Кіріспе

Американдық романист (1933–2008)

Дональд Эдвин Уэстлейк (12 шілде 1933 – 31 желтоқсан 2008) – жүзден астам роман және көркем емес кітаптың авторы болған американдық жазушы. Ол негізінен қылмыстық әдебиет жанрында, әсіресе оқиғасы қызықты, комедиялық туындыларда еңбек етті, сонымен қатар кейде ғылыми фантастика және басқа жанрларға да қалам тартты. Вестлейк екі кәсіби қылмыскер кейіпкерін жасады, олар есімдері ұзақ жылдар бойы жарияланған серияларда басты рөлде ойнады: бейсабыр, қатал Паркер (Ричард Старк псевдонімімен жарық көрген) және Джон Дортмундер, ол көбірек юмористик серияда көзге түсті. Ол үш рет Эдгар сыйлығына ие болды және Джо Горес пен Уильям Л. ДеАндреамен бірге Эдгар сыйлығын үш түрлі номинацияда жеңіп алған азанау жазушылардың қатарында болды (1968, «Ең жақсы роман» номинациясы, «Құдай белгісін сақтасын»; 1990, «Ең жақсы әңгіме» номинациясы, «Көп алаяқтар»; 1991, «Ең жақсы киносценарий» номинациясы, «The Grifters»). 1993 жылы Американың қылмыстық әдебиет жазушылары Вестлейкті «Ұлы шебер» деп мойындады, бұл қоғамның ең жоғары наградасы.

Жеке өмір

Вестлейк Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында Лилиан (Бондс) мен Альберт Джозеф Вестлейктің ұлы ретінде дүниеге келді және Олбаниде, Нью-Йорк штатында өсті. Вестлейк жасөспірім кезінде үздіксіз жазып тұрды, ал 200 мәрте бас тартудан кейін, оның алғашқы әңгімесі 1954 жылы сатылды. Келесі бірнеше жыл бойы ара-арасында қысқа әңгімелер сатылып тұрды, осы уақытта Вестлейк Платсбургтегі Шамплен колледжін (қазіргі уақытта жұмысын тоқтатқан колледж, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі GI Bill кезенінде құрылған) және Нью-Йорк штатының Бингхэмтон қаласындағы Бингхэмтон университетінде оқыды. Ол сондай-ақ АҚШ Әуе күштерінде екі жыл қызмет етті. Вестлейк 1959 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп келді, бастапқыда әдеби агенттіктерде жұмыс істеді, сонымен қатар жазумен айналысты. 1960 жылға қарай ол толық уақыт жазуға кірісті. 1960 жылы оның өзінің атымен жазған алғашқы романы – "Жемқорлар" жарық көрді. Келесі 48 жыл ішінде Вестлейк өзінің атымен және көптеген псевдонимдермен түрлі-түрлі романдар мен әңгімелер жариялады. Ол үш рет үйленді, соңғы рет Абигейл Вестлейкке (Әби Адамс Вестлейк және Әби Адамс деп те белгілі), көркем емес әдебиет жазушыға (оның екі жарияланған кітабы – "An Uncommon Scold" және "The Gardener's Gripe Book"). 1990 жылы олар Нью-Йорк қаласынан Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Анкрам қаласына көшіп кетті. Вестлейк 2008 жылдың 31 желтоқсанында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Мексикада Жаңа жылдық кешкі асқа бара жатқанда, әйелімен бірге демалыста болған.

Жалған есімдер

Өз атын үнемі жазумен қатар, Уэстлейк бірнеше псевдонимдермен жариялады. Олардың дебют жасаған тәртібі:

Рольф Пасер: Осы атпен 1958 жылы Mystery Digest журналында Вестлейктің алғашқы туындысы жарық көрді. Рольф Пасер сол кезде журналдың редакторының орынбасары болған. Оқиғаның Пасердің атымен неге жарияланғаны белгісіз; Вестлейктің жиі серіктесі Лоуренс Блок «редакциялық нашарлық» деген болжам айтты. Ричард Старк: Вестлейктің ең танымал псевдонимі – Ричард Старк. Старк псевдониміне жазылған туындылардың көптігімен (Вестлейктің нақты атынан өте көп) және Старктің Вестлейктің әдеттегі прозасынан гөрі суық, қараңғы, аздап сезімтал және әзіл-қалжыңы аз стилімен ерекшеленді. 1960 жылдардың соңында Паркер сериясының танымалдылығы Старк есімін Вестлейктің өзінен де жақсы танытып, оған көбірек пайда әкелді. Вестлейктің айтуынша, ол «Ричард Старк» есімін актер Ричард Видмарк үшін таңдаған, оның «Өлімнің сүйісі» фильміндегі ойыны Вестлейкке әсер еткен: «Персонаждың тартымдылығы мен қауіптілігінің бір бөлігі – оның болжаусыздығы. Ол жылдам және қатал, мен де жазуымды осылай етуді қаладым: айқын және жұқа, майсыз, кесілген». Вестлейк 2001 жылы New York Times Book Review басылымында Старк стилі мен оның әдеттегі стилі арасындағы айырмашылықты былай сипаттады: «Старк пен Вестлейк тілді өте әртүрлі қолданады. Бір жағынан олар айнадағыдай кескіндер. Вестлейк – аллюзивті, жанама, сілтемелі, сәл рококо. Старк сөйлемдерін қажетті ақпаратқа дейін қысқартады». Старк 1959 жылы Mystery Digest журналындағы әңгімесімен дебют жасады. 1961 жылға дейін тағы төрт Старк әңгімесі жарық көрді, соның ішінде «Менің өлім жазасына кесілуіме дейінгі қызықты фактілер». Алан Маршалл (немесе Алан Марш): Вестлейк 1959 жылдан 1964 жылға дейін осы есімдермен 28 қағаздан жасалған жұмсақ порнографиялық туындыларын жазғанын мойындады; атаулары: All My Lovers, Man Hungry, All About Annette, Sally, Virgin's Summer, Call Me Sinner, Off Limits және Фил Кроуфорд кейіпкері бар үш туынды: Apprentice Virgin, All the Girls Were Willing және Sin Prowl. Джеймс Блю: бір рет қолданылған псевдоним, 1959 жылы үшінші есім ретінде қолданылды, онда Вестлейк пен Старк есімдерімен журналда мақалалары жарық көрді. Шындығында, бұл Вестлейктің мысығының аты. Бен Кристофер: сол аттас телешоудағы кейіпкерлерге негізделген, 1960 жылы 77 Sunset Strip журналында жарық көрген бір туынды үшін бір рет қолданылған псевдоним.

Әдебиеттік кроссоверлер

Вестлейк пен Джо Горес екі түрлі романның ішінде екі кейіпкердің кездесуін әртүрлі көзқараспен бейнеледі. Горестің 1972 жылғы "Өлі қашу" романының 18-тарауында Сан-Францисконың детективі Дэн Керни, Паркердің әріптестерінің бірін іздеу кезінде Вестлейктің аморальды ұрысы Паркермен кездеседі. Осы оқиға Паркердің көзқарасынан 1972 жылы жарық көрген "Плаундерлік отряд" кітабында сипатталған, мұны Вестлейк Ричард Старк псевдонимімен жазған. Горес Паркердің серіктестерін "тоналған отряд" деп атап, екі кітап арасындағы байланысты одан әрі нығайтады. Бұдан бұрын, романның басында кітаптың басты кейіпкері Ларри Баллард Ричард Старк романдарын ғана оқитыны айтылады. Сонымен қатар, Горес пен Вестлейк Вестлейктің "Суға батқан үміттер" және Горестің "32 Кадиллак" кітаптарында ортақ тарау жазды, сол кітаптардағы кейіпкерлерге бір оқиға әсер етті.

Кино және теледидар

Вестлейктің бірнеше романдары кинофильмдерге бейімделді: 1967 жылғы «Point Blank» («The Hunter» романы негізінде), Ли Марвин Паркер рөлінде (Уокерге өзгертілді); «The Score» романы бойынша Мишель Константин Паркер рөлінде (Жоржға өзгертілді), сондай-ақ 1967 жылы; 1968 жылғы «The Split» («The Seventh» кітабынан), Джим Браун Паркер рөлінде (Макклэйнге өзгертілді); 1972 жылғы «Ыстық тас», Роберт Редфордпен; 1973 жылғы «Полиция және қарақшылар»; Роберт Дювалл Паркер рөлінде (Маклинге өзгертілді), сондай-ақ 1973 жылы; 1974 жылғы Джордж С. Скоттпен «Банктік оқ»; 1967 жылғы «The Busy Body» («барлық жұлдыздар қатысқан»); 1983 жылғы «Slayground», Питер Койот Паркер рөлінде (Стоунға өзгертілді); 1990 жылғы «Why Me?», Кристофер Ламберт, Кристофер Ллойд және Дж.Т. Уолшпен; 1999 жылғы «Payback», «The Hunter» романы негізінде, Мел Гибсон Паркер рөлінде (Портер рөлінде); 2001 жылғы «Ең нашар жағдай не болуы мүмкін?», Мартин Лоуренс Дортмундер рөлінде (Кевин Каффриге өзгертілді); Константин Коста Гаврас 2005 жылы «The Ax» романын еуропалық экранға бейімдеді, бұл сыншылар мен көрермендер тарапынан жоғары бағаланды – «Le Couperet» деп аталған фильм Франция мен Бельгияда, романның жаңа Англиядағы оқиғасынан өзгеше жерде өтеді; 2013 жылғы «Parker», «Flashfire» романы негізінде, Джейсон Стэтам Паркер рөлінде. «Thieves' Dozen» жинағындағы әңгімелердің біріне кіріспесінде Вестлейк Голливудпен Дортмундер кейіпкерлерін пайдалануға байланысты заңдық мәселелерді айтты; киностудиялар ол Редфорд фильмінен кейін кейіпкерлерге құқықтарды оларға толығымен сатқан деп мәлімдеуге тырысты. «Jimmy the Kid» романы үш рет бейімделді: Италияда 1976 жылы; АҚШ-та 1982 жылы, Гарри Коулманның қатысуымен «Jimmy the Kid»; Германияда 1998 жылы, Герберт Кнауптың қатысуымен «Jimmy the Kid». «Two Much!» романы екі рет бейімделді: Францияда 1984 жылы «Le Jumeau» («Егіз»); АҚШ-та 1995 жылы, Антонио Бандерас пен Мелани Гриффитпен «Two Much». Жан-Люк Годардың 1966 жылғы «Made in U.S.A.» фильмі «The Jugger» романының өте еркін бейімделуі болды. Фильмнің продюсері де, Годар да романның құқықтарын сатып алмады, сондықтан Вестлейк фильмнің АҚШ-та коммерциялық таралуына кедергі келтіру үшін сотқа жүгінді. Оның 2010 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген «Memory» романы «The Actor» фильміне бейімделді, режиссері Дюк Джонсон, басты рөлдерде Андре Холланд пен Гемма Чан. Вестлейк өзі де сценарийші болған. 1990 жылғы «The Grifters» фильміне арналған сценарийі, Джим Томпсонның романынан бейімделген, «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Вестлейк Джим Томпсонның шығармасын тікелей бейімдеді, бірақ юморист Вестлейк сол жылы Дортмундердің «Drowned Hopes» романында Томпсонның атын ойын ретінде пайдаланды, «Том Джимсон» атты қылмысты психопат кейіпкерін енгізді. Вестлейк сонымен қатар «The Stepfather» фильмінің сценарийін жазды (Вестлейк, Брайан Гарфилд және Кэролин Лефкорттың әңгімесі бойынша), ол екі жалғастыру және ремейк жасауға шабыттандырды, онда Вестлейк қатыспады. 1987 жылы Вестлейк Ральф МакИнернидің романдары негізінде «Father Dowling Mysteries» телесериалының пилоты «Fatal Confession» телеспектаклін жазды. Ол сондай-ақ үшінші маусымның «The Hardboiled Mystery» эпизодында кішкентай рөлде (құпия жазушы Рич Винсент ретінде) пайда болды. Вестлейк 1999 жылғы Джеймс Бондтың «The World Is Not Enough» фильмінің ерте нұсқасын жазды, ол кейінірек Қытайда түсіру қиындықтарына байланысты жойылды. Вестлейк сценарийді «Forever and a Death» романына бейімдеді, ол 2017 жылы Hard Case Crime басылымынан жарық көрді. Вестлейк Дашилл Хамметтің «Red Harvest» криминалды романын бейімдеген, өндірілмеген сценарий жазды, бұл оқиғаны едәуір өзгертіп, детективтің жұмысының бастапқы себебіне – кісі өлтіруге баса назар аударды, ол түпнұсқалық кітапта салыстырмалы түрде ерте шешіледі және Вестлейк детективтің оқиғаға қатысуын ақтау қиын деп санайды.

Романдар

Келесі кестеде Уэстлейктің романдары хронологиялық тәртіппен немесе атау бойынша, баспагер бойынша, авторлық есім бойынша немесе серия бойынша әліппелік тәртіппен орналастырылуы мүмкін. Жыл Атауы Баспагер Автор есімі Сериясы Ескертпелер1959 All My Lovers Midwood Books Алан Маршалл 1959 Backstage Love Midwood Books Алан Маршалл Фил Кроуфорд Сондай-ақ, Apprentice Virgin деп жарияланды. 1959 Man Hungry Midwood Books Алан Маршалл 1959 Sally Midwood Books Алан Маршалл 1960 All About Annette Midwood Books Алан Маршалл 1960 All the Girls Were Willing Midwood Books Алан Маршалл Фил Кроуфорд Кейіннен What Girls Will Do деп басылды. 1960 A Girl Called Honey Midwood Books Алан Маршалл & Шелдон Лорд Уэстлейк пен Лоуренс Блоктың бірлескен жұмысы. 1960 The Mercenaries Random House Дональд Э. Уэстлейк Сондай-ақ, Ұлыбританияда The Smashers деп жарияланды. 2009 жылы Уэстлейктің қалаулы атауымен қайта басылды, The Cutie. 1960 So Willing Midwood Books Алан Маршалл & Шелдон Лорд Уэстлейк пен Лоуренс Блоктың бірлескен жұмысы. 1960 Virgin's Summer Midwood Books Алан Маршалл 1960 The Wife Next Door Midwood Books Алан Маршалл 1961 Call Me Sinner Nightstand Books Алан Маршалл 1961 Passion's Plaything Bedside Books Алан Маршалл 1961 Off Limits Bedside Books Алан Маршалл 1961 Brother and Sister Monarch Books Эдвин Уэст 1961 Campus Doll Monarch Books Эдвин Уэст 1960 Young and Innocent Monarch Books Эдвин Уэст 1961 Killing Time Random House Дональд Э. Уэстлейк Кейіннен Blackbird Books 2023 жылы The Operator деп жарияланды. 1962 The Hunter Pocket Books Ричард Старк Паркер Сондай-ақ, Point Blank және Payback деп жарияланды. Паркер шебер ұрының алғашқы пайда болуы. 1962 361 Random House Дональд Э. Уэстлейк 1962 Strange Affair Monarch Books Эдвин Уэст 1963 Killy Random House Дональд Э. Уэстлейк 1963 Sin Prowl Corinth Publications Алан Маршалл Фил Кроуфорд 1963 Campus Lovers Monarch Books Эдвин Уэст 1963 The Man with the Getaway Face Pocket Books Ричард Старк Паркер Сондай-ақ, Ұлыбританияда Steel Hit деп жарияланды. 1963 The Outfit Pocket Books Ричард Старк Паркер 1963 The Mourner Pocket Books Ричард Старк Паркер 1963 The Score Pocket Books Ричард Старк Паркер Сондай-ақ, Ұлыбританияда Killtown деп жарияланды. 1964 Pity Him Afterwards Random House Дональд Э. Уэстлейк 1965 The Fugitive Pigeon Random House Дональд Э. Уэстлейк 1965 The Jugger Pocket Books Ричард Старк Паркер 1966 The Seventh Pocket Books Ричард Старк Паркер Кейіннен The Split деп жарияланды. 1966 The Busy Body Random House Дональд Э. Уэстлейк 1966 The Handle Pocket Books Ричард Старк Паркер Сондай-ақ, Ұлыбританияда Run Lethal деп жарияланды. 1966 The Spy in the Ointment Random House Дональд Э. Уэстлейк 1966 Kinds of Love, Kinds of Death Random House Такер Ко Митчелл Тобин 1967 Murder Among Children Random House Такер Ко Митчелл Тобин 1967 The Damsel Macmillan Publishers Ричард Старк Грофилд 1967 The Rare Coin Score Fawcett Books Ричард Старк Паркер 1967 God Save the Mark Random House Дональд Э. Уэстлейк Эдгар сыйлығының ең жақсы роман үшін жеңімпаз. 1967 Philip Thomas Y. Crowell Co. Дональд Э. Уэстлейк 1967 Anarchaos Ace Books Курт Кларк 1967 The Green Eagle Score Fawcett Books Ричард Старк Паркер 1968 Who Stole Sassi Manoon? Random House Дональд Э. Уэстлейк 1968 The Black Ice Score Fawcett Books Ричард Старк Паркер 1969 The Sour Lemon Score Fawcett Books Ричард Старк Паркер 1969 Somebody Owes Me Money Random House Дональд Э. Уэстлейк 1969 Up Your Banners Lancer Books Дональд Э. Уэстлейк 1969 The Dame Macmillan Publishers Ричард Старк Грофилд 1969 The Blackbird Macmillan Publishers Ричард Старк Грофилд 1970 Wax Apple Random House Такер Ко Митчелл Тобин 1970 The Hot Rock Simon & Schuster Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер Бастапқыда комик емес Паркер романы ретінде жоспарланған; Джон Дортмундерді таныстырады. 1970 Ex Officio M. Evans Тимоти Кульвер Сондай-ақ, Power Play деп жарияланды. 1970 Adios Scheherazade Simon & Schuster Дональд Э. Уэстлейк Уэстлейктің жұмсақ порно жазу тәжірибесіне негізделген. 1970 A Jade in Aries Random House Такер Ко Митчелл Тобин 1971 Lemons Never Lie World Publishing Company Ричард Старк Грофилд 1971 I Gave at the Office Simon & Schuster Дональд Э. Уэстлейк 1971 Deadly Edge Random House Ричард Старк Паркер 1971 Slayground Random House Ричард Старк Паркер 1972 Bank Shot Simon & Schuster Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1972 Cops and Robbers M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1972 Don't Lie to Me Random House Такер Ко Митчелл Тобин 1972 Plunder Squad Random House Ричард Старк Паркер 1972 жылғы Джо Горес романы Dead Skip-пен байланысты. 1973 Comfort Station Signet Books Дж. Морган Каннингхэм 1973 Gangway! M. Evans Дональд Э. Уэстлейк және Брайан Гарфилд 1974 Butcher's Moon Random House Ричард Старк Паркер 1974 Help, I Am Being Held Prisoner M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1974 Jimmy the Kid M. Evans Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер Ричард Старктің Child Heist атты бұрыннан жоқ романынан тараулар кіреді. 1975 Two Much M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1975 Brothers Keepers M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1976 Dancing Aztecs M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1976 жылы A New York Dance деп жарық көрген, бір сюжеттік желісі жоқ қысқартылған нұсқасы. 1977 Nobody's Perfect M. Evans Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1980 Castle in the Air M. Evans Дональд Э. Уэстлейк 1981 Kahawa Viking Press Дональд Э. Уэстлейк 1983 Why Me? Viking Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1984 A Likely Story Penzler Books Дональд Э. Уэстлейк 1985 High Adventure Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 1985 Good Behavior Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1986 One of Us Is Wrong Tor Books Сэмюэл Холт Сэмюэл Холт 1986 I Know a Trick Worth Two of That Tor Books Сэмюэл Холт Сэмюэл Холт 1987 What I Tell You Three Times Is False Tom Doherty Associates Сэмюэл Холт Сэмюэл Холт 1988 Trust Me on This Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Сара Жослин 1989 Sacred Monster Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 1989 The Fourth Dimension Is Death Tom Doherty Associates Сэмюэл Холт Сэмюэл Холт 1990 Drowned Hopes Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1992 жылғы Джо Горес романы 32 Cadillacs-пен байланысты. 1991 The Perfect Murder: Five Great Mystery Writers Create the Perfect Crime HarperCollins Джек Хитт, Лоуренс Блок, Сара Каудвелл, Тони Хиллерман, Питер Лавсей, Дональд Э. Уэстлейк Хитт құрастырған және өңдеген бірлескен роман. Уэстлейк екі тараумен үлеседі. 1992 Humans Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 1993 Don't Ask Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1994 Baby, Would I Lie? Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Сара Жослин 1995 Smoke Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 1996 What's the Worst That Could Happen? Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 1997 The Ax Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 1997 Comeback Mysterious Press Ричард Старк Паркер 1998 Backflash Mysterious Press Ричард Старк Паркер 2000 The Hook Warner Books Дональд Э. Уэстлейк Ұлыбританияда Corkscrew деп жарияланды. 2000 Flashfire Mysterious Press Ричард Старк Паркер Сондай-ақ, Parker, movie tie-in деп жарияланды. 2001 Firebreak Warner Books Ричард Старк Паркер 2001 Bad News Warner Books Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 2002 Put a Lid on It Warner Books Дональд Э. Уэстлейк 2002 Breakout Mysterious Press Ричард Старк Паркер 2002 The Scared Stiff Carroll & Graf Publishers Джадсон Джек Кармихаэль Ұлыбританияда Дональд Э. Уэстлейк ретінде жарияланды. 2003 Money for Nothing Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк 2004 The Road to Ruin Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 2004 Nobody Runs Forever Mysterious Press Ричард Старк Паркер 2005 Watch Your Back! Mysterious Press Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 2006 Ask the Parrot Mysterious Press Ричард Старк Паркер 2007 What's So Funny? Warner Books Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 2008 Dirty Money Grand Central Publishing Ричард Старк Паркер 2009 Get Real Grand Central Publishing Дональд Э. Уэстлейк Дортмундер 2010 Memory Hard Case Crime Дональд Э. Уэстлейк 1960-жылдардың басында жазылған, өлімнен кейін жарияланды. 2012 The Comedy Is Finished Hard Case Crime Дональд Э. Уэстлейк 1980-жылдардың басында жазылған, өлімнен кейін жарияланды. 2017 Forever and a Death Hard Case Crime Дональд Э. Уэстлейк 1998 жылы жазылған, өлімнен кейін жарияланды. 2022 Call Me a Cab Hard Case Crime Дональд Э. Уэстлейк 1977/78 ж. шамасында жазылған, бұрын Redbook журналында қысқартылған нұсқасы ғана жарияланған.