Кіріспе

1967 жылғы референдумның екінші бөлігі, Австралияның жергілікті халқына қатысты мәселелер туралы. 1967 жылғы 27 мамырдағы Австралия референдумының екінші сұрағы, Холт үкіметі шақырган, Австралияның жергілікті халқының құқықтық мәртебесіне қатысты. Сайлаушылардан, штаттарда Австралияның жергілікті халқы үшін арнайы заңдар қабылдауға, және конституциялық мақсаттар үшін Австралияның жергілікті халқын ресми халық санағына енгізуге рұхсат беру туралы сұрақ қойылды. Сұрақтарда "аборигендер нәсілі" термині қолданылды. Техникалық тұрғыдан алғанда, референдум мәселесі 1967 жылғы Конституцияны өзгерту (аборигендер) туралы дауыс беру болып табылды, ол 51-бапты өзгертіп, 127-бапты жоюды көздеді. Конституцияға енгізілген түзетулер үлкен көпшілік дауысымен мақұлданды, берілген дауыстардың 90,77%-ын алып, барлық алты штатта көпшілік қолдауға ие болды. Түзету 1967 жылғы 10 тамызда заң күшіне енді. 127-бапта "аборигендер" мемлекет немесе штаттың халқының санын есептеу кезінде есепке алынбады. Гуринджи ереуілі Солтүстік территориясындағы жергілікті жұмысшыларға жасалған жағымсыз қарым-қатынасты көрсетті. Осыдан бастап, Австралия аборигендерінің жалпы жағдайы маңызды саяси мәселеге айналды. 1965 жылғы 7 сәуірде Мензис кабинеті Конституцияның 127-бабын жоюға, сонымен қатар некс ережесін өзгертуге тырысатынына шешім қабылдады, бірақ мұндай әрекеттерге қатысты нақты жоспар немесе кесте болмады. 1965 жылғы тамызда бас прокурор Билли Снедден 127-бапты жоюдың 51-бапқа "кез келген штаттағы аборигендер нәсілінен басқа" деген сөздерді алып тастаумен бірге түзетусіз орынсыз екенін кабинетке ұсынды. Ол ұсынысы қабылданбады, бірақ 1966 жылы Холт кабинетіне ұқсас ұсыныс жасағанда келісімге келді. Осы уақытта оның либералды әріптесі Билли Уэнтворт 51-бапты өзгертуді көздейтін жеке заң жобасын ұсынды. 1967 жылы Австралия Парламенті өзгерту туралы заң жобасына бірауыздан дауыс берді. Австралия Миссионерлер Кеңесі, Австралазиялық Ғылымды Дамыту Қауымдастығы, Австралия Аборигендер Лигасы, Австралия Шіркеулер Кеңесі, Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының дамуы жөніндегі Федералдық Кеңес (FCAATSI) және Руби Хаммонд, Билл Онус және Фейт Бандлер сияқты өкілдер БАҚ-ты және олардың ықпалды платформаларын тиімді пайдаланып, "Иә" дауысына қол жеткізу үшін қажетті серпіліс жасады.

Дауыс беру құқығын беру

Кейде 1967 жылғы референдум аборигендерге Австралия азаматтығын берді және оларға федералды сайлауда дауыс беру құқығын берді деп айтылады, бірақ бұл рас емес. 1944 жылдан бастап Батыс Австралияда аборигендер штат азаматтығына үміттене алатын, бұл оларға дауыс беру құқығын қоса алғанда, түрлі құқықтарды берді. Алайда, бұл азаматтық «цивилизацияланған өмір салты мен әдет-ғұрыптарын» қабылдау шартына байланысты болды. Бұл жағдай 1971 жылға дейін сақталды. 1962 жылғы Ұлттық сайлау заңы барлық аборигендерге федералды сайлауда тіркелуге мүмкіндік берді. Аборигендер үшін дауыс беру міндетті болғаны 1983 жылғы Ұлттық сайлау заңына түзетулер енгізілгеннен кейін ғана болды, бұл басқа австралиялықтар үшін де осылай болды. Солтүстік территорияда тұратын аборигендер (және барлық басқа адамдар) референдумда дауыс беруге құқылы болған жоқ, және 1977 жылғы референдумнан кейін 128-бапқа конституциялық түзету енгізілгенге дейін бұл жағдай Солтүстік территория мен Австралия астаналық аумағы үшін де осылай сақталды. Бұл бап Статистика бюросына Австралияның абориген халқы туралы мәліметтерді санауға немесе жинауға кедергі келтірмеді. 1911 жылдан 1966 жылға дейін бюро аборигендер туралы ақпарат жинады, бірақ бұл ақпарат жалпы халықтан бөлек жарияланды. Осылайша, жалпы халыққа қосылу символдық мағынаға ие болғанымен, бұл өзгеріс үкіметке қолжетімді ақпаратты тікелей жақсартпады.

Нәтижелер

+ Нәтижесі Мемлекеттік сайлау тізімі Дауыс беруге берілген бюллетеньдер Қарсы Дауыс Бермегендер % Дауыс % Жаңа Оңтүстік Уэльс 2,315,828 2,166,507 1,949,036 182,010 8.54 35,461 Виктория 1,734,476 1,630,594 1,525,026 85,611 5.32 19,957 Квинсленд 904,808 848,728 748,612 90,587 10.79 9,529 Оңтүстік Австралия 590,275 560,844 473,440 75,383 13.74 12,021 Батыс Австралия 437,609 405,666 319,823 75,282 19.05 10,561 Тасмания 199,589 189,245 167,176 18,134 9.79 3,935 Қауымдастық бойынша барлығы 6,182,585 5,801,584 5,183,113 527,007 9.23 91,464 Нәтижесі Барлық алты штатта көпшілік дауыс жиналып, жалпы 4,656,106 дауыспен көпшілік анықталды. Мақұлданды.
Осы уақытта территориялықтарға сайлауда дауыс беруге құқық болғанымен, референдумдарда дауыс беруге рұқсат етілмеген. Бұл 1977 жылға дейін белгіленбеген еді.

Жер құқығы

Референдумның нәтижелері 1972 жылдан бастап абориген халқына тие бастады. 1972 жылдың 26 қаңтарында аборигендер жер құқығы және нәсілдік дискриминация мәселелеріндегі үкімет тарапынан тиісті шаралар қабылданбауына наразылық білдіру үшін Канберрадағы Федералды парламент ғимаратының алдында Аборигендердің шатыр елшілігін құрды. Бұл осы жылы өткен федералды сайлауда аборигендер мәселесін саяси күн тәртібінің басты назарына алып келген маңызды қақтығысқа айналды. Өкіметке келгеннен бір апта өткен соң Уитлэм үкіметі (1972–1975) Солтүстік территориядағы аборигендердің жер құқығы мәселелерін зерттеу үшін Әділет Вудвард басшылығымен Корольдік комиссия құрды. 1974 жылдың мамырында жарияланған комиссияның негізгі ұсыныстары: аборигендер резервтік жерлерге өзгеріссіз құқыққа ие болуы керек; аймақтық жер кеңестері құрылуы керек; аборигендердің дәстүрлі байланысы бар немесе экономикалық және басқа да пайдалар әкелетін жерлерді сатып алу үшін арнайы қор құрылуы керек; аборигендердің жеріндегі геологиялық барлау және кен іздеу жұмыстары тек олардың келісімімен (немесе ұлттық мүдделер талап еткен жағдайда Федералды үкіметтің келісімімен) жүргізілуі керек; аборигендердің жеріне кіру үшін аймақтық жер кеңесінен рұқсат алу қажет. Ұсыныстар Солтүстік территориядан тыс жерлерде де қолданылуына мүмкіндік беретіндей етіп жасалды. Федералды үкімет негізгі ұсыныстарды іске асыруға келісті және 1975 жылы Өкілдер палатасы Аборигендер кеңестері және қауымдастықтары туралы заң жобасын, сондай-ақ Аборигендер жері (Солтүстік территория) туралы заң жобасын қабылдады. Алайда Сенат парламент таратылғанға дейін оларды қарастырмады. Келесі жылы Фрейзер үкіметі (1975–1983) Аборигендер жері (Солтүстік территория) туралы заң жобасына түзетулер енгізіп, Аборигендер жер құқығы (Солтүстік территория) туралы заң жобасын ұсынды. Жаңа заң жобасында жер кеңестерінің қызметі мен шекараларын шектеу, Солтүстік территория заңдарын аборигендер жерінде қолдану арқылы жер құқықтарының жойылуына мүмкіндік беру, жер кеңестерінің абориген емес адамдарға рұқсат беру құқығын жою және аборигендердің келісімінсіз олардың жерінде қоғамдық жолдар салуға рұқсат беру сияқты маңызды өзгерістер енгізілді. Бұл заң жобасы 1976 жылы Аборигендер жер құқығы заңы ретінде қабылданды. Дегенмен, Фрейзер үкіметінің саяси бағыты ескерілгенде, осы заңның іске асырылуының өзі маңызды, және сол кездегі аборигендер үшін әлеуметтік әділдікке қоғамның қолдау деңгейін көрсетеді.

Заңнамада "жарыс күшін" пайдалану

Уитлэм үкіметі өзінің конституциялық өкілеттігін пайдаланып, нәсілдік дискриминацияға негізделген штаттық заңнаманы күштен шығарды. Квинсленд штатындағы резервацияларда аборигендерге құмар ойнау, дөрекі тіл қолдану, дәстүрлі мәдени амалдар жасау, ізгіліксіздік жасау немесе алкоголь ішуге тыйым салынды. Олар сондай-ақ, ешқандай төлемсіз жұмыс істеуге міндеттелді. Квинсленд штатындағы аборигендер сотында бір лауазымды адам судья және прокурор болып жұмыс істеді. Сотталушылар көбінесе өзінің кінәлі екенін мойындады, себебі кінәлі емес екенін айту жаза мерзімін ұзартуы мүмкін еді. Уитлэм үкіметі нәсілдік билікті пайдаланып, 1975 жылғы Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының (Квинсленд штатының дискриминациялық заңдары) туралы заңын қабылдады, бұл штат заңдарын күштен шығарып, аборигендерге қатысты нәсілдік дискриминацияны жойлады. Тасманиялық бөгетінің ісінде Жоғары сот бұл заң барлық адамдарға, тек аборигендерге ғана емес, қолданылса да, ол ерекше заң болып табылады деген шешім қабылдады. 1992 жылғы Мабо шешімінде Австралияның Жоғары соты Австралияның ортақ құқығында туған жер құқығының бар екенін растады. Нәсілдік билікті пайдаланып, Китинг үкіметі 1993 жылғы Туған жер құқығы туралы заңды қабылдады және Квинсленд үкіметінен Жоғары сотқа шағымдануын сәтті қорғады.

Кінәлілерді айыптау

Австралияның түпкі тұрғындарына қатысты заң шығаруға кең өкілеттік беру арқылы, дәстүрлі түрде штаттардың қарауында болған салалар (мысалы, тұрғын үй, білім беру және денсаулық сақтау) бойынша жауапкершілік үкіметтің екі тармағы арасында бөлісті. Осының салдарынан, екі деңгей де түпкі тұрғындардың жалғасып келе жатқан кемсітуі үшін бір-бірін кінәлауға тырысты, сонымен қатар осы мәселелерді басқарудың шығындары мен жауапкершілігін екінші тарапқа жүктеуге ұмтылды. Нгарринджери тайпасы жаңа заңнаманы Жоғарғы Сотқа шағымданып, Мұраны қорғау заңының Хиндмарш аралынан басқа барлық жерде қолданылуының кемсітушілік екенін мәлімдеді. Мұндай кемсітушілік – негізінен нәсілдік белгіге байланысты – 1967 жылғы референдумда «аборигендер нәсіліне» қатысты заңдар шығаруға Қауымдастыққа берілген өкілеттікке байланысты рұқсат етілмеген. Жоғарғы Сот көпшілік дауыспен Конституцияның 51-бабының (XXVI) түзетуі Қауымдастық Парламентінің тек белгілі бір нәсілдің мүддесі үшін ғана заң шығаруын шектемейтінін, бірақ Парламентке кез келген нәсілге зиян келтіретін заңдар қабылдауға мүмкіндік беретінін шешті. Бұл шешім, шындығында, 1967 жылы түпкі тұрғындарға қатысты теріс дискриминацияға қарсы дауыс бергендер Қауымдастыққа штаттар тарапынан жүзеге асырылған түпкі тұрғындарға қатысты дискриминацияға қатысуға рұқсат бергендерін білдіреді.