Кіріспе

Марсқа жіберілген ғарыш аппараттары мен қондырғышы.

Миссияның профилі

1975 жылы 9 қыркүйекте ғарыш аппараты ұшырылды. Титан/Кентавр зымыран тасығышын пайдаланып, Марсқа 333 күндік сапардан кейін, "Викинг-2" орбиталық станциясы орбитаға енуге дейін Марстың жаһандық суреттерін жібере бастады. 1976 жылы 7 тамызда орбиталық станция 1500 x 33000 км, 24,6 сағаттық Марс орбитасына енгізілді, ал 9 тамызда 1499 км периапсис және 55,2 градус еңіспен 27,3 сағаттық қону алаңын анықтау орбитасына дейін түзетілді. Содан кейін орбиталық станция қонуға ыңғайлы жерлердің суреттерін түсіре бастады, олар соңғы қону орнын таңдау үшін пайдаланылды.

Жерге түсіру орны топырағының талдауы

Реголит, көбінесе "топырақ" деп аталады, базальттық лавалардың ыдырауынан пайда болғандарына ұқсайды. Зерттелген топырақта кремний мен темір көп мөлшерде болды, сондай-ақ магний, алюминий, күкірт, кальций және титан да жеткілікті көлемде кездесті. Стронций мен иттрий сияқты іздік элементтер анықталды. Калийдің мөлшері Жер қыртысының орташа мөлшерінің бес бөлігінің біріне тең еді. Топырақтағы кейбір химиялық заттар күкірт пен хлордан тұрды, олар теңіз суының булануынан кейін қалған заттарға ұқсас болды. Күкірт топырақтың беткі қабатындағы қыртыста, топырақтың астыңғы қабатына қарағанда, көбірек шоғырланған. Күкірт натрий, магний, кальций немесе темір сульфаттары түрінде болуы мүмкін. Темір сульфиді де мүмкін. Spirit және Opportunity марсоходтары Марста сульфаттар тапты. Мафикалық магмалық тау жыныстарының ыдырауынан пайда болған минералдар табылды. Газ хроматография-массалық спектрометрия (GCMS) құралында қыздырылған барлық үлгілер су шығарды. Алайда, үлгілерді өңдеу тәсілі судың мөлшерін дәл өлшеуге мүмкіндік бермеді. Бірақ, ол шамамен 1% болды. Жерге қондырылған аппараттардағы магниттермен жүргізілген зерттеулер топырақтың құрамында салмағы бойынша 3-тен 7% аралығында магниттік материалдар бар екенін көрсетті. Магниттік химиялық заттар – магнит және маггемит болуы мүмкін, олар базальт тау жыныстарының ыдырауынан пайда болуы мүмкін. 2004 жылы қонған Mars Spirit марсоходы жүргізген келесі эксперименттер, магниттің Марстағы шаң мен топырақтың магниттік қасиеттерін түсіндіруге болатынын көрсетті.

Өмірді іздеу

"Викинг-2" кемесі өмірді іздеу мақсатында биологиялық эксперимент жүргізді. "Викинг-2" биологиялық эксперименті үш кіші жүйеден тұрды: Пиролиттік босату эксперименті (PR), Белгіленген босату эксперименті (LR) және Газ алмасу эксперименті (GEX). Биологиялық эксперименттерден тәуелсіз, "Викинг-2" марсиан топырағындағы органикалық қосылыстардың құрамын және мөлшерін өлшейтін Газ хроматографы/Массалық спектрометр (GCMS) құралдарын алып жүрді. Нәтижелер ерекше және қайшылықты болды: GCMS теріс нәтиже көрсетті; PR оң нәтиже берді, GEX теріс нәтиже берді, ал LR оң нәтиже берді. "Викинг" ғалымы Патриция Стреат 2009 жылы: "Біздің (LR) экспериментіміз өмірдің болуына анық оң жауап болды, бірақ көптеген адамдар оны түрлі себептермен жалған оң деп санайды" деді. Көптеген ғалымдар бұл деректердің топырақтағы органикалық емес химиялық реакциялардың нәтижесі болуы мүмкін деп есептейді; алайда, "Викингтен" бері жасалған түрлі жаңалықтар мен зерттеулер, соның ішінде "Викинг" қонған аймаққа жақын жер бетінде мұздың табылуы, органикалық заттардың перхлорат арқылы жойлу мүмкіндігі және 2018 жылы ғалымдардың GCMS деректерін қайта талдауы осы көзқарасты өзгертуі мүмкін. Кейбір ғалымдар нәтижелердің тірі реакцияларға байланысты екенін әлі де сенеді. Миссия кезіндегі ресми мәлімдеме бойынша, органикалық химиялық заттардың табылуы нақты емес еді. Марста Жерге қарағанда озон қабаты жоқ, сондықтан ультракөк сәулелер бетін стерильдейді және кез келген органикалық химиялық заттарды тотықтыратын пероксидтер сияқты жоғары реактивті химиялық заттарды жасайды. "Феникс" зонды марсиан топырағында перхлоратты тапты. Перхлорат – күшті тотықтырғыш, сондықтан ол беттегі органикалық заттарды жойған болуы мүмкін. Перхлорат қазір Марста кең таралған деп есептеледі, бұл марсиан бетіндегі органикалық қосылыстарды анықтауды қиындатады.

Викинг бағдарламасы

"Викинг орбиталары" Марста судың болуы туралы маңызды жаңалықтар әкелді. Көптеген аймақтарда үлкен өзен аңғарлары табылды. Олар су тасқынының терең аңғарларды қазғанын, тау жыныстарында ойыстарды тоздырғанын және мыңдаған шақырымға дейін ағып өткенін көрсетті. Оңтүстік жарты шардагы тармақталған өзендердің аймақтары бұрын жаңбыр жауғанын көрсетеді. Төмендегі суреттер – көптеген кішкентай, жоғары сапалы суреттерден құралған мозаика.