Кіріспе
Дамаянти – Махабхаратаның "Ванна Парва" кітабындағы махаббат оқиғасының кейіпкері. Ол Бхиманың (Пандава емес) қызы және Видарбха патшалығының ханшайымы, Нишада патшалығының патшасы Налаға үйленеді. Бұл кейіп көптеген үнді тілдеріндегі түрлі авторлардың басқа да индуистік мәтіндерінде кездеседі. Наламен бірге ол 12 ғасырдағы "Нишада-харита" мәтінінің басты кейіпкері болып табылады. Бұл мәтін Шрихарша жазған санскрит әдебиетінің канонындағы бес махакавяның (үлкен дастандардың) бірі.
Damayanti is a figure in a love story found in the Vana Parva book of the Mahabharata. She is the daughter of Bhima (not the Pandava) and a princess of the Vidarbha Kingdom, who marries King Nala of the Nishadha kingdom. The figure is also found in other Hindu texts by many authors in numerous Indian languages. She, along with Nala, are the central figures in the 12th century text Nishadha Charita, one of the five mahakavyas (great epic poems) in the canon of Sanskrit literature, written by Sriharsha.
Неке
Дамаянти Видарбха патшалығының әдемі ханшайымы ретінде сипатталады. Ол Нишадалардың патшасы Наланың мақтау сөздерін естіген соң, онымен ешқашан кездеспегеніне қарамастан, оған қызығушылық танытты. Нала да Дамаянтиге деген сезімдерін осылай дамытты. Бір күні Нала бақта алтын қанатты аққулардың тобын көріп, олардың біреуін ұстады. Аққу өмірін сақтап қалу үшін Дамаянтиге Наланың құлықтарын айтуға уәде берді. Содан кейін аққу ханшайымға ұшып барып, Наланың қасиеттерін жоғары бағалап, оны патшаның әйелі болуға көндірді. Осы оқиғадан кейін Дамаянти Налаға ғашық болды. Оның махаббатқа шұғыл екенін байқаған достары әкесі Бима патшаға оның ауырғандай екенін хабарлады. Патша қызының үйленуі үшін сваямвара (өз таңдауы) рәсімін ұйымдастырды. Осы уақытта Нарада Индраға келіп, Видарбхаға Дамаянтиге үміткер патшалар мен ханзадалардың сапарлары туралы айтты. Нараданың ханшайым туралы айтқандарынан кейін көптеген құдайлар Индраның сарайына келді. Олар да Дамаянтиге үйленгісі келетінін білдірді. Дамаянтидің сваямварасына бара жатқан Наланы көріп, оны Дамаянтиге хабаршы ретінде жіберіп, олардың біреуіне үйленуге шақыруды тапсырды. Нала қарсылық білдіргеніне қарамастан, Дамаянтиді достарының арасынан тауып, өзін таныстырып, құдайлардың сөзін жеткізді. Дамаянти Налаға өзі тек онымен ғана үйленгісі келетінін айтты және сваямвара кезінде оны таңдайтынын, осылайша оның ойын өзгерте алатынын мәлімдеді. Нала құдайларға олардың сөйлескендерін хабарлады. Рәсім кезінде Дамаянти Налаға ұқсайтын бес адамды көрді. Біраз ойланғаннан кейін, ол Нишада патшасына үйленуге шешім қабылдағанын жариялады және құдайлардан өздерінің нағыз бейнелерін көрсетулерін өтінді. Дамаянтидің махаббатына риза болған құдайлар оған келісіп, Налаға үйленуге рұқсат берді, бұл құдайлардың бәріне қуаныш сыйлады. Ол күйеуімен бірге орман мен бақтарда бақытты өмір сүрді.
Бiр ойын
Қали Дамаянтидің күйеуі ретінде құдайлардың емес, жалғыз адамды таңдағанына қатты ашуланып, кек алу жоспарын жасады. Ол өзінің одақтасы Двапараны шақырып, оған ойын сүйектерін манипуляциялау арқылы көмектесуді ұсынды. Содан кейін Кали Наланың бойын басып алып, Наланың кіші інісі Пушкараға Нишадалар патшалығын сыйлады, оның көмегімен бірнеше айға созылған ойын сүйектері ойынында Наланы жеңді. Дамаянти күйеуінің құмар ойындарына беріліп, міндеттерін орындаудан бас тартуына қайғырды, бірақ Нала Калидің ықпалында қалды. Ол күйеуінің мүлкін тоздырып, ойын сүйектерінің артындағы алаяқтықты білген соң, Наланың адал керуеншісіне егіздерін Видарбханың астанасы Кунданадағы туған-туыстарына апаруға кеңес берді. Нала барлық байлығы мен жерін құмар ойындарында жоғалтқаннан кейін, Пушкара Дамаянтиді салымға салуды ұсынды, нәтижесінде жұбайлар патшалықтан орманға қашып, әрқайсысы бір киім киді.
Тастауы
Олар шаршап, аштан азап шеккенде де Дамаянти күйеуінің қасынан кетуге бас тартып, олардың әкесі патшалығына баруларын ұсынды. Нала қазіргі жағдай есебінен бұған келіспеді. Соңында, ерлі-зайыптылар халыққа арналған тұрғын үйге тап болды, онда Калидың ықпалында болған Нала, ұйықтап жатқан әйелін тастап кетті, оның осылайша бақытты болатынына сенді. Дамаянти оянғанда, оның іс-әрекеттеріне қайғырып, оны қатыгездікпен айыптады және олсыз қалай тіршілік ететінін ойлады. Ол күйеуінің жағдайына себепкер болған жаратылысқа қарғыс айтты. Оған алып жылан шабуыл жасады, бірақ аңшы оны құтқарып қалды. Аңшы зорлауға тырысқанда, Дамаянти оны өлімге қарғысты, және қарғыс орындалды. Ол ғалымдар мекендеген орынға келді, онда оны құрметпен қарсы алып, өзінің хикаясын айтуға рұхсат етті. Ғалымдар оған күйеуін жақын арада тауып, байлығына қайта ие болатынын уәде берді. Дамаянти керуенге қосылып, Чедиге бет алған саудагерлермен бірге сапарлады. Ұйықтап жатқан саудагерлерді пілдер басып кетті. Тағдырына ашуланып, ол брахмандар тобына қосылып, Чеди астанасына жетті. Ол патша анасының назарына ілігіп, оның кім екенін білуге тырысты. Дамаянти өзін асыл текті қызметші қыз ретінде таныстырып, өзінің жағдайын түсіндірді. Патшайым оны өзімен бірге тұруға шақырды. Дамаянти оны құрметтеу және қалауынша әрекет ету шартымен келісті. Осы уақытта Нала үлкен орман өртіне тап болды, және Каркотака есімді жылан оны өмірін сақтап қалуын өтінді. Құтқарылғаннан кейін Каркотака одан қадамдарын санап, он қадам басуын сұрады. Патшаның денесі деформацияланды. Жылан Налаға шаққаннан кейін ешқандай ауыртпалық сезінбейтінін, ал бұл жағдайды тудырған адамға қиындық әкелетінін түсіндірді. Каркотака патшаға Айодхья патшасы Ритупарнаға баруды бұйырды, ол оның досы болып, оған ойынды (құмарды) меңгеруге көмектеседі, содан кейін ол Дамаянтимен қайта қосылады. Ол сондай-ақ Налаға киім-кешек сыйлап, оларды кигеннен кейін бұрынғы кейпіне оралатынын айтты.
Реюнион
Судева деген Бхима жіберген брахман Дамаянтиді тауып алады, содан кейін Дамаянти Видарбхаға оралады, онда ол отбасымен қайта қосылады. Ол бірнеше елге брахмандарды елші ретінде жіберіп, белгілі бір монологты қайталап айтады. Аёдхьяға жіберілген брахман Дамаянтиге патшаның арба жүргізушісі Бахуканың монологқа өзінің монологымен жауап бергенін, оның Бахука Нала екеніне күмәнданатынын хабарлайды. Дамаянти Судевадан Аёдхьяға барып, Ритупарнаны екінші сваямвараға шақыруын сұрайды, онда ол ертеңгі таңда жаңа күйеуін таңдайды. Өзінің қайғысын жасырып, Нала патшаны өз арбасымен Аёдхьядан Видехаға дейін бір күнде жеткізе алатынына уәде береді. Сапар барысында Ритупарна Наланың арба жүргізу біліміне алмасу үшін оған қадам жасай білу туралы білімін үйретеді. Білім алғаннан кейін Кали Наланың денесінен шығып, оны өзінің ықпалынан босатады, бірақ деформацияланған денесін сақтайды. Видарбхаға жеткен соң Дамаянти Бахуканы сұраққа тартып, тексертеді және ол күйеуі екеніне көз жеткізеді. Оның балалары оның алдына әкелінгенде, ол жылайды. Дамаянти оның алдына келіп, Налаға өзінің адалдығын растайды; жел құдайы Вейю оның өтініші бойынша осыған куәлік етеді, екінші сваямвараның алдын ала жоспарланған схема екенін, оның Нала ғана бір күнде жүз йоджана қашықтықты баса алатынын білгенін ашады. Қайта қосылып, Дамаянти мен Нала араздасуларын шешіп, татуласады. Қаркотака берген киімді кигеннен кейін патша өзінің нағыз бейнесіне оралады. Нала өз патшалығына оралып, Пушкараға қадам жасай білу ойынына шақырады, олар өмірін, байлығын және бүкіл патшалығын салады. Жеңіске жеткен Нала Пушкараға өмірін сыйлап, жоғалтқандарының бәрін қайтарып алады. Дамаянти балаларымен Налаға оралып, қалған өмірін бақыт пен атақ-даңқта өткізеді.
Аудармалар
Норман Мосли Пензер 1926 жылы Нала мен Дамаянти ертегісін ағылшын тіліне аударған.