Кіріспе

Джек Х. Хекстер (25 мамыр 1910 – 8 желтоқсан 1996) – американдық тарихшы, Тюдор дәуірі мен XVII ғасырдағы британ тарихы саласындағы маман және тарихнама туралы пікірлерімен кеңінен танымал болған. Хекстер Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі еді.

Ерте мансап

Хекстер Теннесси штатының Мемфис қаласында дүниеге келді және 1931 жылы Цинциннати университетінен бакалавр дәрежесін алды. Ол Гарвард университетінен магистр (1933) және доктор (1937) ғылыми дәрежелерін алды. Оның ғылыми қызығушылықтары саяси және интеллектуалды тарихты қамтыды, бұл оның алғашқы екі кітабында көрініс тапты: бірі – Азамат соғысына дейін болған парламенттік қақтығыстың тарихы, екіншісі – Томас Мордың «Утопия» еңбегіне терең талдау жасау.

Ғылым және тарихнама

Гекстердің ғылыми беделі, көбінесе оның зерттеу еңбегіне емес, тарихи-тарихнамалық сын-пікірлеріне байланысты. Ол тарихи материалды "бөлшектеушілерге" және "біріктірушілерге" бөлгенімен, сондай-ақ 1975 жылы Кристофер Хиллге жасаған шабуылымен (таңдап алынған дереккөздерді "біріктіруші" ретінде қарастырғаны үшін) танымал. Гекстердің көңілі "бөлшектеушіге" жақын болды, ол өзінің жауапкершілігін тарихи дереккөздердің барлық ерекшеліктері мен екіұштылығына сезінді. "Біріктіру" – Хекстердің пікірінше, тарихшыларды тым жалпылама тұжырымдарға жетелеумен қауіпті үрдіс еді, ал марксизм оның ең типік және зияткерлік тұрғыдан зиянды мысалы деп санайтын. Дегенмен, оның мақаласы екі тенденцияның да (талдау және синтез) зияткерлік тұрғыдан қажетті екенін көрсетуге бағытталғандай болды.

Асыл-азаматтар арасында дауыл

Бұл шабуыл ол бұрын қабылдаған позициясынан жалғасты, 1950 жылдардың соңында Лоренс Стоун мен Хью Тревор Ропердің арасындағы пікірталасқа жауап ретінде. Стоун, Р. Х. Тоунимен бірге, ағылшын азаматтық соғысының бастауын былай түсіндірді: жылдар бойы ағылшын мемлекетін тұрақсыздандырған, бай және амбициялы дворяндықтар, онда билік дәстүрлі түрде аристократия мен король арасында бөліскен. Тревор Ропер бұл теорияны терістеп, азаматтық соғыстың себебінің бір бөлігі – қиын жағдайға түскен сарай дворяндары екенін айтты. Хекстердің «Дворяндық үстіндегі дауыл» деп аталатын, бастапқыда танымал журналда жарияланған еңбегі, екі тезистің де авторларының әлеуметтік детерминизмімен әлсірегенін, олардың Парламенттің қарапайым жұмысын елемеуіне себеп болғанын көрсетеді. Хекстер, назарсыздан қалған топ – ауылдық магнаттар, елдегі ең бай дворяндықтар Парламентте ең көп ықпалға ие екенін және революцияға ешқандай шынайы қызығушылық танытпағанын мәлімдеді. Керісінше, олардың тәжірибесі практикалық басқару мен үкімет жүргізуде болды және көбінесе олар тек жеке мүдделері үшін әрекет етпеді. Сондықтан азаматтық соғысты, қандай да бір топтың экономикалық мүдделер үшін билікті басып алуы ретінде емес, мықты, қызметке берілген және экономикалық тұрақты адамдардың корольға қарсы тұруына қалай көндірілгенінің тарихы ретінде қарастыру керек. Оның өзін-өзі анықтауы ашық, ұялмас және көбінесе poleмикалық болды. Хекстер үшін ағылшын азаматтық соғысы – дәстүрлі ағылшын бостандықтарын агрессивті тәжге қарсы қорғау ретінде қарастырылуы керек еді. Бұл позиция 1970 жылдары Конрад Рассел және басқалардың ревизионистік көзқарастарымен қарама-қайшы болды, олар ағылшын азаматтық соғысының ерекшелігіне және оның бостандық идеяларымен байланысына күмәнді келтірді. Алайда, ревизионистердің марксизмге қарсы болғанына қарамастан, олардың ұстанымы Хекстердің сын-пікірлеріне көп қарызды болды. Рассел, әсіресе, Хекстердің ағылшын саяси құндылықтарының сабақтастығына, азаматтық соғыс пен одан кейінгі революция арасындағы Хекстердің айырмашылығына және соғыстың себептерін жағдайлардың жақсы түсіндіретініне сенгеніне, сонымен қатар Хекстердің Парламенттің конституциялық міндеттемелерді түсінуіне қатысты пікірін қабылдамай, діни қақтығыстар мен біріккен монархиядағы практикалық мәселелердің шешуші болғанын айтты. 1978 жылы Хекстер ащы тарихи шолу жазды, онда ол жас ғалымдарды азаматтық соғысты талдауды, негізінен моральдық емес билік үшін күреске (марксистер үшін әлеуметтік-экономикалық, ревизионистер үшін діни, саяси және қаржылық) дейін кемсітуі үшін сынады, бұл Парламент позициясының ішкі моральдық күшін жоққа шығару болып табылады деп мәлімдеді. Осылайша ол Сэмюэл Роусон Гардинердің 19 ғасырдағы баяндамасын жаңа интерпретациядан артық көретінін мәлімдеді және формаға адал, Whig стиліндегі аргументті қабылдады: Парламент бүлікшілерінің принциптерін мойындап, қабылдау керек, өйткені еркіндік туралы бұл идеялар – қазіргі саяси бостандығымыздың негізі.

Брауделдегі Хекстер

Гекстердің тарихнамаға жасаған тағы бір белгілі араласуы – оның «Фернанд Браудель және Браудель әлемі» атты мақаласы. Оны Гекстердің Хиллге жасаған шабуылына қарағанда әлдеқайда құрметті, салмақты және интеллектуалдық тұрғыдан дамыған алғышарт ретінде қарастыруға болады. Бұл мақалада Гекстер Браудельдің «Жертеңіз» атты зор «геотарихын» талдады, Анналь мектебінің ұйымдастыру шеберлігіне таң қалды, бірақ Аннальдің қатаң, бірлескен, ғылыми институттық қағидалары мен оның жетекшісінің құштарлық, жеке, көбінесе фактілерге сәйкес келмейтін немесе дұрыс дереккөздерге сіңбеген кітабы арасындағы ирониялық қайшылықты көрсетті (осы кітаптың көп бөлігі Браудель соғыс тұтқынында болғанда есте сақтау арқылы жазылған). Мақала сонымен қатар Гекстердің сатиралық қабілетін ашады, өйткені оның алғашқы бөлімінде Гекстер Анналь ғалымдарының сандық талғамын еліктеп, олардың еңбектерін бірнеше графиктер мен кестелер түрінде ұсынады.

Академиялық лауазымдар

Оның ең белгілі академиялық қызметтері 1938 жылдан 1957 жылға дейін Нью-Йорк қалалық университетінің Куинс колледжінде, 1957 жылдан 1964 жылға дейін Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде, ал 1964 жылдан 1978 жылға дейін Йель университетінде Чарльз Стилле профессоры болып жұмыс істеді. 1966 жылы Йель Парламенттік тарих орталығы оның жетекшілігімен құрылды. Кейін ол Вашингтон университетіне қайтып оралып, онда "Азаттық тарихы орталығын" құрды және Вашингтон университетінде "Азаттық тарихының" профессоры, Джон М. Олин зейнеткері атағын алды, 1990 жылы зейнетке шықты. Осы ретте, ол Стэнфорд университеті баспасының "Қазіргі заманғы азаттықтың қалыптасуы" кітап сериясының негізін қалаушысы және редакторы болды.

Отбасы

1942 жылы Хекстер Рут Муллинге үйленді; олардың төрт баласы болды. Ересек өмірінің көп бөлігінде жүрек ауруларымен ауырғаннан кейін, ол Миссури штатының Сент-Луис қаласында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.