Кіріспе

Филипп Массинджердің пьесасы. «Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы» (шамамен 1625 жылы жазылған, 1633 жылы басылған) – ағылшын Ренессанс драмасы, Филипп Массинджердің ең танымал пьесасы. Оның басты кейіпкері, Сэр Джайлз Оверрич, 19 ғасырға дейін ағылшын және американ сахналарындағы ең танымал жауыз рөлдердің бірі болды.

Өнер көрсету

Массинджер пьесаны 1625 жылы жазған болуы мүмкін, бірақ театрлар бубондық обаға байланысты жабылғандықтан сахнадағы тұңғыш қойылымы бір жылға кешікті. Өз заманында оны Дрюри-Лейндегі Кокпит театрында Королева Генриетта труппасы қойды. Ол Кристофер Бистон, Уильям Бистон және сэр Уильям Дэвенант басшылығымен сол театр мен Ред Булл театрында үздіксіз репертуарда болды, 1642 жылы Англия азамат соғысының басталуымен театрлар жабылғанға дейін. Массинджердің пьесасы Томас Миддлтонның «Ескі адамды ұстауға арналған әдіс» (шамамен 1605 жыл) пьесасына айқын қарыздылық көрсетеді, бірақ ол жай ғана еліктеуден асып, күшті драмалық әсерге жетеді – бұл факті Шекспирдің шығармаларынан басқа, пьесаның Реставрацияға дейінгі дәуірдегі көптеген заманауи қойылымдардың репертуарында тұрақты түрде болғанын көрсетеді. Дэвид Гарриктың 1748 жылғы қайта қоюынан кейін пьеса 19-шы ғасыр бойы және 20-шы ғасырдың басында танымал болды. (Томас Джефферсон оны мақтап бағалаған.) Эдмунд Киннің 1816 жылы сахнаға шығарған Сэр Джайлз рөліндегі нұсқасы ерекше үлкен сәттілікке ие болды және пьесаның беделін ғасырдың соңына дейін арттырды. Пьеса қазіргі таңда театр репертуарында сақталып келеді; қазіргі заманғы қойылымдар көбінесе әуесқойлардың немесе студенттердің қойылымдары болып табылады, бірақ 1983 жылы Роял Шекспир компаниясы Адриан Ноблдің режиссерлігімен және Эмрис Джеймстің Сэр Джайлз рөлінде орындауымен пьесаны қойды.

Жарияланым

Пьеса алғаш рет 1633 жылы Генри Сейлдің (оның дүкені "С. Пол шіркеуінің ауласында, Тайгер бас белгісімен") кварто форматында жарық көрген. 1633 жылғы квартода "осы мардымсыз туындының" Роберт Дормерге, Карнарвонның 1-ші графына, Англияның Бас соқыршысына арналғаны көрсетілген (ол алты жасында ата мұрасы бойынша Бас Авенор және Корольдің соқырлары мен сұңқарларын сақтаушы лауазымына ие болған). Осы арнауда Массинджер өзінің "сіздің ұлы ханымның үш есе асыл отбасына адал қызметкер болып туғанын" білдіреді, ал бұл ханым – Филип Герберттің қызы, 4-ші Пемброк графы Анна София Герберт, сол кезде Лорд-камергерлік қызметін атқарып жүрген. Массинджердің әкесі арқылы Герберт отбасымен байланысы жақсы мәлім; Карнарвонның осы арнауға қандай жауап бергені белгісіз. 1633 жылғы кварто – пьесаның он жетінші ғасырдағы жалғыз басылымы. Сахнадағы кейінгі сәні 1748 мен 1964 жылдар аралығында 52 рет қайта басылуына (жинақтарды есептемегенде) кепілдік берді, ал содан кейін де жаңа басылымдары жарық көрді.

Жанр

Драматургиялық тұрғыдан алғанда, "Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы" пьесасы мелодрама, әдепті комедия, реализм және әлеуметтік сатира элементтерін ерекше үйлесімде біріктіреді.

Сыныптық қақтығыс

Пьеса ертедегі Стюарт дәуірін сипаттайтын сыныптық айырмашылықтардың күшейе түсуін көрсетеді, бұл Азамат соғысының басталуына алып келді. Елизавета заманының пьесаларында, мысалы, "Шоумейкердің демалысы" (1599) шығармасында, жас дворянның қарапайым қызға үйленуі қалыпты және тіпті мақтауға лайық болған; дәуірдің басқа пьесалары, мысалы, "Сұлу Эм" (шамамен 1590) және "Виндзордың қуанышты әйелдері" (шамамен 1597–9) осыған ұқсас, неке арқылы әлеуметтік мобильділікке либералды көзқарас білдіреді. "Ескі қарыздарды төлеудің жаңа жолы" пьесасында Лорд Ловелл өзінің әулетінің жойылуын көруге дайын, бірақ Оверричтің қызы Маргаретқа үйленгісі келмейді, тіпті ол жас, әдемі және ізгі болса да. IV акт, I көріністе Ловелл өзінің көзқарасы әкесінің жеке жамандықтарына ғана емес, сонымен қатар сыныптық айырмашылыққа негізделгенін айтады. Ловелл өзінің ұрпақтарының "бірі қызыл" (аристократиялық) және "екіншісі Лондон көгі" (қарапайым) болуына қарсы тұрады. Драмадағы сыныптық қақтығыс қазіргі оқырманға түсініксіз болуы мүмкін, өйткені сэр Джайлс Оверрич төменгі емес, жоғарғы сынып өкілі болып көрінеді: ол рыцарь, ірі жер иеліктері бар бай адам және жер иелерінің сәнді өмірін сүреді. Басты кейіпкер мен жаудың арасында туыстық байланыс бар: Фрэнк Уэлборн сэр Джайлстің қайтыс болған әйелінің сіңлісінің ұлы. Дегенмен, сэр Джайлс өзінің "қалалық" адам екенін айтады, бұл оның қарсылығын білдіреді. Ол Лондон қаласының қаржылық ортасынан шыққан, дүниелік және материалистік құндылықтары бар, феодализмге негізделген ескі әлеуметтік тәртіпке қарсы жаңадан пайда болған капитализмнің мекені. Ол "Біздің арамызда, ақшалы адамдар мен нағыз ақсүйектердің арасында, тек қастықтан артық, ерекше қарсылық бар" дейді. Массинджер сияқты консервативті моралист үшін жоғарғы сыныптар, "нағыз ақсүйектер", өздерінің дәстүрлі рөлдерінің моральдық және этикалық міндеттерін орындаған жағдайда қоғамды басқаруға құқылы. Оверричтің осы дәстүрлі моральдық және этикалық нормаларды қабылдамауы, оның қатал бәсекелестікті қабылдауы оны жаманға айналдырады.

Қысқаша мазмұны

Селолық Ноттингемширде орналасқан бұл пьесаның басты кейіпкері Фрэнк Уэлборнды пивоханадан Тапвелл мен Фрот, мейрамханашы және оның әйелі шығарып салады. Уэлборнға одан әрі қызмет көрсетуден бас тартылды ("Арақ-шарапсыз ба? немесе темекі жоқ па? "); ол ерлі-зайыптылармен айтысып, оларды ұрады, бірақ Том Оллуорт үзіп тастады. Сценадағы әңгіме-дүкендер пьесаның астарында Уэлборн мен Оллуорттың екеуі де сэр Джайлс Оверриктің қаржылық манипуляцияларының құрбаны болған жергілікті ақсүйектер екенін көрсетеді. Уэлборн өзінің иелігінен айырылып, кедейлікке ұшырады, ал жас Олворт жергілікті дворян Лорд Ловеллдің пагеті болуға мәжбүр болды. Оллуорт Уэлборнға өзінің қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін "сегіз дана" деген шағын сома ұсынады, бірақ Уэлборн жас замандасының ұсынысын ашуланып қабылдамайды; ол өзінің құлдырауына өз кемшіліктері себеп болғандықтан, ол қалпына келу үшін өз ақыл-ойына сүйенеді дейді. Том Оллуорттың жесір анасы Леди Оллуорт өзінің ел үйін сақтап қалды; оған көршілері мен болашақ талапкерлері, соның ішінде сэр Джайлс келеді. Қызметшілеріне қонақжайлық танытып, қонақтарды қарсы алуға бұйырса да, ол қайғырып, "өзін - өзі құлшылыққа бағыштап" отырады. Сэр Джайлз келгенде онымен бірге екі басты адам, заңгер Джек Маралл және жергілікті бейбітшілік төрешісі Әділбек Жалықпақ келеді. Бірге, сұрлық және ханымның қызметшілері пьесаның күлкілі жеңілдеуін қамтамасыз етеді. Леди Олворт ұлына азғын Уэлборннан аулақ болуға нұсқау береді, бірақ Уэлборн оның қасына барып, марқұм күйеуімен қарым-қатынасын еске салады. Аллворттың жағдайы нашар болғанда, Велборн оны қолдап, тіпті барлық жекпе-жектерінде де қолдайтын. Есте сақтағаннан кейін леди Олворт өзінің қатал көзқарасына өкініп, оған қаржылық көмек ұсынады; ол бұны қабылдамайды, бірақ оның орнына одан жақсылық сұрайды. Сұраныс шыбыртқымен айтылады; сюжет өркендеген сайын аудитория оның табиғатын біледі. Оверрейш Мараллмен бірге, оның қызы Маргаретті Лорд Ловеллге үйлену жоспарын талқылауда. Сонымен қатар ол өзінің қатыгездікпен сауда-саттық жасағанын да көрсетті. Уэлборн Оверриджге барады, бірақ сэр Джайлс онымен сөйлесуден бас тартады; Маралл оның кедейлігін мазақ етеді. Дегенмен, Леди Олворттың қайғыдан қайтып, Уэлборнмен кездескенін көрген кезде Маралл күйін өзгертуге мәжбүр болады. Уэлборнды сүйген кезде Маралл екеуінің үйленетіндеріне сенімді. Алайда, Маралл көргенін Оверрейджке айтып бергенде, Оверрейдж оған сенуден бас тартып, тіпті оны ұрып-соғады. Ақырында, Оверлл Уэлборн мен Леди Олвортты бірге көріп, олардың байланысының "нақтылығын" қабылдайды. Сэр Джайлз олардың некелерін қолдайды, өйткені ол Велборн ханымның қалған мүлкін иеленіп алғаннан кейін, ол еркекті осы мүлкімен де алдап алады деп сенімді. Маргарет Оверрич Лорд Ловеллге үйленуге қызығушылық танытпайды, өйткені ол Том Оллуортты жақсы көреді, өйткені ол оны жақсы көреді. Лорд Ловелл өзінің пажасының сезімдерін біледі және екеуінің арасында аралас болу үшін әрекет етуге дайын. Жас Олворт бұл туралы алаңдайды, оның қамқоршысы Маргареттің сүйкімділігіне қарсы тұра алмайтынына күмән келтіреді; бірақ Ловелл - адал адам және олардың үйлесімін шын жүректен қолдайды. Оверрич Олворттың Лорд пен оның қызы арасындағы хабарларды жеткізетінін ойлайды, алайда жас паж шын мәнінде өзінің романтикасын жалғастыруда. Бірге жас жұп сэр Джайлсты Ловеллдің өзімен бірге қашып кетуді қалағанын ойлауға алдап жібереді; Оверрич қызын сәйкес келуіне қысым жасайды, тіпті Готэм ауылындағы құлақ асатын дін қызметкеріне қызын "бұл адамға" үйлендіру үшін жедел жазбаша нұсқаулар жібереді. Әрине, ол Лавеллді айтқысы келеді, бірақ бұл екіжақтылық жас ғашықтар үшін жақсы. Уэлборн мен леди Олворттың некелерін жеңілдету үшін сэр Джайлс Уэлборнға мың фунт стерлинг береді. Ол сондай-ақ өзінің жоспарларын Ловеллмен талқылап, өзінің ниеті мен қараңғы мінез-құлқы туралы көбірек айтады, сондықтан Ловелл оны тыңдап "салқын тер" шығарады. (Орридің әр рөлінде оның жамандықтарын көрсетуі айқын және тым көп, соңғы сахнаның аяқталуына әкеледі.) Маралл Уэлборнның байлықпен көтерілгенін көріп, Оверричтің оны қорлаушы және қатыгездікпен қарауына ашуланып, адалдықты ауыстыруға шешім қабылдайды; Оверричтің заңдық құжаттарын басқару Мараллға өз қайырымдылығын іздеуде басты артықшылық береді. Оверрич Ловелл мен Маргареттің үйленгеніне сенгенде, ол: "Менің мақсаттарым! Менің аяғым compass'd! . Мен өзімді ұс...

Сын-пикірлер

Театр тарихындағы пьесаның маңыздылығы зерттеушілер мен сыншылардың назарын аударды. Сынның бір бөлігі жағымды болды; бір редактор оны "өте жақсы аяқталған, тұтас жұмыс, барлығы әдемі түрде симметриялық" деп бағалады. Бірақ сыншылар кемшіліктерді табудан тартынған жоқ; біреуі Сэр Джайлс Оверричті "авторы бақылай алмаған кейіпкер" деп атады. Массинджердің интригалық комедия сияқты жеңіл драмалық элементтерді пьесаның негізгі мәселелерімен үйлестіруі де сынға ұшырады.