Ирландиялық композитор Шон О Риада: Өмір және шығармашылығы
Seán Ó Riada
Ирландиялық композитор Шон О Риада – ирланд халық музыкасын жаңғыртудағы маңызды тұлға. Радиодағы, театрдағы және университеттегі қызметі, шығармалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық композитор
Irish composer
Шон О Риада (; туған аты Джон Рейди; 1 тамыз 1931 – 3 қазан 1971) – ирландиялық композитор және ирландтық дәстүрлі музыканы өңдеуші. Қазіргі заманғы және дәстүрлі әдістерді біріктіру арқылы ол 1960 жылдары ирландтық дәстүрлі музыканың қайта жаңғыруына ең зор ықпал еткен тұлғаға айналды. О Риаданың мансабы 1954 жылдан бастап Radio Éireann радиосында музыка директоры болып жұмыс істеумен басталды, содан кейін ол 1955 жылдан 1962 жылға дейін Аббат театрында қызмет етті. 1963 жылдан 1971 жылы қайтыс болғанға дейін Корк университетінде музыкадан дәріс берді. Ол Ceoltóirí Chualann тобына қатысуы, шығармалары, жазбалары және хабарлары арқылы Ирландияда кеңінен танылды. Оның классикалық дәстүрдегі ең белгілі шығармаларының бірі – «Номос № 1: Геркулес Дукс Феррариа» (1957), бірақ ол «Mise Éire» (1959) және «Saoirse?» (1960) фильмдеріне жазған музыкасымен әсіресе танымал болды. Ол 1961 жылдан бастап Ceoltóirí Chualann ансамблін құрып, басқарғандығы үшін ұзаққа созылатын әсер қалдырды. Оның музыкасы бүгінге дейін сақталып келеді: оның ирланд тіліндегі миссасы Ирландияның ирланд тілінде сөйлейтін аймақтарындағы көптеген шіркеулерде орындалады. О Риада 1971 жылы 40 жасында қайтыс болды.
Seán Ó Riada (; born John Reidy; 1 August 1931 – 3 October 1971) was an Irish composer and arranger of Irish traditional music. Through his incorporation of modern and traditional techniques he became the single most influential figure in the revival of Irish traditional music during the 1960s. Ó Riada's career began as a music director at Radio Éireann from 1954, after which he worked at the Abbey Theatre from 1955 to 1962. He lectured in music at University College Cork from 1963 until his death in 1971. He became a household name in Ireland through his participation in Ceoltóirí Chualann, compositions, writings and broadcasts. His best known pieces in the classical tradition include Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae (1957), but he became particularly famous for his film scores Mise Éire (1959) and Saoirse? (1960). He left a lasting influence as founder and director of the ensemble Ceoltóirí Chualann (from 1961). His music still endures: his mass in Irish is still sung to this day in many churches in the Irish speaking regions of Ireland. Ó Riada died in 1971, aged 40.
Ерте өмір
О Риада Корк қаласында Джон Риди болып дүниеге келді. Ол өзінің алғашқы жылдарын Лимерик графтығының Адар қаласында өткізді, онда оның әкесі, Гарда сержанты қызмет етті. Адарада мектепке барганнан кейін ол кейіннен Фарранферристегі Сент-Финбарр колледжіне оқуға түсті. Ол Лимериктегі Сент-Мунчин колледжіне ауысып, 1948 жылы бітірді. Ол скрипка, фортепиано және орган ойнады, ал University College Cork-та грек және латын классикасын Алойс Флейшманн (Кіші) басшылығымен оқып, 1952 жылы тәмамлады. Колледжде О Риада UCC Философиялық қоғамының аудиторы болды. Сол жылы ол Radio Éireann радиосының директорының көмекшісі болып тағайындалды. 1953 жылы Рут Коугланға үйленді. Кешкі уақытта ол би тобымен фортепианода ойнайтын. 1955 жылы бірнеше ай Францияда болып, модернистік музыкаға деген қызығушылығын арттырды. Шілдеде елге оралғаннан кейін ол Дублиндегі Абби театрының музыка директоры болды (1962 жылға дейін), онда ол кішкентай оркестр үшін музыка жазып, аранжировка жасады және жетекшілік етті, сонымен қатар радиодағы жұмысын жалғастырды. Оның көптеген түпнұсқа, қазіргі заманғы оркестрлік шығармалары осы кезеңде жазылды, олардың ішінде "Nomos No. 1: Геркулес Дукс Феррария" струнный оркестрге (1957), "Nomos No. 4" фортепиано мен оркестрге (1958) және "Triptyche pour orchestre" (1960), сондай-ақ оның амбициялық "Nomos No. 2" баритон солисі, қосымша хор және оркестрге (1965) арналған алғашқы нұсқасы бар. Оның Ceoltóirí Chualann есімді ұйыммен жұмысы дамыған сайын, ол қазіргі заманғы музыкалық авангардтан алыстады, бірақ одан толығымен бас тартқан жоқ.
Ó Riada was born John Reidy in Cork City. He spent his early years in Adare, County Limerick, where his father, a Garda sergeant, was stationed. After beginning school in Adare, he later attended St Finbarr's College, Farranferris and whilst he was there he received musical education from Aloys Fleischmann (Senior). He moved to St Munchin's College in Limerick where he completed his Leaving Certificate in 1948. He played violin, piano and organ, and studied Greek and Latin classics at University College Cork, with Aloys Fleischmann (Junior) and graduated in 1952. While at college, Ó Riada was the auditor of the UCC Philosophical Society. That year he became assistant director for Radio Éireann. He married Ruth Coughlan in 1953. During the evening he played piano with dance bands. He spent several months in France in 1955, and consolidated his interest in modernist music. On his return in July he became music director of the Abbey Theatre, Dublin (until 1962), where he wrote, arranged and directed music for the small pit orchestra, also continuing his work in radio. Most of his original, modern orchestral compositions were also written in this time, which included his Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae for string orchestra (1957), Nomos No. 4 for piano and orchestra (1958) and the Triptyche pour orchestre (1960) as well as an early version of his ambitious Nomos No. 2 for baritone solo, mixed choir and orchestra (1965). As his work with Ceoltóirí Chualann developed, his engagement with the modern musical avantgarde decreased, but was never abandoned.
Мизе Эир
О Риада театр және кино үшін оркестрлік музыка шығарды және дирижерлік етті, дәстүрлі ирланд күйлері мен "sean nós" (ескі стиль) әндерін классикалық дәстүрде үйлестірді, бұл Дворжак (чех), Барток (венгр) және Ральф Воган Уильямс (ағылшын) сияқты ұлтшыл композиторларға ұқсас. 1959 жылы ол Джордж Моррисонның "Mise Éire" ("Мен Ирландиямын") атты Ирландия Республикасының құрылуы туралы деректі фильміне музыка жазды. Жазуды О Риаданың өзі жүргізді. "Mise Éire" оған ұлттық даңқ әкелді және Ирландия радиосында "Біздің музыкалық мұрамыз" деп аталатын бағдарламалар сериясын бастауға мүмкіндік берді. О Риада адамдарға "sean nós" әндерін бала сияқты немесе Үндістан әндері секілді тыңдау керектігін айтты.
Ó Riada composed and directed orchestral music for theatre and film, combining traditional Irish tunes and "sean nós" (old style) songs in the classical tradition, similar to nationalist composers such as Dvořák (Czech), Bartók (Hungarian) and Ralph Vaughan Williams (English). In 1959 he scored a documentary film by George Morrison called Mise Éire ("I am Ireland"), about the founding of the Irish Republic. The recording is conducted by Ó Riada himself. Mise Éire brought him national acclaim and allowed him to start a series of programmes on Irish radio called Our Musical Heritage. Ó Riada told people that one should listen to sean nós singing either as a child would listen or as if they were songs from India.
Сеолтори Чуаланн
1961-1969 жылдары О Риада Ceoltóirí Chualann тобын басқарды. Олар концерт залдарында қара костюмдер мен ақ көйлектер, қара галстуктар киіп, бірақ дәстүрлі әндер мен күйлерді орындады. Кәдімгі céili тобында немесе шоу-тобында музыканттар көрерменнің назарын аудару үшін бір-бірімен бәсекелесетін. Ceoltóirí Chualann ең қарапайым, айқын аранжировкаларды орындады. О Риада ортада, алдыңғы қатарда отырып, клавесин мен бодранды – қолда ұсталатын добуылды ойнады. Бұл аспап дерлік жойылып бара жатқан еді, көше шерулерінде шағын ұлдар ғана ойнайтын. Ceilí топтарында көбінесе джаз тобының барабан жиынтығы болды. О Риада топта клаирсеах немесе сымды арфаны пайдалануды қалаған, бірақ олар әлі қолжетімді болмағандықтан, оның орнына клавесинді орындады – оның пікірінше, клаирсеах дыбысына ең жақын дыбыс. Ол үнемі қолданған клавесинді Катал Ганнон жасаған. О Риаданың білмегені, ирландиялық халық музыкасы Лондон пабтарында ансамбль стилінде орындалып жатқан, бірақ Ирландия халқының көпшілігі үшін бұл әндерді топпен орындауды алғаш рет естіген кез еді. Кейбір музыканттары Ceoltóirí Chualann және The Chieftains топтарында бірдей болды. Олар 1962 жылы Джон Миллингтон Сингтің түпнұсқа пьесасы бойынша түсірілген "Батыс әлемінің ойыншысы" фильмінің саундтрегін жазды. Олардың соңғы қоғамдық өнер көрсетілімі 1969 жылы болды, ал альбом "Ó Riada Sa Gaiety" деп аталды.
Between 1961 and 1969 Ó Riada led the Ceoltóirí Chualann group. They played in concert halls dressed in black suits with white shirts and black bow ties, but relied on traditional songs and tunes. An ordinary céili band or show band would have musicians who competed with each other to grab the audience's attention. Ceoltóirí Chualann played sparse lucid arrangements. Ó Riada sat in the middle at front playing a harpsichord and a bodhrán, a hand held frame drum. This was an instrument that had almost died out, being played only by small boys in street parades. Ceilí bands generally had jazz band drum kits. Ó Riada also wanted to use the cláirseach or wire strung harp in the band, but as these were as yet unavailable, he played the harpsichord instead – in his opinion the nearest sound to a cláirseach. The harpsichord he used on a regular basis was made by Cathal Gannon. Unknown to Ó Riada, Irish folk music was being played ensemble style in London pubs, but for most people of Ireland this was the first time they heard these tunes played by a band. For some, the membership of Ceoltóirí Chualann overlapped with that of The Chieftains. They recorded the soundtrack of the film Playboy of the Western World (original play by John Millington Synge) in 1962. Their last public performance was in 1969, the album was then called "Ó Riada Sa Gaiety".
Соңғы жылдар
1963 жылы О Риада Корк университетінің музыка оқытушысы болып тағайындалды. Ол Ирландияның ирланд тілінде сөйлейтін аймағы – Батыс Корк қаласындағы Cúil Aodha емес, Baile Bhúirne ауылына көшті, онда ол Cór Chúil Aodha атты ерлер хорын құрды. Ол шіркеу хор музыкасына бет бұрып, мессаның екі нұсқасын жазды. "Ceol an Aifrinn" ("Масса музыкасы") – ирланд тілінде жазылған алғашқы месса. Онда "Ag Críost an Síol" гимні қосылды, ол өзінің танымалдылығымен ерекшеленді және оның әдемі мәтіндік құрылысының арқасында бүгінде көптеген адамдар оны ежелгі ортағасырлық ән деп (бұрыс) есептейді. Aifreann 2 ("Mass 2") 1979 жылы, О Риаданың өлімінен кейін алғаш рет орындалды. "Классикалық" дәстүрдегі басқа да туындыларына Грек антологиясынан бес эпиграмма (1958) және Хёльдерлиннің сөздеріне арналған "In memoriam Aloys G. Fleischmann" (1964) кіреді. О Риада Томас Кинселланың өлеңдерін де музыкаға қосты (1954 жылғы "Үш өлең"), ал Кинселла оған өлең арнап ризашылық білдірді. Ол ирланд саясатына қатысып, бірнеше ықпалды саясаткермен дос болды. О Риада мен оның әйелі Рут жергілікті пабқа жиі баратын, ол әлі де өзін олардың үнемі баратын орны деп жарнамалайды.
In 1963 Ó Riada was appointed lecturer in music at University College, Cork. He moved to Baile Bhúirne, and not Cúil Aodha (a common misconception) in West Cork, an Irish speaking area, where he established Cór Chúil Aodha, a male voice choir. He turned toward choral church music, composing two settings of the Mass. Ceol an Aifrinn ("Music of the Mass") was the first Mass written in the Irish language. This featured the hymn "Ag Críost an Síol", which has become popular in its own right, and with such good phrasing, that it is (wrongly) thought by many today to be an ancient medieval tune. Aifreann 2 ("Mass 2") premiered posthumously in 1979. Further works in the "classical" tradition include Five Epigrams from the Greek Anthology (1958) and In memoriam Aloys G. Fleischmann (1964) to words by Hölderlin. Ó Riada also set the poetry of Thomas Kinsella (Three Poems, 1954), who returned the favour by praising Ó Riada in verse. He became involved in Irish politics and was a friend of several influential leaders. Ó Riada and his wife Ruth drank regularly at a local pub which still advertises itself as being his local.
Өлім
Ол бауыр циррозынан зардап шекті. Ол ем алу үшін Лондонның Кингс колледж ауруханасына әкелінді, бірақ сол жерде қайтыс болды. Ол Корк графтығындағы Бейл Бхуирнедегі Сент Гобнайт зиратында жерленген. Вилли Клэнси оның жаназасына ойнады.
He suffered cirrhosis of the liver. He was flown to King's College Hospital, London, for treatment and died there. He is buried in St Gobnait's graveyard, Baile Bhuirne, County Cork. Willie Clancy played at his funeral.
Мұра
Сеан О Риада мен Сеолтори Чуаланн көптеген суретшілер жазған немесе қайта қолданған Пеадар О Дойрнин лирикасын – «Мна на хЭйреанн» музыкаға енгізді. The Chieftains орындағандай, ол Стэнли Кубриктің «Бари Линдон» фильмі бойына романтикалық овертура ретінде қолданылады және 1989 жылы The Christians тобының «Сөздер» синглінің негізі болып табылады. Оның қызы Лиад Ни Риада 2014 жылы Sinn Féin Еуропалық парламентінің мүшесі болып сайланды. Ол 2018 жылғы президенттік сайлауда Sinn Féin партиясынан кандидат болды. Ирландиялық ақын Сеамус Хини 1979 жылы «Field Work» жинағына «In Memoriam Seán Ó Riada» өлеңін енгізді. 2008 жылы Сепель Наум Гобнайт, Куль Аоданың аумағында оның толық бойындағы мүсіні орнатылды. 2010 жылдың 23 сәуірінде Ceoltóirí Chualann Пеадар О Риаданың басшылығымен Дублиннің Liberty Hall-да Сеан О Риадаға арналған концерт беру үшін қайта құрылды. 2011 жылы оның ұлы Педар 30 қыркүйек пен 3 қазан аралығында «жеті Музаның» батырларына (лаохра) арналған «Féile na Laoch» фестивалін ұйымдастырды: әңгіме айту, спорт, ән салу, поэзия, музыка, би және актерлік өнер, бәрі О Риадаға негізделген. Оның құрметіне екі мектеп «Scoil Uí Riada» деп аталды: Килкоктағы (Килдар округінің) Гельскоил және Корк қаласының Бишопстаун ауданындағы мектеп.
Seán Ó Riada and Ceoltóirí Chualann set to music the Peadar Ó Doirnín lyric Mná na hÉireann, which has been recorded or re used by many artists. As performed by the Chieftains, it is used as a romantic overture throughout the Stanley Kubrick movie Barry Lyndon and is the basis of The Christians' 1989 single Words. His daughter Liadh Ní Riada was elected as Sinn Féin Member of the European Parliament in 2014. She was the Sinn Féin candidate in the 2018 presidential election. The Irish poet Séamus Heaney included the poem "In Memoriam Seán Ó Riada" in his 1979 collection Field Work. In 2008, a life sized statue was erected in the grounds of Sépéil Naomh Gobnait, Cúil Aodha. On 23 April 2010 Ceoltóirí Chualann reformed under the leadership of Peadar Ó Riada to play a tribute concert to Seán Ó Riada in Dublin's Liberty Hall. In 2011, A festival, Féile na Laoch, was organised in his honour by his son, Peadar, between 30 September and 3 October in the honour of heroes (laochra) from the seven 'Muses': Storytelling, Sport, Singing, Poetry, Music, Dancing and Acting centring on Ó Riada. Two schools are named 'Scoil Uí Riada' after him: a Gaelscoil in Kilcock, County Kildare, and another, in Bishopstown, Cork City.