Кіріспе
Перудегі археологиялық орын Пачакамак – Перудің Лима қаласының оңтүстік-шығысында, Лурин өзенінің аңғарында орналасқан археологиялық орын. Бұл орын біздің заманымыздан бұрын 200 жыл шамасында алғаш қоныстанды және "Жерді жасаушы" құдай Пача Камақ атымен аталады. Испандықтар шапқанға дейін шамамен 1300 жыл бойы гүлденген. Пачакамак шамамен 600 гектар жерді алып жатыр.
Pachacámac is an archaeological site southeast of Lima, Peru in the Valley of the Lurín River. The site was first settled around A. D. 200 and was named after the "Earth Maker" creator god Pacha Kamaq. The site flourished for about 1,300 years until the Spanish invaded. Pachacamac covers about 600 hectares of land.
Паша Камак құдайлығы
Пача Камак ("Жерді жасаушы") инкалар басып алғанға дейін Перудің осы аймағында өмір сүрген халықтың жаратушы құдайы саналды. Инкалар оны өз пантеонына қосты, бірақ ол Виракочаға теңесе алмады, оны олар өте күшті деп есептеді. Пача Камак туралы қалған мифтер сирек және шатастырылған: мысалы, кейбір деректерде оны Манко Капақтың өждік інісі Айка деп көрсетеді, ал басқаларында ол, Манко Капак және Виракоча – күн құдайы Интидің үш ұлы екендігі айтылады. Тағы бір әңгімеде ол алғашқы ер және әйелді жасады, бірақ оларға тамақ беруді ұмытты. Ер адам өлгенде әйел Пачакамақтың басына дұға етіп, оның әкесі Интиге оны жер бетіндегі барлық халықтың анасы етуді сұрады, сонда Пачакамак ашуға ішін тыйып алмай қалды. Балалары туған сайын ол оларды бірінен соң бірі өлтіруге тырысты, бірақ оның батыр ұлы Вичама оны жеңіп, теңізге лақтырып жіберді. Осыдан кейін Пачакамак күресті тоқтатты және балықтардың жоғарғы құдайы болуға қанағаттенді.
Пахакамак пирамидасы
1890 жылдары археологтар Пачакамақты зерттеуді бастады. Олар бұрын тоналған көптеген үлкен ғимараттар мен қабірлерді тапты. Алғашқы (қасиетті) бөлігі діни маңызы бар ғибадатханалар мен үлкен зиратты қамтиды. Екінші бөлімде негізінен ғасырлық пирамидалар салынған бірнеше ғимарат бар. Бұл ғимараттар кешенінде балшық кірпіштен салынған, сатылы пирамидалар, пандустар мен алаңдар бар. Бұл ғимараттар 1300 жылдардың соңы мен 1400 жылдардың ортасы аралығында салынған. Үш ең әйгілі пирамиданың барлығы қасиетті секторда (бірінші секторда) орналасқан. Бұл – Суреттелген ғибадатхана, Күн ғибадатханасы және Пачакамақтың ескі ғибадатханасы. Пачакамак жерін зерттеген және қазба жұмыстарын жүргізген археолог Питер Экууттың айтуынша, “ондаған жылдар бойы көптеген ғалымдар пирамидаларды (екінші бөлімнен) алыс-жақын елдерден келген делегацияларды қабылдауға, Пачакамакқа құлшынып, сый-тарту әкелуге және құрбандық шалуға арналған діни “елшіліктер” деп есептеген”. Алайда, Экуут бұл жердегі жұмысынан кейін басқаша қорытындыға келді. Экуут және оның командасы ғимараттардың сол кездегі діни орталықтарға тән белгілері жоқ екенін анықтады. Ол бұл құрылыстар Пачакамак билеушілері – Ичма (ЭЭШ ма) сарайлары ретінде пайдаланылғанын мәлімдеді.
Пачакамак құдайы
1938 жылы археолог суреттелген ғибадатханада 2,34 метр ұзындығы және 13 сантиметр диаметрі бар 7,6 футтық (2,34 метр) мүсінді тапты. Бұл мүсін Ернандо Писарро бұрын жойғанын айтады. Көміртегі-14 сынағы нәтижесінде мүсін шамамен 760-876 жылдар аралығында, яғни Вари империясы дәуірінде жасалғаны және қызыл бояумен (қындыр) боялғаны анықталды.
Күн ғибадатханасы
Күн ғибадатханасы (төменде көрсетілген) 30 000 шаршы метр көлемде және трапеция пішіндес. Оның құрылымын айналасында террасалар құрайтын, дәстүрлі сатылы пирамидалық архитектурасы бар. Бұл ғибадатхана инкалардың Пачакамак үкімдігі кезінде салынған деп саналады. Кейбір археологтар осы ғибадатханада адамдар құрбандыққа шалынған болуы мүмкін деп есептейді. Ғибадатхананың ішіндегі инка зиратынан әйелдер мен балалардың құрбандыққа шалынған қалдықтары табылды. Құрбандықтармен бірге жерленген заттар, құрбандықтардың жағалау аймақтарының қоғамдарынан болғандығын көрсетеді. 2019 жылы археологтар осы аймақта 1000 жылдық қабірстанды тапты. Ичма жобасының директоры, профессор Питер Ээкхаут, адам қалдықтары әртүрлі заттар мен керамикамен бірге көптеп жерленгенін хабарлады. Доктор Лоренс Оуэнс басқаратын физикалық антропологтар мумияларды зерттеді. "Осы жердегі адамдардың көпшілігі қиын өмір сүрген, әртүрлі жарақаттарға, арқа және жамбас ауруларына шалдыққан, бірақ осы қабірстандағы адамдарда туберкулез, сифилис және өмірлеріне елеулі әсер етерлік күйісқан сүйектердің саны қалыптыдан жоғары болды. Дегенмен, осы жарақаттардың көпшілігінің жазылуы және аурудан аман қалғандары, оларға күтім жасалғанын және тіпті осы жерлердің ерте тарихында адамдардың мұқтаж жандарға қамқорлық көрсетуді парыз санағанын көрсетеді". Әйтсе де, Пачакамакқа инка империясынан ерекше тәуелсіздік берілген.
Испандықтардың басып кіруі
Пачакамак сияқты жерлерде испандықтар инкаларға деген жергілікті наразылықты инка билігін құлату үшін тактика ретінде пайдаланды. "Бірнеше жылдың ішінде испан отарлаушылары ғибадатхананың қабырғаларын бұзды, олар өздерінің құрылыстары үшін қолайлы тас карьерін тапты".
Танымал мәдениетте
Пачакамак – «Тинтиннің оқиғалары» кітабындағы «Жеті кристалл шар» бөліміндегі құсылған профессор Калькулустың тасымалданған кемесінің аты. Келесі кітапта, «Күн тұтқындары» бөлімінде, Пачакамак – Оңтүстік Америкада әлі де сақталған ежелгі инка тайпасы табынған Күн құдайының аты. Алтыншы кітапта, «Сынған құлақ» бөлімінде, Пачакамақтың ағаш мүсіні Брюссельдегі Этнография мұражайында қойылған. «Sonic Adventure» видео ойынының кейіпкері ежелгі қираған жердің атымен Пачакамак деп аталған. Пачакамак сондай-ақ «Juken Sentai Gekiranger vs. Boukenger» фильміндегі басты жаудың аты болды. Неміс тобы Alphaville 2003 жылы шыққан «CrazyShow» альбомына «Пачакамактан келген қыз» атты әнді қосты.