек, ашуға толы Пуна тайпасының жауынгерлері бірден қаруға ұмтылып, мыңдаған адаммен испан лагеріне шабуыл жасады. Көріп тұрғанда, испандықтардың шағын әскері жеңіліп, шашырап кетеді деп күтілді. Бірақ испандықтардың саны аз болғанымен, олар қару-жарақтары мен тәртібімен басым түсті. Жергілікті тұрғындар жақындағанда, көптегендері Италия мен Фландриядағы соғыстарда испандықтар ұзақ жылдар бойы меңгерген, төменге түсірілген найзалардың қатал қатарымен кездесті. Ал қалған пуналықтар, шатасқан топта шабуыл жасағанда, тәртіпті мушкетерлердің біріккен атысымен көптеп қырылды. Соңында, жаудың әлсірегенін сезген Эрнандо Писарро өз салт аттыларын шақырып, жылқысын шабуылға жіберді. Испан атты әскері жергілікті жауынгерлердің қатарын қиратып, оларды толық жеңді. Бірнеше минут ішінде пуналықтар қашқанға ұшты. Жергілікті тұрғындар аралдың ормандарында қайта жиналып, содан кейін сәтті партизандық соғыс жүргізіп, испандықтардың азығын жойды және бірнеше барлаушыларды тоқтатып қалды. Алайда, Ернандо де Сото басқарып келген екі испандық кеме (ішінде кем дегенде жүз еріктімен) теңіз арқылы келді. Осы кемелерге испандықтар, Перу құрлығындағы сәтті жаулауларға бару үшін оқиғасыз мініп, Түмбеске қайтып келді, ол жерге 1532 жылдың 16 мамырында жетті.
According to Spanish sources, the warrior class of Puná, maddened with rage, immediately rushed to arms and stormed the Spanish camp, charging in the thousands. It seemed that the diminutive Spanish force would surely be overwhelmed and scattered. But what the Spaniards lacked in numbers they eclipsed in armaments and discipline. As the natives approached, many were met head on with deadly rows of lowered pikes, the use of which the Spanish had long mastered in the great wars of Italy and Flanders. Other Punians, charging in confused masses, were cut down and slaughtered in vast numbers by the concerted volleys of orderly musketeers. At length, Hernando Pizarro, sensing the enemy falter, mustered his cavaliers to his standard and spurred his horse into a charge. The Spanish cavalry sliced through native ranks with devastating effect. Within minutes, the Punians were in full rout. The natives regrouped in the island's forests and thenceforth waged a guerrilla war to some success, destroying Spanish provisions and waylaying several scouts. Two Spanish ships with reinforcements, however, under Hernando de Soto, soon arrived by sea (with at least a hundred volunteers), and on these ships the Spaniards, bound for more fruitful conquests on the Peruvian mainland, embarked without incident and sailed back towards Tumbez, arriving there on May 16, 1532.