Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экуменополис (;) – планетаның бүкіл бетін қамтитын қаланың гипотетикалық түсінігі.
Hypothetical planet spanning city
Ecumenopolis (; ; ) is the hypothetical concept of a planetwide city.
Сипаттама
Бұл сөзді 1967 жылы грек қала құрылысшысы Константинос Апостолу Доксиадис ойлап тапқан. Ол болашақта қалалық аймақтар мен мегаполистер бірігіп, қазіргі урбанизация, халық санының өсуі, көлік және адамдық байланыстардың дамуы нәтижесінде жалғыз, үздіксіз әлемдік қала пайда болады деген идеяны көрсетеді. Доксиадис пікірінше, бұл экистік бірліктердің он бесінші деңгейі және классификацияның ең жоғарғы сатысы болғандықтан ең маңыздысы еді. "Экуменополис" термині екі грек сөзінен тұрады: "оикумене" – "қоныстанған әлем" және "полис" – "қала". Бұл тұжырым 1942 жылдан бері ғылыми фантастикада қолданылып келеді, мысалы, Исаак Азимовтың "Foundation" (Негіз) сериясындағы Трантор қаласы. Доксиадистің экуменополис идеясы жарияланған кезде "ғылыми фантастикаға жақын" деп есептелген, бірақ бүгінде география зерттеушілері Павле Стаменович, Дуня Предич және Давор Эрес пікірінше, "күрт өзгерістерге ұшырап, өзекті" болып тұр. 2008 жылы Time журналы Нью-Йорк, Лондон және Гонконг қалаларын тиісінше Америка, Еуропа-Африка және Азия-Тынық мұхитының экуменополисі ретінде байланыстырып, Nylonkong деген жаңа атау берді.
The word was invented in 1967 by the Greek city planner Constantinos Apostolou Doxiadis to represent the idea that, in the future, urban areas and megalopolises would eventually fuse, and there would be a single continuous worldwide city as a progression from the current urbanization, population growth, transport and human networks. According to Doxiadis, it was the fifteenth level of ekistic units and the most significant one as the uppermost echelon of the classification. The term "Ecumenopolis" comes from two Greek words, "oikoumenē" which means "inhabited world," and "polis," which means "city." This concept was already current in science fiction in 1942, with Trantor in Isaac Asimov's Foundation series. When made public, Doxiadis' idea of ecumenopolis seemed "close to science fiction", but today is "surprisingly pertinent" according to geography researchers Pavle Stamenovic, Dunja Predic and Davor Eres, In 2008, Time magazine coined Nylonkong to link New York City, London, and Hong Kong as the eperopolis of the Americas, Euro Africa and Asia Pacific respectively.
Танымал мәдениетте
Термин пайда болғанға дейін бұл ұғым бұрын талқыланған болатын. Америкалық діни көшбасшы Томас Лейк Харрис (1823–1906) өлеңдерінде қала планеталарын атады, ал ғылыми фантастика авторы Исаак Азимов өзінің кейбір «Негіз» романдарының оқиға ортасы ретінде қала планетасы Транторды пайдаланды. Ғылыми фантастикада экуменополис жиі талқыланатын тақырыпқа айналды және 1999 жылы «Жұлдыздық соғыстар» франшизасындағы ойдан шығарылған қала планетасы Корусант арқылы танымал болды, ол Галактикалық Республиканың (кейін Империяның) астанасы және Джедай орденінің ордасы еді. «Жұлдыздық соғыстар: Күш оянады» фильмінде Корусанттан басқа, Жаңа Республиканың астанасы Хосния Прайм планетасы да көрсетілген. «Star Wars Legends» әлемінде Нар Шаддаа, айдағы экуменополис, оның толығымен қылмыс әмірлерімен басқарылатынымен танымал, сондай-ақ Тарис, бұрынғы экуменополис, азаматтық соғыстың салдарынан жойылған және ақырында қираған жердің кең батпағына айналған. «Дюна» романында Харконнендердің туған планетасы Гиди Прайм – ауыр ластануға ұшыраған экуменополис, оның гладиатор ареналарымен әйгілі. Бұл тұжырым «Stellaris» видео ойынында зерттелді, онда ойыншылар планетаны экуменополиске айналдыру мүмкіндігіне ие, бұл планетаның табиғи ресурстарын қолжетімсіз ету есебінен тұрғын үйлер мен өнеркәсіптік өндіріс үшін кең мүмкіндіктер береді. «Star Citizen» видео ойынында қазіргі уақытта ArcCorp деп аталатын экуменополис бар, ол ойдан шығарылған ойын компаниясына тиесілі. 2024 жылдың наурыз айына қарай, оның ойындағы қазіргі реализациясы де-факто экуменополис болып табылады. Алайда, даму жалғасып жатқандықтан, мұхиттар мен дамытылмаған жерлердің кішкентай бөліктері пайда болады деп күтілуде. «Warhammer 40,000» үстел ойынының орталық оқиғасы – алыс болашақтағы Жердің бейнесі, онда ол «Киелі Жер» деп аталады және 30-шы мыңжылдықта «Трон әлемі» немесе астана ретінде құрылғаннан кейін ғаламаралық супер держава – Адам Империясының орталығына айналған деп сипатталады. «Magic: the Gathering» әлемінде Равница жазықтығы экуменополис болып табылады. DC Comics үздіксіздігінде Дарксейдтің қосымша өлшемді үй планетасы Апоколипс бейнеленеді, ол көбінесе Дарксейдтің қатыгез империясын қуаттандыру үшін өнеркәсіптік құрылыстармен толық жабылған тозақтық әлем ретінде көрсетіледі. Цутому Нихейдің «Blame!» мангасы мен фильмі алыс болашақтағы Жерде өтеді, онда Жер планетасы қаламен жабылған қираған орынға айналған, бұл қала соншалықты үлкен, ол Күн жүйесінің көп бөлігін жалмап кеткен, сонымен қатар ол қуыс әлем немесе Дисон сферасы болуы мүмкін. Оның басқа да туындылары осы ортада орын алады.
Before the term had been created, the concept had been previously discussed. The American religious leader Thomas Lake Harris (1823–1906) mentioned city planets in his verses, and science fiction author Isaac Asimov used the city planet Trantor as the setting of some of his Foundation novels. In science fiction, the ecumenopolis has become a frequent topic and popularized in 1999 by the fictional city planet Coruscant in the Star Wars franchise, which is the capital of the Galactic Republic (later Empire) and home to the Jedi Order. In addition to Coruscant, Star Wars: The Force Awakens features the planet Hosnian Prime, the capital world of the New Republic. Star Wars Legends also features Nar Shaddaa, a moon ecumenopolis known for being almost entirely ruled by crime lords, and Taris, a former ecumenopolis wiped out in the course of a devastating civil war, eventually becoming a vast swampland of ruins. In Dune, the Harkonnens' home world of Giedi Prime is a heavily polluted ecumenopolis infamous for its gladiator arenas. The concept has been explored in the video game Stellaris, where players are given the option of transforming a planet into an ecumenopolis, which provides a great deal of housing and space for industrial production at the cost of making the planet's natural resources inaccessible. The video game Star Citizen currently features an ecumenopolis called ArcCorp which is owned by a fictional in game company of the same name. As of March 2024, its current implementation in the game is a de facto ecumenopolis. However, as development continues, it is expected to feature oceans and small parts of undeveloped land. A central setting in the tabletop wargame Warhammer 40,000 is a portrayal of Earth in the far future, where it is known as "Holy Terra" and is described as having been transformed into a vast, Gothic style ecumenopolis sometime during the 30th millennium AD after its establishment as the "Throneworld", or capital, of an interstellar superpower known as the Imperium of Man. In Magic: the Gathering, the plane of Ravnica is an ecumenopolis. DC Comics continuity features Darkseid's extra dimensional home planet of Apokolips, often depicted as a hellish world covered entirely in industrial sprawl to feed Darkseid's brutal empire. The manga and film of Blame! by Tsutomu Nihei is set in a far future in which Earth has become the ruins of planet covering city, which is suggested to be so large that it has consumed most of the Solar System as well, it may also be along the lines of a hollow world or dyson shell. Some of his other works also take place in this same setting.