Кіріспе

Балық түрлері

Жасыл күнбалық (Lepomis cyanellus) – күнбалықтар тұқымдасының (Centrarchidae) Perciformes отрядына жататын агрессивті тұщы су балығының бір түрі. Балық аулаушылардың арасында танымал, жасыл күнбалықты хобби ретінде аквариумда ұстайды, оларға 55-75 галлондық аквариум қажет, ал оларды ұсақ балықтар, ұн құрттары немесе түнгі құрттармен тамақтандыруға болады. Олар көбінесе басқа балық аулау кезінде кездейсоқ ұсталады. Жасыл күнбалықты тірі жеммен, мысалы, түнгі құрттармен, балауыз құрттарымен, ұн құрттарымен және қан құрттарымен ұстауға болады. Дүкендерде сатылатын тағамдардың, мысалы, хот-догтың немесе жүгері дәндерінің бөліктерімен де балық аулауға болады. Жасыл күнбалықтар агрессивті және кішкентай жалқауларға шабуыл жасайды. Оларды жеңілдете балық аулау құралдарымен де ұстауға болады. Олар өте агрессивті және жүзушілерге шабуылдауы мүмкін. Әдетте олардың ұзындығы 10 дюйм (25 см) болады, бірақ кейде 12 дюймге (30 см) дейін жетеді.

Географиялық таралуы

Жасыл күнбалық Солтүстік Американың кең аумағында, батыстағы Роки тауларынан шығыстағы Аппалачи тауларына дейін, ал Канададағы Гудзон шығанағының алабынан АҚШ-тың Мексика шығанағының жағалауына және Мексиканың солтүстігіне дейін таралған. Олар, әсіресе, Ұлы көлдер және Миссисипи өзенінің кейбір алаптары сияқты көптеген көлдер мен өзендерде туған жері. Жасыл күнбалық АҚШ-тың көптеген су қоймаларына әкелінген. Аризона, Калифорния, Флорида, Джорджия және Нью-Джерси штаттары жасыл күнбалықты инвазивті түр деп санайды. Олардың инвазивті болу себебі, ішінара, су астындағы өсімдіктердің ортақ мекенінде басқа күнбалықтарды қууға бейімділігінде, бұл – бәсекелестіктің бір түрі, сондай-ақ олардың салыстырмалы түрде үлкен аузы, жоғары өнімділігі және шөгінді ластануға төзімділігі. Нью-Джерси штатында 2021 жылдан бері балық аулаушылар ауланған жасыл күнбалықты жоюға міндетті және олардың аулауын мемлекеттік балық шаруашылығы маманына хабарлауы керек. Флорида штатында жасыл күнбалықты иелену үшін рұқсат қажет, себебі ол бұл штаттың тыйым салынған, жергілікті емес түрі болып тізілген. L. cyanellus Африка, Азия және Еуропа елдеріне отырғызылған, онда ол кейбіреулерінде бекініп қалған. және құлақ қабығында. Оның салыстырмалы түрде үлкен аузы және көзінің ортасынан төменге дейін созылатын ұзын мұрыны бар. Оның көкірек қанаттары 13-14 көкірек қанаты бар дөңгелек жиектерімен қысқа, 10-ға жуық арқа тікендері бар арқа қанаты және гомоцеркальді құйрығы бар. Әдеттегі ұзындығы шамамен 3–7 дюйм, ал балықтың салмағы көбінесе бір фунттан кем. Жасыл күнбалықтың ең үлкен өлшенген ұзындығы шамамен , ал ең үлкен өлшенген салмағы . Күнбалық түрлерін бір-бірінен ажырату кейде қиын болуы мүмкін, өйткені олар жиі будандасады.

Тіршілік ету ортасы

Бұл түр баяу ағысы бар судың арғы жағындағы бөліктерін, көлдерді және тоғандарды жақсы көреді, олардың түбі шағыл, құм немесе тау жыныстарынан тұрады. Олар өте лайлы суларда да кездесе алады және нашар су жағдайын төте шеге алады. Жасыл күнбалық көбінесе тастардың, су астындағы ағаштардың, өсімдіктердің және басқа да жасырынуға мүмкіндік беретін нәрселердің маңында уақытын өткізеді.

Диета

Оның тамағына су жәндіктері мен дернәсілдері, суға түсетін жәндіктер, шаяндар, бұқақтар, басқа да моллюскалар кіреді, көбінесе тас немесе су астындағы ағаш келеңдері сияқты қорғаныш жанында. Еркек өз ұясын басқа еркектерден визуалды көрсетулер арқылы және қажет болған жағдайда күш қолданып қорғайды. Кейде ұя салу ғана еркекке жұптасуға жеткілікті, ал жетпесе, ол аналыққа дауыс шығарып, ұясына жетелеу арқылы қызықтырады. Олар ұяның маңында бірге жүзіп, аналық жұмыртқаларын ұяға салғанша, құдалық билерін жалғастырады. Аналық 2000-ден 26000-ға дейін жұмыртқа салады және оларды еркек күзетіп отырады. Ол оларды үш-бес күн ішінде шайқап, қорғап, қанаттарымен желдейді, таза ұстап, оттегімен қамтамасыз етеді. Шайқалып шыққаннан кейін, шабақтар бірнеше күн ұяға жақын қалады, содан кейін тамақтануға және өздерін-өздерімен қамтамасыз етуге кетеді. Жасыл күнбалық көбінесе басқа жасыл күнбалықтардың және басқа күнбалық түрлерінің жанында ұялайды. Бірнеше ұяның жақын орналасуына байланысты, жасыл күнбалық аналығы кейбір жұмыртқаларын басқа түрдің еркегінің ұясына салуы мүмкін. Бұл өз кезегінде келесі ұрпақта белгілі бір мөлшерде будандасқан ұрпақтардың пайда болуына әкеледі.

Анатомия және физиология

Жасыл күнбалықтың тор қабығында конус жасушалары мен қос конус жасушаларының реттелген мозаикасы бар. Жасыл күнбалықтың жарық поляризациясына сезімтал көруге қабілетті екені теорияландырылған, егер балық поляризациялық айырмашылықты бейнелеу деп аталатын өңдеу техникасын қолданса, бұл шашыраңқы ортадағы нысаналарды анықтау мүмкіндігін жақсарта алады. Дегенмен, тәжірибелік деректер жасыл күнбалықтардың жарық поляризациясы бойынша көзбен ажырата алмайтынын көрсетеді. Осылайша, жасыл күнбалықтың тор қабығының құрылымының қызметі әлі белгісіз, бірақ жасыл күнбалықтағы екі түрлі конус жасушасы түстерді ажыратуға мүмкіндік береді.

Этимология

Лепомис түліктік атауы грек тіліндегі λεπίς (қабық) және πώμα (жабын, бітеу, қабықша) сөздерінен туындайды. Cyanellus деген түрлік атау грек тіліндегі κυανός (көк) сөзінен шыққан.

Аквариумдар

Мүмкін, ең агрессивті күнбалық. Басқа жасыл күнбалықтармен, басқа күнбалықтармен немесе тіпті басқа персиформ балықтармен, егер оларды өте кең аквариумдарда немесе тоғандарда ұстамаса, бірге ұстау қиын. Көптеген балықтар сияқты, егер оларды жеуге тым үлкен болса, алыс туысқан түрлерге (мысалы, сомдар мен шабақтар) көбірек төзімді. Аквариум сыртындағы ортаны жақсы сезеді, сондықтан ол қызықты "су жануары" болып табылады. Әртүрлі тағамдарды (жапырақшалар, гранулалар, криль, тұзды креветкалар, қан құрттары және тірі жем) жейді.

Жалпы сілтемелер

Аксельрод, Герберт Р. және басқалар. (2007) Доктор Аксельродтың тұщы су аквариум балықтарының атласы. T. F. H. Publications, Neptune City, New Jersey,
Philips, Gary, Schmid, W., Underhill, J. (1982) "Миннесота аймағының балықтары". Миннесота университетінің баспасы, Миннеаполис, Миннесота,
Page, Lawrence, Burr, B. (1991) "Тұщы су балықтарының далалық анықтамалығы". Houghton Mifflin Company, Бостон, Нью-Йорк,
"Жасыл күнбалық". Огайо штатының табиғи ресурстар департаменті. Огайода кемпинг, қайықпен саяхаттау, балық аулау, аң аулау, велосипедпен саяхаттау, жаяу жүру. Интернеттен алынған дерек. 26 сәуір 2011 ж. <http://www.dnr.state.oh.us/Home/species a to z/SpeciesGuideIndex/greensunfish/tabid/6655/Default.aspx>. "Күнбалықтың биологиясы және анықтамасы: Миннесота DNR". Миннесотаның табиғи ресурстар департаменті: Миннесота DNR. Интернеттен алынған дерек. 26 сәуір 2011 ж. <http://www.dnr.state.mn.us/fish/sunfish/biology.html>. "Жасыл күнбалық: анықтау ерекшеліктері". Вайоминг аң және балық шаруашылығы. Интернеттен алынған дерек. 26 сәуір 2011 ж. <http://gf.state.wy.us/fishexam/species/frmGreenSunfish.aspx>. Paulson, Nicole, және Jay T. Hatch. "Миннесотаның балықтары. Жасыл күнбалық". Жасыл күнбалық. Миннесотаның табиғи ресурстар департаментінің MinnAqua су шаруашылығы бағдарламасы, 25 тамыз 2004 ж. Интернеттен алынған дерек. 30 сәуір 2011 ж. <http://hatch.cehd.umn.edu/research/fish/fishes/green sunfish.html>.