Кіріспе

Чарльз Эмиль Рутенберг (9 шілде 1882 – 1 наурыз 1927) – американдық саясаткер, марксист және АҚШ Коммунистік партиясының (АКП) негізін қалаушысы және басшысы. Ол Кремль қабырғасындағы некропольге жерленген төрт американдық азаматтың бірі.

Алғашқы жылдар

Чарльз Эмиль Рутенберг 1882 жылдың 9 шілдесінде Огайо штатының Кливленд қаласында Вильгельмина (құрметті әкесі Лау) мен Август Чарльз Рутенбергтің ұлы ретінде дүниеге келді. Рутенбергтің ата-анасы 1882 жылы Пруссиядан эмиграциялаған этникалық немістер және лютеран дінінің өкілдері болды. Америкаға келген соң, жас "Чарлидің" әкесі алғашқыда Куяхога өзенінің портында дебаркер болып жұмыс істеді. Кейінірек Рутенберг ағасы, күйеу баласымен бірге жеке кәсіп ашып, кешкі уақытта портода жұмыс істейтін адамдар жиі баратын салонды басқарды. Рутенберг 1896 жылдың маусым айында епархиялық лютеран мектебін бітірді. Ол кітапханада жұмыс істеді және кешке Берки мен Дайк коммерциялық колледжіне кітап сақтау, есептесу және теру бойынша он айлық курсқа қатысты. 1905 жылы олардың Даниэль есімді ұлы дүниеге келді, бұл жұбайлардың жалғыз баласы болды. Рутенберг осы кезеңде Selmar Hess Publishing Company компаниясында бухгалтер және сату менеджері болып жұмыс істеді, Орта Батыс аймағында 30-дан астам сатушыны басқарды. Рутенберг 1903 жылы Колумбия университетіне түсті. Университетте оқып жүрген кезінде ол алғаш рет анархистік топтармен байланысқа түсті. Ол 1909 жылы Колумбия құқық мектебін бітіріп, сол жылы Америка Социалистік партиясына (АСП) қосылды. Рутенберг 1909 жылдан 1919 жылға дейін Куяхога округінің ұйымдастырушысы және кейіннен хатшысы болды. Сонымен қатар, ол 1911 жылдан 1916 жылға дейін АСП Огайо штатының атқару комитетіне кірді, онда ол "Кливленд социалисті" (1911–1913 жж.) және "Социалистік жаңалықтар" (1914–1919 жж.) газеттерін редакциялады. Рутенберг сонымен қатар Огайо Социалистік партиясының ресми органына материалдар жариялады. Ол 1915 жылы Социалистік партияның Ұлттық комитетіне сайланды, бірақ партияның басқарушы Ұлттық атқару комитетіне сайлау үшін жылдық жиналыста Артур ЛеСюерден жеңіліске ұшырады. Осы уақыт ішінде Рутенберг Американың Солтүстік-Шығысы мен Орта Батысындағы көптеген қалаларға сапар шегіп, еңбек ұйымдарына, кәсіби одақтарға және соғысқа қарсы топтарға лекция оқыды, байланыс желісін құрды. Рутенберг АСП-ның "іссіздікшілдер" деп аталатын солшыл қанатымен байланысты болды, олар жақсартушы реформалардың тиімділігіне үмітсіздікпен қарады және революциялық социалистік трансформацияны іздеді. Рутенберг Социалистік партиядан жиі үміткер болып қойды. Оның алғашқы сайлаудағы сәтсіздігі 1910 жылы Огайо штатының қазынашысы лауазымына социалистік билетпен түскен кезде болды. 1911 жылы ол Кливленд қаласының мэрі, 1912 жылы Огайо штатының губернаторы, 1914 жылы АҚШ Сенатына үміткер болды. 1915 жылы ол Кливленд қаласының мэрі лауазымына қайтадан үміткер болды, ал 1916 жылы ол АҚШ конгрессмендігіне үміткер болды. 1917 жылы ол үшінші рет Кливленд қаласының мэрі лауазымына үміткер болды (100 000 дауыстан 27 000 дауыс алды), содан кейін 1918 жылы Конгресске екінші рет үміткер болды. 1919 жылы ол Кливленд қаласының мэрі лауазымына төртінші және соңғы рет үміткер болды. Рутенберг 1917 жылғы АСП-ның маңызды Ұлттық төтенше конвенциясына делегат ретінде қатысты. Ол соғыс және милитаризм жөніндегі комитетке сайланды және Моррис Хилквит пен Алджернон Лимен бірге агрессивті антимилитаристік Сент-Луис бағдарламасының үш негізгі авторының бірі болды. Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргеннен кейін, Рутенберг империалистік қақтығысқа және Американың оған қатысуына ашық қарсылық көрсетуін жалғастырды. Ол 1917 жылдың 17 мамырында митингте сөйлеген сөзіне байланысты тыңдаушылық туралы заңды бұзды деген айып тағылып, әскери қызметке шақырылуға кедергі келтірді. Альфред Вагенкнехт пен Чарльз Бейкер де сол уақытта айыпталды. Олар 1917 жылдың шілдесінде бірге сотталып, Огайо штатының жазалау абақтысында бір жылға сотталды, бұл шешімді АҚШ Жоғарғы Соты 1918 жылдың 15 қаңтарында бекітті. Бұл шешім туралы хабардар болғаннан кейін, ол мынадай мәлімдеме жасады: "Жоғарғы сот бізді бір жыл түрмеде отыруға мәжбүрледі. Біз айыпталып отырған қылмыс – шындықты айту. Біз белгілі бір принциптерге сенеміз, сол принциптер үшін күрестік және Альфонс Шуеге тіркелуден бас тартқандық үшін түрмеге түсеміз. Бұл айыптау тек сылтау ғана. Ең бастысы, билеуші топ біздің жұмысшыларға жеткізген хабарымыздан қорқып, оны үнсіздендіруге тырысты. Бұл факт жүздеген ерікті жұмысшыларды біз бастаған жұмысты жалғастыруға итермелеуі керек". Рутенберг, Вагенкнехт және Бейкер 11 айға жуық түрмеде отырды және 1918 жылдың 8 желтоқсанында босатылды.

CPUSA-ның құрылуы

Рутенберг Луи Фрейна жазған «Сол қанатының манифесті» атты манифестінің алғашқы қолдаушысы болды. Ол 1919 жылғы партия сайлауында Социалистік партияның Ұлттық атқару комитетінің солшыл кандидаттарының бірі болды, бірақ партияның тілдік федерацияларына қатысты бірқатар филиалдар жасаған сайлау алдауларының нәтижесінде, келе жатқан Ұлттық атқару комитетінің шешімі күшін жойды. Рутенберг 1919 жылғы маусымда өткен Сол қанат секциясының съезіне делегат ретінде қатысты және фракцияның басқарушы Ұлттық кеңесінің мүшесі болып сайланды. Рутенберг бастапқыда «Социалистік партияны сол қанатқа қайтару» мақсатымен күресін жалғастыру тактикасын қолдады, бірақ АҚШ Коммунистік партиясын дереу құру үшін федерациялардың қысымы мен Вагенкнехт және компанияның үмітсіз жағдайына байланысты, 1919 жылғы Чикаго төтенше Ұлттық съезінде ол өзінің қолдауын федерацияларға және олардың дереу Коммунистік партия құру туралы шақыруына ауыстырды. Орыс, литва, поляк және латыш тілдері федерацияларының басымдығына ие болған ағылшын тілді Рутенберг, Александр Стоклицкий, Николай Гурвич және Джозеф Стилсон сияқты федерация басшылары үшін құнды кадр болды. Сондай-ақ, Рутенберг Джон Керачер мен Денис Батт басқарған Мичиган Социалистік партиясына адал болған жоқ. Сондықтан амбициялық Рутенберг 1919 жылдың 1 қыркүйегінде Чикагода құрылған Америка Коммунистік партиясының (АКП) басшысы болуға лайықты кандидат болды. Съездің және оның сайлаған Орталық атқару комитетінің билігі «Ресей федерацияларының» қолында болғанмен, Рутенберг Чикаго жиынында жаңа ұйымның бірінші атқарушы хатшысы болып сайланды. Иронияға орай, 1919 жылғы тамыздағы съезде Социалистік партияны бақылауға алу әрекеті сәтсіз аяқталып, қарсылас Америка Коммунистік Еңбек партиясының басшысы болып сайланған оның бұрынғы Огайо партиялық серігі және түрмедегі досы Альфред Вагенкнехт болды. Осыдан кейін екі американдық коммунистік ұйым да Коммунистік Интернационалдың (Коминтерн) қолдауын (және қаржылық көмегін) алуға тырысты. Жағдайды одан әрі күрделілендіретін нәрсе – Американың Социалистік Еңбек партиясы мен Американың Социалистік партиясы да Коминтернге қосылуға тырысты. Алайда Коминтерн өзінің құрылымына қатысты қатаң талаптар қойды және әр елде бір ғана орталықтандырылған ұйымды қалады. АКП мен АЕП бірігуі талап етілді. Бірақ Коминтерннің бірлік туралы талабын орындау оңай болған жоқ, ал келесі үш жылдың тарихы – бөліністер, бірігулер, құпия съездер, ұйымдастырылған фракциялар және параллель ұйымдар туралы күрделі оқиға, ол осы баяндаманың шегінен тыс. 1920 жылы АКП басшылығы арасында күрес басталды. Рутенберг, Исаак Фергюсон және Джей Лавстоун сияқты өзінің ағылшын тілді жақтастарымен бірге, сондай-ақ Ресей федерациясының Чикаголық бөлімі 1920 жылдың сәуірінде ұйымнан шығып, мамыр айында Біріккен Коммунистік партияны (БКП) құру үшін Коммунистік Еңбек партиясына қосылды. Вагенкнехт бұл жаңа бірлескен ұйымға басшылық етті, ал Рутенберг партия баспасөзіне жауапкершілікті алды. Бұл коммунистік қозғалысты әлі де бөліп тұрды, бірақ бұрынғы АКП-ның басым бөлігі, қазір Чарльз Дирба басқарған, одан әрі күшейіп келе жатқан қарсылықта қалды. 1922 жылдың соңына дейін – тағы бір бірігуден, бөлінуден және бірігуден кейін – бұл ажырым ақыры Американың жаңа біріккен Коммунистік партиясы мен оның параллельді «Заңды саяси партиясы» – Америка Жұмысшылар партиясымен (АЖП) шешілді. Бұл күрделі кезеңнің көп бөлігінде Рутенберг түрмеде отырды. 1920 жылдың қазан айында Рутенберг өзінің серіктесі Исаак Фергюсонмен бірге Нью-Йоркте штаттың қылмыстық анархизм заңын бұзды деген айыппен сотталды, бұл заң сол жақ қанат секциясы Фрейнаның «Сол қанатының манифестін» жариялаған кезде бұзылған деп есептелді. Екеуі де 1920 жылдың 29 қазанында сотталып, бес жылға штаттық түрмеге қамауға жіберілді. Олар 1922 жылдың 24 сәуірінде 5000 доллар көлемінде кепілдік төлегеннен кейін ғана Даннемора түрмесінен босатылды. Рутенберг босатылғаннан кейін дереу АЖП-ның атқарушы хатшысы болып тағайындалды, ал Абрам Жакира параллель және жер асты АКП-ның күнделікті жұмысын басқарды. Рутенберг басқарған АЖП тез өсіп, қатарына ірі Фин федерациясының қосылуымен одан әрі нығайды, ал жер асты партиясы құрып, 1923 жылы толықтай жойылды. Содан кейін Рутенберг Америка Коммунистік партиясының (өзін Америка Жұмысшылар партиясы деп атады) жалғыз атқарушы хатшысы болды, – ол өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды, 1920 жылдардың көп бөлігін партия ішіндегі азшылық фракциясының басшысы ретінде өткізді. Рутенберг пен Фергюсонның қылмыстық анархизм бойынша айыпталулары 1922 жылдың шілдесінде Нью-Йорк Жоғарғы сотында күшін жойды, бұл 1922 жылдың тамызында Бриджман, Мичиган штатында өткен АКП-ның талқылаулы Біріккен съезіне байланысты келесі сот процесіне орайлы болды.

1922 жылғы Бриджман конгресі және оның салдары

Мичиган көлінің орманды жағалауындағы Волфскель курортында АХА-ны оның диссиденттік Орталық фракциясы ұстап тұрған параллель ұйыммен біріктіру үшін құпия кеңес ұйымдастырылды. Бұл орын салыстырмалы түрде қауіпсіз деп есептелді, себебі ол бұрын 1920 жылдың көктемінде Біріккен коммунистік партияның құпия съезі үшін қолданылған еді. Бірақ осы жолы АҚШ Әділет министрлігінің жеделхабаршысы жиналысқа делегат ретінде сайлануға қол жеткізіп, билік органдарына хабарлады. Мәжбүрлі бірігу екі топ арасындағы бәсекелестікті тоқтатпады. Рутенберг және оның қолдаушысы Джей Лавстоун Уильям З. Фостер басқарған қарсы фракциямен келіспеушілікке түсті, ол ұйымдасқан еңбекпен тығыз байланыста болды және партияның жұмысын Америкада туған жұмысшы табының ішінде ұйымдастыруға бағыттағысы келді, сондай-ақ Халықаралық еңбек қорғау ұйымын басқарған Джеймс П. Кэннон да болды. Рутенберг АҚШ-қа оралғаннан кейін, CPUSA-ның заңды ұйымы сол кезде белгілі болған Америка жұмысшы партиясының үміткері ретінде Огайо штатының 20-шы округінен (қазір жойылған) АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түсті. 1925 жылы Коминтерн өкілі Сергей Гусев көпшілік құраған Фостер фракциясына Рутенберг фракциясына бақылауды беруге бұйрық берді; Фостер бұйрыққа бағынды. Бірақ CPUSA ішіндегі фракциялық тартыс тоқтаған жоқ; Халықаралық әйелдер киім-кешек жұмысшылары одағының Нью-Йорк бөлімшелерінің коммунистік басшылығы 1926 жылы Нью-Йорктегі плащ тігушілердің ереуілін ішкі фракциялық бәсекелестікке байланысты ұтырып қалды, себебі екі топтың ешқайсысы да жеткілікті революциялық көрінбеген ереуілді бекіту жауапкершілігін қабылдағысы келмеді. 1926–1927 жылдары Рутенбергке қарсы Мичиган штаты бойынша конституциялық сот ісі АҚШ Жоғарғы сотында қаралып жатты. Сот 7–2 есебімен (Брандейс пен Холмс қарсы дауыс берді) Рутенбергке қарсы шешім шығарды. Бірақ Рутенберг сот шешімін жариялауға үлкермей қайтыс болды, осылайша іс қараусыз қалды; нәтижесінде, іс бойынша пікірлер жарияланбады.

Өлім және мұра

Рутенберг 1927 жылғы 1 наурызда Чикагода жедел перитонитке байланысты операциядан кейін қайтыс болды. Ол кремацияланды, ал күлі салынған урна Мәскеуге жеткізіліп, 26 сәуірде Коммунистік Интернационалдың (Коминтерн) жерлеу шеруіне қатыстырылды. Ол Кремль қабырғасындағы некропольге, бұрынғы фракциялық қарсыласы Джон Ридтің жерленген жеріне жақын орналастырылды.

Шығармалары

Америка Коммунистік партиясының басшысы ретінде Рутенберг көбінесе әкімшілік қызметпен айналысты, теориялық еңбектердің авторы болған жоқ. Оның жас журналистикасы шашыраңқы, ол салыстырмалы түрде аз памфлеттер жазды және өмірінде бірде-бір кітап жарияламады, тек 1920 жылы Нью-Йорктегі соттағы куәлігі мен оның ісінде адвокат болған Исаак Фергюсонның куәлігінен тұратын жұқа томды ғана басып шығарды. Оның қайтысынан кейін 1928 жылы Коммунистік партия оның сөздерінен алынған үзінділерді шағын жинақта жариялады. Дегенмен, Рутенберг партия тарихындағы беделді тұлға болса да, CPUSA кейінгі жылдары оның еңбектерінің маңызды бөлігін жариялаған жоқ. Бұл материалдың аздығы интернет дәуірінде біршама толықтырылды, оның журналистикасының айтарлық бөлігі онлайн режимінде қолжетімді болды. Қызығушылық танытқан оқырмандарды Марксистердің интернет-архивіне жүгінуге шақырамыз, сілтемесі төменде келтірілген.

Кітаптар мен кітапшалар

Біз социализмге қарай өсіп келеміз бе? Кливленд: Жергілікті Кливленд, Социалистік партия, 1917 жылдың көктемі. Кінәлі ме? Не үшін? : С. Е. Рутенберг, Альфред Вагенкнехт, Чарльз Бейкердің ісіне байланысты қазылар алдындағы сөздері. (1917 ж.). Соғыстан кейін не болады? 1918 жылдың желтоқсаны. – Брошюралық басылымы жоғалды, мақалалар сериясы ретінде алғашқы жарияланудан қалпына келтірілді. Коммунистік сот: С. Е. Рутенбергтің куәлігінен алынған үзінділер және Исаак Э. Фергюсонның қазылар алдындағы қорытынды сөзі (1920). Бриджмен ісі. 1923 жылдың соңы. – Рутенберг пен Фостердің сотта сөйлеген сөздері. Оукли Джонсон бүкіл басылым тәркіленген немесе жоғалған деп мәлімдейді. Шаруалар мен жұмысшылардың біріккен фронты (1924). Неге әр жұмысшы коммунист болуы керек және жұмысшылар партиясына қосылуы керек? Чарльз Э. Рутенберг. Чикаго, Илл.: Америка жұмысшылар партиясы, 1923. Америка жұмысшылар (коммунистік) партиясының үшінші және төртінші съездерінен (1925). Жұмысшылар (коммунистік) партиясы: оның мақсаты және жұмысшылар неге қосылуы керек (1925). Көтерілістің үндері: Чарльз Э. Рутенберг. "Көтерілістің үндері" сериясының 10-шы томы. Нью-Йорк: International Publishers, 1928. Рутенберг, коммунистік күрескер және көшбасшы. Джей Лавстоунның кіріспесі. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1928.

Мақалалар мен листовкалар

"Қан төгіп, азапта боласыңдар", 1917 жылғы 1 сәуір. – Соғысқа қарсы үнқағаз. "Бұл – азаттық үшін соғыс емес", 1917 жылғы 27 мамыр. – Соғысқа қарсы сөз. "Қазан революциясына құттықтау", 1917 жылғы қараша. – Үнқағаз. "Жаңа әлемнің алдында", «Социалистік жаңалықтар» [Кливленд], 1918 жылғы 27 сәуір. "Ілгері, наурыз!", 1919 жылғы қаңтар. – Үнқағаз. "Большевиктер: капитализмнің қабір қазушылары", «Огайо социалисті» [Кливленд], №53 (1919 жылғы 29 қаңтар), 4-бет. "Демократияның банкроттығы", «Социалистік жаңалықтар» [Кливленд], 1919 жылғы 1 ақпан. "Кімдер кісі өлтірді?", 1919 жылғы мамыр. – Үнқағаз. "Коммунистік партия және оның міндеттері", «Коммунист» [Нью-Йорк], 1921 жылғы шілде. "Ашық жұмыстың қажеттілігі", «Коммунист» [Нью-Йорк], 1921 жылғы тамыз. "Коммунизм қайтадан ашық", «The Liberator» [Нью-Йорк], 1923 жылғы ақпан. "Ашық шақыру", «The Liberator» [Нью-Йорк], 1923 жылғы наурыз. "Сент-Жозефтегі екінші раунд", «Labor Herald» [Чикаго], 2-том, №4 (1923 жылғы маусым), 7–8, 32-беттер. "Жұмысшы партиясының рөлі", «The Liberator» [Нью-Йорк], 1923 жылғы шілде. "Революциялық партия", «The Liberator» [Нью-Йорк], 1924 жылғы қаңтар. "Прогрессивті, бірақ еңбек емес", «Workers Monthly» [Чикаго], 4-том, №1 (1924 жылғы қараша), 21–23, 31-беттер. "Кластық саяси әрекетке қарай қозғалыс өлі ме?", «Workers Monthly» [Чикаго], 4-том, №2 (1924 жылғы желтоқсан), 77–79-беттер. "Коммунистік Интернационалдың кеңейтілген атқару комитетінің отырысы", «Workers Monthly» [Чикаго], 5-том, №8 (1926 жылғы маусым), 339–342, 373-беттер. "Коминтерннің жарығында партияның міндеттері", «Workers Monthly» [Чикаго], 5-том, №9 (1926 жылғы шілде), 401–405-беттер. "Капитализм жұмысшыларға қарсы жұмылдырылады", «Workers Monthly» [Чикаго], 5-том, №1 (1926 жылғы қыркүйек), 5–9-беттер. "Коммунистік партияның жеті жылы", «Workers Monthly» [Чикаго], 1926 жылғы қыркүйек. "Социалистік партия жұмысшылардың біртұтас әрекеті үшін күреседі", «Daily Worker», 3-том, №207 (1926 жылғы 15 қыркүйек), 6-бет. "Сайлау не туралы?", «Workers Monthly» [Чикаго], 5-том, №13 (1926 жылғы қараша), 579–581-беттер. "Евгений В. Дебс және революциялық еңбек қозғалысы", «Daily Worker», 3-том, №252 (1926 жылғы 6 қараша), 6-бет. "Жоғарғы соттың екі шешімі", «Daily Worker», 3-том, №? (1929 жылғы 9 қараша), ?-беттер. "Революциялық қозғалысты құрудың көптеген мүмкіндіктері", «Daily Worker», 3-том, №269 (1926 жылғы 27 қараша), 6-бет. "Партияның жетістіктері", «Daily Worker», 3-том, №270 (1926 жылғы 28 қараша), 6-бет. "Ұйымдастырылмағандарды ұйымдастыру және кәсіподақтардағы жұмыс", «Daily Worker», 3-том, №271 (1926 жылғы 30 қараша), 6-бет. "Еңбек партиясының науқаны", «Daily Worker», 3-том, №272 (1926 жылғы 1 желтоқсан), 6-бет. "Жұмысшы (коммунистік) партиясын қайта ұйымдастыру", «Daily Worker», 3-том, №274 (1926 жылғы 3 желтоқсан), 6-бет. "Өнеркәсіптегі төмендеудің алғашқы белгілері", «Daily Worker», 3-том, №? (1927 жылғы 5 ақпан), ?-беттер.