Кіріспе

1987 жылы Джон Сейлстің американдық драмалық фильмі. Батыс Вирджиния штатының Матеван қаласындағы оқиғаларға негізделген 1987 жылғы фильм. "Матеван" сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, бірақ кассада сәтсіз болды, шамамен 4 миллион долларлық бюджетке қарсы 2 миллион доллардан аз табыс әкелді. Фильм "Ең үздік операторлық жұмыс" номинациясына ие болды және 2019 жылы Criterion Collection нұсқасы қайта жарық көрді.

Сюжет

Джо Кенехан – «Біріккен кеншілер ұйымы» ұйымының бұрынғы «Wobbly» мүшесі. 1920 жылы ол Матеванға, Батыс Вирджинияға, Stone Mountain көмір компаниясына қарсы кеншілерді ұйымдастыру үшін келеді. Қалаға алғаш келгені – жалақының кемуіне ашуланған қара түсті шахтерлерді ұрып-соғып, олардың пикет сызығынан өтуіне куә болған. Ол шахташы жесірі Эльма Раднор мен оның 15 жасар ұлы Дэнни басқаратын пансионатта тұрады. Шахташылар импорттық жұмысшыларды, қара және итальяндықтарды өздерінің одағына қабылдауға қарсы, бұл іске кәсіподақтың ішіндегі компанияның тыңшысы C. E. Lively көмектеспейді, ол шахташыларды зорлық-зомбылыққа итермелеуге тырысады және «қызыл» Кенеханның бар екендігі туралы Болдуин-Фелтс детективтік агенттігіне жасырын хабарлайды. Келесі күні екі Болдуин-Фелт жігіті, Хики мен Григгс, қалаға келіп, Раднор пансионатына қоныстанды. Дэнни алдымен Хики мен Григгске бөлме беруден бас тартады, бірақ Кеннехан ерікті түрде қонақ үйге көшіп, екі адамға бөлме босатып, миссис Раднор үшін қиындықты болдырмайды. Кейін Хики мен Григгс кәсіподаққа қарсы науқанын бастайды, ол шахташыларды қаладағы компанияға тиесілі үйлерден күшпен шығарады. Қала әкімі Тестерман мен полиция бастығы Сид Хатфилд Шарлстоннан шығарылу туралы бұйрықсыз оларды үйден шығаруға рұқсат бермейді. Хатфилд қаладағы барлық еркектерді үйлеріне қайтарып, қару-жарақтарымен қайтуға шақырады. Болдуин-Фелтс жігіттері өздерінің назарын қала сыртындағы шабуылшылардың лагеріне аударады, онда кеншілер мен олардың отбасылары шатырларда тұрады. Түнде қарулы шабуылшылар лагерьге оқ атып, кейбір шабуылшыларды жарақаттайды. Келесі күні олар лагерьге кіріп, компания дүкенінен сатып алынған барлық азық-түлік пен киім-кешек өздеріне қайтарылуын талап етеді, бірақ қарулы таулы адамдар келіп, олардың жерлерін көмір компаниясы тартып алғандықтан, олардың әрекеті бұзылады. Қарулы топтың автокөлігінің шуына қарсылық білдіріп, олардың қасында болулары мен шахташыларға деген жанашырлығы Болдуин-Фелтс жігіттерін бос қолмен кетуге мәжбүр етеді. Біріккен кәсіподақтардың ұрыс қорларының баяу келуі Дэнни Раднордың және басқа да кеншілердің шыдамдылығын сынап отыр, олар Кенеханның ескертулеріне қарамастан, көңілі қалып, зорлық-зомбылыққа бет бұрады. Шахташылар агенттермен түнгі атысқа түседі, Сефус жараланады. Оны кейбір төбелік адамдар құтқарады, бірақ ол Ливлиді шабуылшы ретінде танымастан бұрын емес. Лайвли Кеннехан мен кеншілер арасында араздық туғызуға тырысады. Ол жас жесір әйелді, Брайди Мей Толиверді Кеннеханды жыныстық зорлауда жалған айыптау үшін көндіреді. Ол Кеннеханды кіргізуші ретінде көрінеді, бұл кеншілерді Кеннеханды өлтіру туралы сөз байластыруға итермелейді. Дэнни Хики мен Григгстің схема туралы сөйлескенін естіп, Хики оны анықтап, қорқытады. Сол түні Дэнни Фривилл шіркеуінде уағыз айтып жатқанда, Жүсіп туралы астарлы әңгімені айтып береді. Бұл астарлы әңгіме шахташыларды өтірік әңгімеге алданып, енді мас детективтерді пайдаланып жатқанына сендіреді. Жиі шіркеудің артқы жағынан шым шыққылап шығады, ал кенші Кеннеханды өлтіруден бірнеше киімді тоқтату үшін лагерьге жүгіреді. Осы арада Сефус қалаға оралып, басқаларға Лайвлидің сатқындығы туралы айтып, ашуланып өзінің мейрамханасын өртеп жіберді. Лайвли қаладан Таг Форк өзенінен жүзіп қашып кетеді. Кейіннен Дэнни және оның досы Хиллард Элкинс шахтадан көмір ұрлап жатқанда, оларды детективтер қарсы алады. Дэнни жасырынып, ал Элкинс ақпарат алу үшін азап шегеді. Ол бес адамды келтіреді, бірақ Григгс оны өлтіреді. Ол аталған адамдардың бірнеше жыл бұрын шахтада қайтыс болғанын айтады және жас баланың өлімі жағдайды қиындататынын айтады. Болдуин-Фелтс ерлері мен шеф Хатфилд арасындағы жағдай, үйлерді құртуды жүзеге асыру туралы бұйрықпен күшейтілген күштердің келуімен қайнау нүктесіне жетеді. Қала әкімі келіссөзге кіріп, Кеннехан ұрыс-керіске тосқауыл қою үшін жүгіріп келеді. Кенеттен қозғалған бұл атулар жалдамалы жасақшылар мен қарулы қала тұрғындары арасында атыс басталады. Хэтфилд екі адамды өлтіріп, шайқаста аман қалады, бірақ Кеннехан өлтіріледі, ал мэрдің құрсағына оқ түседі. Григгс құлатылады, ал Хики Эльма Раднордың пансионатына қашып кетеді, онда оны Эльма Раднор өлтіреді. Жеті Болдуин Фелт ер адамдары мен екі қала тұрғыны ақырында қаза табады. Эпилогта баяндаушы (қария Дэнни «Қанды Минго» фильміндегі сол күндерді еске түсіреді) мэр Тестерманның жараланғаннан көз жұмғанын және мэрдің әйелі шеф Сид Хатфилдке үйленгенін айтады. Бірақ Хатфилд кейіннен Уэлч қаласындағы Макдауэлл округі сотының сатыларында күндіз жарыққа атып өлтіріледі, Лайвли соңғы соққыны беруге асығады. Ол оқиғаны Ұлы Көмір Шайқасының басталуы ретінде еске алады.

Сыни жауап

Variety журналы фильмдегі актерлік шеберлікті жоғары бағалап, «Матеван – 1920 жылы Батыс Вирджиния штатындағы көмір шахталарында жұмысшыларды ұйымдастыру туралы шын жүрекпен айтылған, тікелей баяндалған оқиға. Бұл оқиға пойыздың рельспен жүргені сияқты дамып өтеді. Есте қаларлық кейіпкерлердің бірі – Джо Кенехан (Крис Купер), жас кәсіподақ ұйымдастырушысы, ол шахта басшыларына қарсы тұру үшін Матеванға келеді. Купер мықты сыртқы келбетімен және Гаррисон Фордқа ұқсас сұлулығымен фильмге жан береді. Қара жұмысшылардың ең көрнектісі – «Аз киімді» Джонсон (Джеймс Эрл Джонс), қуатты денелі, жақсы мінезді және жылдам күлімдейтін адам. Джонстың ойыны қараңғыда жарқырап тұрғандай. Сондай-ақ, «Сейлс» режиссерінің бұрынғы актерлерінің бірі Дэвид Стратерн, өмірін қауіпке тігіп, адалдығымен көзге түсетін шериф рөлін керемет ойнады. Фильм сыншысы Винсент Канби актерлік шеберлігі мен түсірілім жұмысын жоғары бағалап, шолуында: «Фильмде нашар ойнаған актер жоқ, бірақ мен әсіресе Купер мырзаның, Тайг мырзаның, Макдоннел ханымның, Метт ханымның, Гунтон мырзаның, Стратерн мырзаның және Мостель мырзаның жұмысына қатты риза болдым. Олар әлеуметтік реализмнің иконаларын сомдағанмен, әрқайсысы материалды жеке және ерекше стильде бейнелеуге қол жеткізді, балладалық стильді бұзбай. Көбінесе Хаскелл Векслердің түсірілімдері суреттерде поэзия іздеуде шектен тыс емес. Фильмді сынға алған Дессон Хоу фильмнің визуальды стилін ұнатып, «Кинооператор Хаскелл Векслер кейіпкерлерді тұманды фонға қара көмірмен бейнелейді. Кір, тер және оқиғаның мифтік мақсатына қарамастан, оның аяусыз күресін сезінесіз. «Сейлс» «Секаукустың оралуынан» бастап «Бауырлас басқа планетадан» дейін билік үшін күресіп, енді өзіне лайық орын тапты» деді. Джонатан Розенбаум «Матеванды» «қарапайым, бірақ қозғалысқа келтіретін» фильм деп атады, ол «өз қанағаттарына берілген оңшылдар мен либералдық сөздерге қарсы керемет балама ұсынады. Егер Сэйлстің сын-есімі оның айтқандарындай өткір болса, ол фильмге қаттырақ және күштірек аяқ берген болар еді». Rotten Tomatoes шолулар жинағы 34 сынға сүйене отырып, сыншылардың 94% фильмге оң баға бергенін хабарлады.

Марапаттар

Кинематограф Хаскел Векслер 60-шы «Оскар» сыйлықтарында «Үздік операторлық жұмыс» номинациясына ие болды. 2011 жылы «Empire» журналы бұл фильмді Американың 50 үздік тәуелсіз фильмінің тізімінде 21-орынға қойды. Оның сипаттамасында: «Бұл фильм Сайлстың мансабындағы маңызды өзгеріс болды (оның кең көрермендікке ие болған тұңғыш фильмі), және Рейган/Тэтчер үстемдігімен сипатталатын оның шығу кезеңінен де қазіргі уақытта одан да маңызды, ескерту ретіндегі оқиға болып табылады» делінген.

Орналасқан жерлер

Фильм Батыс Вирджиния штатында түсірілді, ал Матеван қаласының орнына Турмонд қаласы қолданылды. Батыс Вирджинияның блюграсс әншісі Хейзел Диккенс фильмнің тақырыптық әнін, "От тесігінде" ("Fire in the Hole") орындайды және фильмде еркін баптист шіркеуінің мүшесі ретінде пайда болады, оның дауысы қауымды а капелла әнімен ("Бізде Исада қандай досы бар") жетектеп, сондай-ақ құлаған кеншілер одағының мүшесі Хиллард Элкинстің ("Дауыл жиналады") қабірі үстінде ән салады. Диккенс сонымен қатар титрлер аяқталар кезде "Галилея төбелері" ("Hills of Galilee") әнін орындайды. Саундтрек Columbia лейблында LP форматында жарық көрді. Басқа орындаушылар: Джон Хаммонд, Фил Виггинс (гармоника); Джерри Милнес, Стюарт Шульман (скрипка), Джим Коста (мандолина); Джон Кертис (гитара) және Мейсон Даринг (гитара, добро).