Кіріспе

1973 жылы Урсула К. Ле Гуиннің "Омеладан кетіп бара жатқандар" әңгімесі – американдық жазушы Урсула К. Ле Гуиннің 1973 жылы жазылған философиялық көркем туындысы. Белгілі бірдей еңбектеп, әрі айқын сипаттамалармен, баяндаушы Омела қаласындағы жазғы мерекеді суреттейді, оның гүлденуі жалғыз баланың тоқтаусыз қайғысына байланысты. "Омеладан кетіп бара жатқандар" 1974 жылы ең үздік қысқа әңгіме үшін Locus сыйлығына ие болды және 1974 жылы ең үздік қысқа туынды үшін Hugo сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Бұл шығарманың бірден-бір хронологиялық элементі – ол Омеластағы жаздың алғашқы күнін сипаттаумен басталады, керемет бақыт пен қуанышқа толы, сұлу қала. Омеласта жазғы күннің тоғысуы салтанатты мерекемен және жас адамдардың атқа шабуыл жарысымен тойланады. Дегенмен, осы шаттыққа толы қоғамның күнделікті ерекшелігі – мерекелік атмосфера. Омеланың патшалары, әскерлері, дін қызметкерлері немесе құлдары жоқ. Қоғамның нақты әлеуметтік-саяси-экономикалық құрылымы айтылмайды; баяндаушы тек әрбір егжей-тегжейге толық сенімді емес екенін мәлімдейді. Баяндаушы: «Омела менің сөздерімде ертегідегі қала сияқты естіледі, ерте заманда, алыс-жақын жерде. Сіз оны өз қиялыңыз бойынша елестетсеңіз, жағдайға сай келеді деп ойлаймын, өйткені мен бәріңізге ұнай алмаймын». Омеланың барлық нәрсесі соншалықты керемет, сондықтан баяндаушы оқырманның оның бар екеніне толық сенбегенін сезінеді де, қаланың соңғы бір кемшілігін толықтай сипаттайды. Қаланың тұрақты тыныштығы мен сұлулығы үшін бір бақытсыз бала мәңгілік лас, қараңғы және қайғылы жағдайда ұсталуы керек. Азаматтар шындықты білуге жеткенде, көбі, бастапқыда қорқып, ашуланса да, қаланың қалған бөлігінің бақытын қамтамасыз ететін осы бір әділетсіздікке ақырында мойын бұрады. Алайда, кейбір азаматтар, жас және егдеулі, баланың жағдайын көргеннен кейін қаладан кетеді. Әрқайсысы жалғыз, олар қайда кеткенін ешкім білмейді, және ешқайсысы қайта оралмайды. Әңгіме соңында былай делінеді: «Олар бет алған жер біздің көпшілігіміз үшін бақыт қаласынан да қиынырақ. Мен оны мүлдем сипаттап бере алмаймын. Ол мүлде болмауы мүмкін. Бірақ Омеластан кеткендер қайда бара жатқанын біледі».

Жариялану тарихы

Ле Гуиннің туындысы алғаш рет 1973 жылғы қазан айында Роберт Сильверберг редакциялаған «New Dimensions 3» ғылыми-фантастикалық антологиясында жарияланды. 1975 жылы Ле Гуиннің «Желдің он екі төрттен бірі» жинағында қайта басылып, кейін көптеген антологияларға енгізілді. 1993 жылы жасөсперімдерге арналған 31 беттік қалың қаптамалы кітап ретінде де жарық көрді. 2014 жылы «Сыбайлас және шынайы» атты қысқа әңгімелер жинағының екінші томында қайта басылды. 2012 жылы жарық көрген «Сыбайлас және шынайы» жинағының екінші томында Ле Гуин «Омеладан қашып кеткендер» туындысының «мұғалімдер студенттерді мазалап, оларды мораль туралы қызу пікірталасқа түсіретін ұзақ және сәтті мансабы бар» екенін атап өтті. «Plotted: A Literary Atlas» атты еңбегінде суретші және жазушы Эндрю ДеГрафф Ле Гуиннің әңгімесін бейнелейтін карта суреттеді. ДеГрафф: «Ле Гуин бізге Омелас қаласын салу үшін қажетті құралдарды ұсынады, бірақ егер біз кейіннен одан бас тартқымыз келсе, онда біз де жалғыздыққа шығуымыз керек» деп жазды. 2017 жылы оңтүстіккореялық BTS тобының «Spring Day» музыкалық видеосы Ле Гуиннің әңгімесіне тақырыптық және «Омелас» атты қонақ үйді көрсету арқылы сілтеме жасайды. Сондай-ақ 2017 жылы Лу Даймонд жетекшілік еткен «fail better, heal faster» музыкалық жобасы «My Omelias» әнінде кітапқа және «Сен тек он фут қашықтықтасың, мен тіпті жақсысың ба деп сұрауға да мүмкіндік жоқ» деген сөздерге сілтеме жасайды. Н.К. Жемисиннің 2018 жылғы «Қара болашақ айына дейін неше уақыт?» жинағы «Қалғандар мен күрескендер» атты әңгімемен ашылады, ол Ле Гуиннің әңгімесіне тікелей жауап береді. «The Paris Review» журналына берген сұхбатында жазушы көптеген оқырмандар Ле Гуиннің жақсы қоғамды құрудың жалғыз жолы – кетіп қалу деп түсінгенін, ал шындығында Ле Гуиннің «өз қоғамын жөндеу керек» екенін, әсіресе «қайда баруға болмайтын жағдайда» айтқанын мәлімдеді. Джемисиннің 2022 жылғы «Біз жасаған әлем» романында да балалардың жертөледе тұтқынға алынуын сипаттағанда «Омеластық» деген сөз қолданылады. 2019 жылғы Tor.com мақаласында Джо Джордж 2019 жылғы «Біз» фильмінің Ле Гуиннің әңгімесінен және Октавия Е. Батлердің «Сөздік дыбыстар» туындысынан әсерленгенін айтты. Кэтрин Лейсидің 2020 жылғы «Pew» романы Ле Гуиннің «Омеладан қашып кеткендер» әңгімесінің соңғы абзацынан цитатамен басталады. Роман Ле Гуиннің туындыларымен тығыз байланысты, бірнеше маңызды ұқсастықтар бар. «Жұлдыздар жолы: Discovery» сериалының үшінші маусымының сюжетіне шабыттандырғандардың қатарында атқарушы продюсерлер және шоураннерлер Мишель Парадайс пен Алекс Курцман да болды, Курцман екі автордың да орталық дилеммаға қызығушылық танытқанын атап өтті. Көптеген сыншылар оқиға мен «Жұлдыздар жолы: Жаңа әлемдер» сериалының бірінші маусымындағы «Бізді қайғы жете алмайтын жерге көтеріңдер» эпизоды арасындағы айқын ұқсастықты атап өтті. Олардың бірі Энтони Паскаль, ол бұл эпизодты Ле Гуиннің туындысының «дереккөзден көшірілген нұсқасы» деп атады. Сатирикалық Cracked веб-сайтында JM McNab Ле Гуиннің «Жұлдыздар жолы» франшизасына тигізген ұзақ мерзімді әсерін және «Жұлдыздар жолы: Discovery» жазушылары оның құрметіне кемеге ат қойғанмен, бұл құрметтің «кредит алғаннан да жақсы емес» екенін атап өтті. 2022 жылғы Наоми Новиктің «Алтын анклавтар» фантастикалық романында «Омеладан қашып кеткендер» әңгімесінде ұсынылған сияқты дилемма бар. Изабель Кимнің «Why Don't We Just Kill the Kid In the Omelas Hole» атты қысқа әңгімесі Clarkesworld Magazine #209 (2024 жылғы ақпан) журналында жарияланды. Онда Омеласта қалу немесе қашудан басқа үшінші нұсқа қарастырылады: азап шеккен баланы өлтіру (бірінің айтуынша, бұл үдетушілік формасы).