Кіріспе
Канберра мен Австралия астанасы аумағындағы мемлекеттік тұрғын үйлердің тарихы ұлттық астананы далаға салу туралы шешімнен бастау алады. Бастапқы жылдары Канберраның тұрғын үйлері толығымен үкімет тарапынан салынды, тіпті жекеменшік құрылыс басталғаннан кейін де, жаңадан салынатын әрбір шағын қалашықта мемлекеттік үйлердің бірнешесі болды. Типик канберралық қоғамдық тұрғын үйлер, әдетте, екі немесе үш жатын бөлмелі, аяқталмаған кірпіш қаптамасымен салынған және бір шағын қалашықтың ішінде қайталама жобалардың шектеулі санына негізделген. Олардың ауданы шамамен 80 м²-ден 130 м²-ге дейін жетеді. "Гови" (guvvie деп айтылады) деген сөз – канберралық үкімет салған үйді сипаттау үшін қолданылатын әдеттегі тілдік бұрышы.
Алғашқы жылдары
Канберрадағы ең алғашқы ACT тұрғын үйлері жаңа астананы салу үшін келген жұмысшыларға арналған жұмыс лагерлері болды. 1913 жылға қарай жұмыс күші 754 адамға жетті. Көпшілігі қазіргі Актон (әкімшілік және алғашқы балабақша аумағы), Кингстон (электростанция), Ярралумала (кірпіш зауыттары) және Коттер өзені (су тоғаны) сияқты негізгі құрылыс алаңдарындағы лагерьлерде тұрды. Жалғыз ерлер шатырларда, ал үйленгендер өздеріне қарапайым тұрақтар (хумплер) салды. 1910 жылдардың басында Актонда бірнеше тұрақты коттедждер салынды, ал 1912 жылы «Бакалаврлар кварталы» деп аталған ағаштан жасалған тұрғын үй пайдалануға берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жұмыс баяулап, жұмысшылар саны азайды. 1921/22 жылдары FCAC (Федералды капитал жөніндегі кеңес комиссиясы) Брикярдта (7), Power House-қа қарама-қарсы (қазіргі Бартон, 20 коттедж), және Civic-те (20) саудагерлер үшін бірнеше кірпіш коттедждер салды. 1923 жылы Бландфордияда (Форрест) тағы 16 коттедж салынды. 1921/22 жылдары Молонгло тұтқын лагерінің (қазіргі Файшвик) қалған ғимараттары Канберраның жұмысшыларына арналған алғашқы уақытша қонысына айналдырылды. Онда 120 үй және 150 саудагерге арналған жатақтар болды. 1924 жылы осы қонысқа Вестлейкте (қазіргі Стирлинг паркі, Ярралумала) 52 кішкентай ағаш коттедж (екі бөлмелі) және Актонда 15 коттедж салынды. 1925 жылы Козуэйде тағы 20 коттедждің құрылысы басталды, одан кейін тағы 80 коттедж салынды. Бұл аз ғана үйлер аумақтағы құрылысшылардың санына жеткіліксіз болды. Сондықтан 1925 жылы FCC (Федералды капитал комиссиясы) Риверборнда (Квинбейан поштасынан 3 миль қашықтықта, Молонгло өзенінің оңтүстік жағында) 80 жер участасын ұсынды. Риверборн мен Расселл Хиллде (қазіргі Кэмпбелл) тағы 120 жер участасы ашылды, онда ер адамдар өздеріне коттедждер салуға міндеттелді. Риверборн 1927 жылдың басында жабылды, ал Расселл Хилл (1926 жылы ашылған) 1950 жылдардың ортасына дейін жұмыс істеді. Молонгло, Вестлейк және Актонның уақытша маңындағы жұмысшылар коттедждері Молонглода 1950 жылдарға дейін, ал Вестлейк/Актонда 1960 жылдардың ортасына дейін сақталды. Causeway 1970 жылдардың ортасына дейін, ағаштан жасалған уақытша коттедждер кірпішпен ауыстырылғанға дейін сақталды. Бір мердігер, Джон Хоуи, оның адамдары Канберра қонақ үйін салған, өзінің үйленген жұмысшылары үшін 25 ағаш коттеджді және жалғыз жұмысшылары үшін 18 немесе одан да көп ағаш шатырларды қазіргі Стирлинг паркі ауданында, Лотос шығанағына қарама-қарсы төбеде салды. Жалғыз ерлер 1926 жылға дейін, яғни қоныстанған лагерьлердің көпшілігіндегі шатырлар балтық қарағайынан жасалған кішкентай кабиналармен ауыстырылғанға дейін, кенеп астында тұруды жалғастырды. 1925 жылы жалғызбасты ерлер үшін үш тұрақты лагерь салынды: Каузвейдің оңтүстік жағында, Канберраның орталығында Капитолий төбесінде және солтүстік жағында, қазіргі Civic-ке жақын жерде. Соңғы лагерь White City Camp деп аталды және ол 1930 жылдардың басында Канберра орта мектебін (қазіргі Өнер мектебі) салу үшін жер қажет болған кезде алынып тасталды. Капитолий төбесі (кейін Капитолий Хилл деп аталды) лагері 2-дүниежүзілік соғыстан кейін 1960 жылдарға дейін қосымша ғимараттармен кеңейтілді. Канберраға мемлекеттік қызметшілерді көшіру 1925–26 жылдары басталды. Алғашқы екі ведомство 1926 жылы Канберраға көшірілді, ал 1927 жылдың басында көптеген ведомстволар Канберраға көшірілді. Уақытша үйлерде тұратын адамдар өздерінің коттедждерін сатып ала алмады және астаналардан қымбат тұратын аймақта өмір сүргені үшін ешқандай жәрдемақы алмады. Қалаға көшіп келгендерге 19 фунттан 60-70 фунтқа дейін көмек ақшасы берілді. Әр коттедждің жалға алу құны оның құрылысына жұмсалған ақшаға байланысты болды. Әрбір маңдағы құрылыс құнына шектеу қойылды, нәтижесінде Канберраға ауыстырылған төмен жалақылы лауазымды қызметкерлер Эйнсли, Солтүстік Эйнсли және Оңтүстік Эйнслиде (қазіргі Брэддон, Эйнсли және Рид) үйлерге орналасты. Жоғары жалақы алатын қызметкерлер Форрестке көшіп келді. Тұрғындарды үйді салуға жұмсалған қаржыға сатып алуға шақырылды, ал төленген жалға ақша төлеуге қосылды. Аумаққа көшіп келген жалғызбасты адамдар Горман үйінде (алғашқы жылдары тек әйелдер), Бошамп үйінде, Брасси үйінде (қазіргі Брасси қонақ үйінде), Актон қонақ үйінде, Айнсли қонақ үйінде (қысқа уақытқа ғана) және Курраджонг қонақ үйінде орналасты. Канберра қонақ үйі 1925 жылы саясаткерлерді орналастыру үшін салынған алғашқы жатақхана болды, тіпті жұмысшы тарифті төлесе де, онда тұруына рұқсат етілмеді. Курраджонг келесі жылы, ал басқалары (Горман үйінен басқа, ол 1925 жылы салынған) 1927 жылы салынды. Федералды капитал комиссиясы 1925 жылы мемлекеттік қызметшілер мен олардың отбасыларын қабылдауға қала дайындау үшін құрылды. Комиссияның алдында Федералды капитал жөніндегі кеңес комитеті болды, ол Уолтер Берли Гриффинмен жасалған шартты тоқтатудан кейін Канберра құрылысын бақылады. 1925 жылдың мамырында FCC әлеуметтік қызметтер қауымдастығын құру туралы шешім қабылдады. Бұл жоспар барлық прогресс қауымдастықтарын FCC бақылауына көшірді. Кеңес өткізілді және қоныстар мен лагерьлердегі адамдар туралы ақпаратты қамтитын құжат жасалды. Молонглода 750 адам, Вестлейкте (Стирлинг паркі) 700 адам, Хоуидің қонысында, Вестлейк коттедждерінде және үш үкіметтік жалғызбасты лагерьде тұрды. Канберраға көшірілгендер үшін салынған үйлердің көпшілігі жеке мердігерлермен салынды, ал бір бөлігі күндізгі жұмыспен аяқталды. HLB Lasseter Эйнсли коттедждерінде ағашшы болып жұмыс істеді. 1927 жылы үкімет 545 мемлекеттік үйлердің құрылысын мақұлдады және алғаш рет 110 жеке үйлердің құрылысын мақұлдады. Өкінішке орай, келесі жылы жақын арадағы депрессияға байланысты тек 24 жеке тұрғын үй мақұлданып, мемлекеттік құрылыс та баяулады, 1928 жылдың ортасына қарай құрылыс кезінде тек 2 үй болды. 1941 жылға қарай Канберрада 1633 мемлекеттік үйге қарағанда барлығы 400 жекеменшік үй болды, сондай-ақ 309 мемлекеттік жұмысшылар коттедждері мен пәтерлер болды. Екінші дүниежүзілік соғыс Канберрадағы тұрғын үй құрылысын қайтадан тоқтатты, соғыс аяқталған кезде Канберрадағы тұрғын үй тапшылығы кем дегенде 500 үй, ал үкіметтік тұрғын үй тізімінде 600 адам болды. Ақша тауып, қажетті екі жылдың ішінде салуға мүмкіндік алғандар кірпіштердің және т.б. үлестірілуі сияқты қосымша мәселелерге тап болды. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген пәтерлер жағдайға түскендерге баспана беру үшін салынды.
The rental cost for each cottage was based on the money paid for the construction of each. A cap was placed on building costs in each suburb which resulted in the lower paid officials transferring to Canberra being houses in Ainslie, North Ainslie and South Ainslie (now Braddon, Ainslie & Reid). The better paid officials moved into Forrest. People were encouraged to buy their houses for the cost of construction only and any rent paid was included in the payment. Single people transferring to the Territory were housed in Gorman House (females only in the early years), Beauchamp House, Brassey House (now Hotel Brassey), Hotel Acton, Hotel Ainslie (for short time only) and Hotel Kurrajong. The Hotel Canberra was the first hostel to be built in 1925 to house politicians and even if a workman could afford the tariff he would not be allowed to stay there. The Kurrajong followed the next year and the others mentioned earlier with the exception of Gorman House (built 1925) were constructed in 1927. The Federal Capital Commission was formed in 1925 to prepare the city for the transfer of public servants and their families. The commission had been preceded by the Federal Capital Advisory Committee which had overseen the commencement of construction of Canberra following the termination of the Walter Burley Griffin's contract. In May 1925 the FCC decided to create a Social Service Association. This plan brought all the Progress Associations under the control of the FCC. A meeting was held and a document made that gives us the information about the numbers in each of the settlements and camps. Molonglo had a population of 750 and Westlake (Stirling Park) had 700 living in Howie's Settlement, Westlake Cottages and three government single camps. The majority of houses constructed for those transferring to Canberra were built by private contractors with some day labour. HLB Lasseter was one who worked as a carpenter on the Ainslie cottages. In 1927 the government approved construction of 545 government houses and for the first time approved the construction of 110 privately built houses. Unfortunately, the following year saw the approval of only 24 private dwellings, due mainly to the looming depression. Even government construction was slowing down with only 2 houses under construction by the middle of 1928. By 1941 there were only 400 privately owned houses in Canberra compared to 1633 government houses and a further 309 government owned workers' cottages and tenements. World War II again brought a halt to housing construction in Canberra and by the end of the war Canberra's housing shortage was estimated at least 500 houses with 600 people on the government housing waiting list. Those who were able to find the money to build within the required two year period had the added problem of rationing of bricks etc. In the post World War 2 period many flats were built to help house those in desperate need of accommodation.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Соғыс аяқталғаннан кейін Канберрада мемлекеттік тұрғын үйге деген талап одан әрі артты. Құрылыс материалдарының тапшылығы мен баспанаға деген сұраныстың өсуіне байланысты, баламалы тұрғын үй салу әдістері зерттелді. ACT консультативтік кеңесі «кемінде 100 отбасыға қайта жабдықталған әскери барақтар түрінде уақытша тұрғын үйлер ұсынылсын, бірақ бұл барақтар кейінірек лайықты стандарттағы тұрғын үйлермен ауыстырылатыны үкіметтің жауапкершілігі ретінде қарастырылсын» деп ұсынды. Жатақханалар қазіргі Комонвелл паркінің, Рид, Кингстон және Бартон аудандарының жанында салынды. Жатақханалар Сиднейдің жанындағы Нарелладан және Риверинадағы Мулваладан әкелінген бұрынғы әскери ғимараттарды пайдаланып салынды. 1947 жылы Токумвал әуе базасынан пайдаланылмаған ұйықтау барақтары Канберраға тасылып, отбасылық үйлерге айналдырылды. Барақтар бастапқыда әуеден көрінбеу және бомбалаудан сақтану үшін казарма емес, үйлерге ұқсас етіп салынған. Олар ағаш және фиброцементтен жасалған және кең верандалары бар. О'Коннордегі орталық саябақтың айналасына 100 «Токумвал» салынды. Кейбір «Токумвалдар» Эйнслиде де орналасқан. Көптегендері бүгінгі күнге дейін сақталған. Ерекшелігі, үйлер уақытты және ақшаны үнемдеу үшін бетон негізсіз салынды; кірпіш іргетастары жерге тікелей төселген екі қатар кірпіштердің үстіне орналастырылды. 1946 жылы үкімет бетоннан салуды тәжірибелеп бастады, Тернердегі бір үйге сынақ бетон қабырғасы қосылды. 1946 жылы Тернер мен О'Коннорда 100 монокриттік жиналмалы үйлерді салуға алғашқы келісім-шарт жасалды. 1948 жылы Яралумала үшін тағы 45 үйден тұратын топ жоспарланды. Монкреттен салынған үйлер Канберраның көптеген басқа да аудандарында салынды. Осы кезеңде басқа да жиналмалы үйлер сынақтан өтті. Бофорт ұшақ зауыты Эйнслиде жиналмалы болат үй салды. 1948 жылы Финляндиядан әкелінген ағаш жиналмалы үй Канберрада орнатылды. Райли Ньюсум жиналмалы үйлері 1950 жылдардың басында Дунтронда, Эйнслиде, О'Коннорда және Дикинде салынды. Соғыстан кейін Канберраға келген отбасылар көбінесе Рид Хаус немесе Актон қонақ үйі сияқты жатақханаларда орналасты, кейде оларға әріптестерінің үйінде бөлме ұсынылды. Кейбір отбасылар жатақханаларға бөлінді, ал үкімет отбасыларды балаларын интернатқа жіберуге ынталандырды. Үкімет бұрынғы саясатын қайта қарастырып, Канберрада пәтерлер салуды бастады. 1948 және 1952 жылдар аралығында Гриффит, Брэддон және Эйнслиде төрт пәтер блогы салынды, онда барлығы 184 бір және екі бөлмелі пәтер болды. Бұл құрылыс шаралары күшейгеніне қарамастан, мемлекеттік тұрғын үйге қойылатын кезек тізімі өсе берді. 1955 жылы тізімде 3000-нан астам отбасы мен жеке адам болды.
ҰҚКД
1958 жылы наурыз айында Ұлттық капитал даму комиссиясы Канберраны жоспарлау және салуға жауапкершілікті қабылдады. Олар 3000 адамнан тұратын тұрғын үй кезегі бар қоғамдық тұрғын үй жүйесін иеленді, сондай-ақ Мельбурн мен Сиднейден тағы 3000 мемлекеттік қызметкерді көшірудің алдында тұрды.
Өзін-өзі басқару
1989 жылы Канберрадағы мемлекеттік тұрғын үйді басқару жаңа құрылған ACT үкіметіне берілді. Ол кезде Канберрадағы мемлекеттік үйлердің көпшілігі ескіріп, тозуға шалған еді. Тұрғын жағдайлары басқа штаттармен салыстырғанда нашар болды және көптеген үйлер стандартты емес, күтімі қиын конструкциядан салынған.
Бүгінгі мемлекеттік тұрғын үй
ACT-тағы мемлекеттік тұрғын үйді енді ACT мүгедектер, тұрғын үй және қоғамдық қызметтер департаментінің бөлімшесі – ACT тұрғын үй және қоғамдық қызметтер басқарады. Канберрадағы қоғамдық тұрғын үй жүйесінде қазір 11 000-нан астам үй-жай бар. 2006-07 жылғы Австралия астаналық аумағының бюджетінде тұрғын үйді бөлу шарттары қатаңдатылды. Орташа жалақының 60%-дан жоғары табыс көріп отырған жалғыз адамдар мен орташа жалақының 75%-дан жоғары табыс көріп отырған жұбайлар тұрғын үй алуға құқылы емес.