Кіріспе
ОБЭРИУ (Объединение реального искусства; English: the Union of Real Art or the Association for Real Art) – 1920-1930 жылдары орыс футурист жазушылары, музыканттары мен суретшілерінің қысқа ғұмырлы авангардтық ұжымы. Топ "кеңестік мәдениеттің күшті орталықтандырылуы" мен Ленинградтың авангардтық мәдениетінің төмендеуі аясында бірікті, себебі "солшыл" топтар көбірек шеттетуге ұшырады. 1927 жылы Даниил Хармс және Александр Введенский құрған ОBERIU цирк сияқты трюктер, түсініксіз өлеңдер оқу және Хармстың "Элизабет Бам" сияқты, Еуропалық абсурд театрына көрініс болған театрлық қойылымдарды қамтитын, провокациялық өнерлерімен танымал болды. Қойылымдар театрларда, университеттердің аудиторияларында, жатақханаларда және түрмелерде өтті. Топтың іс-қимылдары 1920 жылдардың соңындағы консервативті баспа баспасөздерде "әдеби бұзақылық" деп қынжылды. 1930 жылдардың басында одан да қатты сынға ұшырады, оның көптеген мүшелері тұтқындалды. ОBERIU көбінесе "соңғы кеңестік авангард" деп аталады.
OBERIU (Russian: ОБЭРИУ Объединение реального искусства; English: the Union of Real Art or the Association for Real Art) was a short lived avant garde collective of Russian Futurist writers, musicians, and artists in the 1920s and 1930s. The group coalesced in the context of the "intense centralization of Soviet Culture" and the decline of the avant garde culture of Leningrad, as "leftist" groups were becoming increasingly marginalized. Founded in 1927 by Daniil Kharms and Alexander Vvedensky, OBERIU became notorious for provocative performances which included circus like stunts, readings of what was perceived as nonsensical verse, and theatrical presentations, such as Kharms's Elizabeth Bam, that foreshadowed the European Theatre of the Absurd. The presentations took place in venues ranging from theaters and university auditoriums to dormitories and prisons. The group's actions were derided as "literary hooliganism" in the ever more conservative press of the late 1920s. It was chastised even more in the early 1930s, and many of its associates were arrested. The OBERIU has often been called "the last Soviet avant garde."
Шығу тегі
Кейбір ғалымдар "Оберий" манифестін ақын Николай Заболоцкий Хармстың көмегімен жазғанын айтады. Топтың негізгі құрамына Даниил Хармс, Александр Введенский, Николай Заболоцкий, Константин Вагинов, Игорь Бехтерев, Юрий Владимиров және актерлер, музыканттар, кинорежиссерлер сияқты басқалар да кірді. Орыс суретшісі Казимир Малевич ОБЕРИУ-ға жаңа құрған өнер институтында жайғастырып, оларға аудиторияның бірінде репетиция жасауға рұқсат берді. Ол жас "Обериуттарға" (оларды орыс тілінде осылай атайды) былай деді: "Сендер – жас бұзақыларсыздар, ал мен – ескісімін. Не істей алатынымызды көрейік". Малевич сондай-ақ өзінің "Құдайды жоққа шығармаңыз" атты кітабын негізін қалаушы Даниил Хармсқа "Барып, прогресті тоқтатыңыз!" деген жазумен сыйлады.
Құлдырау
1930 жылдары Социалистік реализм мен Сталиннің тазалаулары кез келген "солшыл" немесе "радикалды" қоғамдық көркем топтардың құрылуына кедергі келтірді. 1931 жылдан кейін "Оберий" енді қоғамдық қойылымдар өткізбеді, ал қатысушылардың көпшілігі өз жазбаларын тек жақын достарына ғана көрсетті, бірақ Заболоцкий белгілі бір дәрежеде қабылданған кеңестік ақынға айналды. Топ біраз уақыт ортақ қызығушылықтармен біріктірілгенімен, кейбіреулері бөлініп кетті. Заболоцкий мен Введенский арасында келіспеушілік болған сияқты. 1930 жылдары Хармс пен Введенский өздері "әңгімелер" деп атаған жиналыстарға жүйелі түрде қатысатын достар тобымен жақын қарым-қатынас жасады. Яков Друскин, христиан философы және музыка теоретигі (Бах, Шенберг және Веберн туралы еңбектер жазған), осы топтың маңызды мүшесі болды. Друскин мен оның досы Леонид Липавский (Леонид Савельев есімімен балалар жазушысы, әуесқой математик және философиялық трактаттардың авторы) Александр Введенскийді мектеп кезінде таныған, сондай-ақ Хармс пен Заболоцкиймен де дос болды. Липавский осы "әңгімелердің" бірнешеуін жазып алды. "Оберийдің" жас ақындарын ұзақ жылдар бойы балалар әдебиетін жазушылар және аудармашылар ретінде жұмысқа алған балалар баспасының редакторы Николай Олейников отызыншы жылдардың ортасында осы топқа қосылды. Бұл кейінгі топтасқандардың ешқандай жария ортасы болмады, орыс әдебиеттануында оларды әдетте "чинари" (яғни "атақтылар") тобы деп атайды, бірақ олардың топқа ресми атау бергені немесе өздерін "чинари" деп атағаны белгісіз. Сондықтан, "ОБЕРИУ" және "чинари" атаулары ғылыми еңбектерде көбінесе алмастырылып қолданылады. Екі топтың арасындағы шекаралар (және бұрын да) өтімді, ал жалғыз тұрақты нәрсе – Хармс пен Введенскийдің қатысуы.
Ықпал
Оберью қысқа ғұмырлы болғанымен, орыс мәдениетіне ұзақ мерзімді әсер еткендей көрінеді. 1980 жылдардың соңынан бері Ресейде осы ұмытылған жазушыларға деген құлшыныс сезімі күшейді. Шындығында, Оберью идеялары мен өнері тіпті 1960 және 1970 жылдары Кеңес Одағының «көлеңкелі» өнер әлемінде де ықпалды болды. Сол кезеңнің кейбір жазушылары мен суретшілері Оберьюдің ықпалын ашық мойындайды, ал басқаларында бұл жеткілікті түрде байқалады. Оберью ескі орыс авангарды мен жаңа авангард арасындағы жоғалған буын ретінде қарастырылды. Генрих Сапгир, Алексей Хвостенко, Анри Волохонский, Лев Рубинштейн, Дмитрий Пригов, Тимур Кибиров, Эдуард Лимонов сияқты ақындар, әрине, «самиздат» арқылы таралған жасырын өнер ортасында Оберью жазушыларымен таныс болды, және олардың шығармаларында бұл білім көрінеді, бірақ бәрінің де әртүрлі жолдары болды. Ленинград авангарды музыкалық тобы Н.О.М. лирикалық ықпал еткен Хармс пен Олейниковты атап, Оберью қозғалысынан көп нәрсе алды. Олар Хармс пен Олейниковқа құрмет көрсетіп, олардың өлеңдеріне негізделген әндері бар «An Album Of Real Art» альбомын шығарды. Новосибирск панк-рок музыканты Егор Летов өзінің өлеңдеріне Введенскийдің әсер еткенін айтты.
Ағылшын тілінде
Оберью еңбектерінің ағылшын тіліндегі басылымы Юджин Осташевский, Матвей Янкелевич, Геня Туровская, Томас Эпштейн және Илья Бернштейн аудармасында 2006 жылы Солтүстік-батыс университеті баспасынан жарық көрді. Хармстың көптеген қысқа әңгімелері, жазбалары, хаттары, өлеңдері мен күнделіктері жылдар бойы аударылып басылды, мысалы, Джордж Гибиан (Нортон кітапханасы, 1974), Матвей Янкелевич (Overlook Press, 2007), Энтони Анемона және Питер Скотто (Академиялық зерттеулер баспасы, 2013) және соңғы кезде Алекс Сигалл (Солтүстік-батыс университеті баспасы, 2017). Хармстың өлеңдерін Роман Туровский де аударған. Роберт Чандлер, Борис Дралюк және Ирина Машинский редакциялаған «Орыс поэзиясының Пингвин кітабына» Хармстың (8), Введенскийдің (1) және Заболоцкийдің (6) өлеңдері енгізілген, ол 2015 жылы жарық көрді.