Кіріспе
Қажетті және маңызды әрекет, жағдай немесе құраушы элемент. Sine qua non ([,saɪni kwɛɪnɒn], [,sini kwɑːnəʊn], Классикалық латын тілінде бұл форма condicio сөзін пайдаланады (condisco, condicere – келісу етістігінен), бірақ кейінгі латын тілінде бұл тіркес conditio ретінде қолданылады, бұл аудармадағы қателік, себебі conditio – құрылыс, ал жағдай емес. Ол бастапқыда заң саласында қолданылған, бірақ кейіннен ағылшын, неміс, француз, итальян және испан тілдері сияқты көптеген тілдерде жалпы қолданысқа енді.
Sine qua non (,/s//aɪ//n//i// //k//w//eɪ// /'/n//ɒ//n//, /,/s//ɪ//n//i// //k//w//ɑː// /'/n//əʊ//n/, In Classical Latin, the form uses the word condicio (from the verb condico, condicere, to agree upon), but in later Latin the phrase is also used with conditio, an error in translation as conditio means construction and not condition. It has passed from a merely legal usage to a more general usage in many languages, including English, German, French, Italian and Spanish.
Жалпы қолданысы
АҚШ президенті Эндрю Джексон Гарвард университетінен құрметті докторлық дәреже алған кезде айтқан сөзінде тыңдаушыларына: "E pluribus unum, достарым. Sine qua non" деді. 1938 жылы Кикую орталық қауымдастығының бас хатшысы, кейін Кенияның бірінші премьер-министрі болған Джомо Кениатта, әйелдердің жыныс мүшелерін кесудің "қауымдық заңдардың, діннің және моральдің барлық ілімінің қажетті шарты" екенін жазды. Ол бұл жазбаны Кенияның басты этностық тобы – кикуйу үшін өткізу рәсімінің этностық белгі ретіндегі маңыздылығын көрсету мақсатымен, миссионерлердің әйелдердің жыныс мүшелерін кесуге қарсы науқаны аясында жазған. Бұл тіркес 1967 жылы Мелвилл Дж. Херсковитстің Дагомея мәдениеті туралы кітабында да кездеседі. Ол ана тілін үйрену қажеттілігі туралы: "Бұл ана тілін білу – барлық алғашқы мәдениеттерге қатысты мәселелерді зерттеуде Sine qua non екенін білдірмейді. Аудармашыларды және жақсы танылған, сынақтан өткен әдістерді қолдану арқылы халықтың институттарын ашуға, сипаттауға және түсінуге қажетті ақпаратты алуға болады, және осы зерттеуде де сондай әдіс қолданылды" деп жазды. Бұл термин 1958 жылғы соғыс кезінде азаматтарды қорғау жөніндегі Төртінші Женева конвенциясының 59-бабына түсініктеме беруде де қолданылған. Бұл жағдайда sine qua non көмектің азаматтық халқына жеткізілуін және оның "басқыншы державаның пайдасына" жұмсалмайтынын қамтамасыз етуді білдіреді.
Медицинада қолдану
Медицинада sine qua non термині (патогномониядан өзгеше) кез келген белгі, симптом немесе қорытындыға қатысты қолданылады, оның болмауы мақсатты ауру немесе жағдайдың жоқтығын күшті білдіреді. Мұндай белгі, симптом немесе қорытындыны анықтауға арналған тест өте жоғары сезімталдыққа ие болады, сондықтан жағдайды жібермейді деуге болады, ал теріс нәтиже тексеріліп жатқан аурудың жоқтығын көрсететіндіктен, сенімді болуы керек. Мысалдар: тиісті негізгі мутациялардың біреуін табудың болмауы целиакия ауруын немесе ішек қатерлі ісігінің кейбір түрлерін жоққа шығарады. Қынаптың pH көрсеткіші 4,5-тен төмен болса, бактериялық вагиноз жоқ деп санауға болады. Sine qua non Германияда шығарылған трициклді антидепрессанттың тауарлық атауына (Sinequan) доксепинге шабыттандырды.
The absence of finding one of the appropriate corresponding underlying mutations excludes coeliac disease or certain types of hereditary colon cancer. A vaginal pH of less than 4.5 practically excludes bacterial vaginosis. Sine qua non was the inspiration behind a brand name of a tricyclic antidepressant manufactured in Germany: (Sinequan) doxepin.
"Бірақ" заңды себепкерлік
Құқықтық мәселелерде "егер болмағанда", "sine qua non", causa sine qua non немесе "фактилік себеп", сондай-ақ condicio sine qua non – белгілі бір әрекеттің белгілі бір зиянның немесе құқық бұзушылықтың маңызды себебі қызмет ететін, ал ол әрекет болмағанда зиян туындамас еді деген жағдай. Бұл "егер болмағанда" тесті арқылы анықталады: егер әрекет орын алмаса, зиян да болмас еді. Егер зиян талапкерге жауапкердің немқұрайлылығы болмағанда туындамаса, онда жауапкердің немқұрайлылығы талапкердің зиянының нақты себебі болып табылады. (Перкинс) Осы типтегі себептілік көбінесе маңызды фактор себептілігімен салыстырылады. Маңызды фактор тесті бірнеше немқұрайлылық танытқан тұлғалар болған кезде қолданылады, олардың барлығы (1) зиянға себеп болған, онда олардың әрқайсысы 100% бірлесіп және жеке жауапкершілікте болады (топ ретінде қарастырылады, бірақ өтемақы талабы бойынша жеке сотқа жүгінуге болады) және айыпталушы жауапкер зиянды өтеу үшін басқаларын сотқа шақыруы немесе оларға талап қоюы керек, немесе (2) тек біреуі ғана зиянға себеп болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы бірдей немқұрайлылық танытқан және оның қайсысы екенін анықтау мүмкін емес, онда жауапкершілік ауысады және өз немқұрайлылығы себеп емес екенін дәлелдей алмаған олардың кез келгені 100% бірлесіп және жеке жауапкершілікте болады. Мұның мақсаты – зиян шеккен тарапқа өтемақы алуға мүмкіндік беру және немқұрайлылық танытқан тұлғаларды өзара есептесуге мәжбүрлеу. Мысалы, Hill v. Edmonds (N. Y., 1966); Anderson v. Minneapolis, St. P. & S. St. M. Ry. Co. (Minn., 1920).
This type of causation is often contrasted with substantial factor causation. The substantial factor test is used when there are multiple negligent tortfeasors which either (1) all caused the injury, in which case any and all of them are 100% joint and severally liable (treated as the group but suing the money) and the charged defendant would have to implead or sue the others to square the damages, or (2) only one could have actually caused the injury but they were all negligent in the same way and that one cannot be determined, in which case the burden shifts and any of them that cannot show their negligence was not the cause is 100% joint and severally liable. The purpose of this is allow the aggrieved party to get their damages, and make the negligent tortfeasors square up amongst themselves. See e. g. Hill v. Edmonds (N. Y., 1966); Anderson v. Minneapolis, St. P. & S. St. M. Ry. Co. (Minn., 1920)
In Rogers v. Bromac Title Servs. LLC, the United States Fifth Circuit interpreted the language of the Jury System Improvement Act in prohibiting employers from terminating employees "by reason of" jury service as meaning "but for" causation. That means that the employee must show that the termination of employment would not have occurred "but for" the jury service. That is a higher burden for the plaintiff employee than merely showing that the jury service was a motivating factor for the termination.
Роджерс v. Bromac Title Servs. LLC ісінде АҚШ-тың Бесінші апелляциялық округі сот алқасы жүйесін жақсарту туралы заңның "сот алқасы қызметіне байланысты" жұмыстан босатуға тыйым салатын ережесін "егер болмағанда" себептілігі арқылы түсіндірді. Яғни, қызметкер жұмыстан босату сот алқасының қызметі болмағанда орын алмаған едіін көрсетуі керек. Бұл сот алқасының қызметі жұмыстан босатуға ықпал еткен фактор екенін көрсетуден гөрі талапкер қызметкер үшін жоғары талап болып табылады.
This type of causation is often contrasted with substantial factor causation. The substantial factor test is used when there are multiple negligent tortfeasors which either (1) all caused the injury, in which case any and all of them are 100% joint and severally liable (treated as the group but suing the money) and the charged defendant would have to implead or sue the others to square the damages, or (2) only one could have actually caused the injury but they were all negligent in the same way and that one cannot be determined, in which case the burden shifts and any of them that cannot show their negligence was not the cause is 100% joint and severally liable. The purpose of this is allow the aggrieved party to get their damages, and make the negligent tortfeasors square up amongst themselves. See e. g. Hill v. Edmonds (N. Y., 1966); Anderson v. Minneapolis, St. P. & S. St. M. Ry. Co. (Minn., 1920)
In Rogers v. Bromac Title Servs. LLC, the United States Fifth Circuit interpreted the language of the Jury System Improvement Act in prohibiting employers from terminating employees "by reason of" jury service as meaning "but for" causation. That means that the employee must show that the termination of employment would not have occurred "but for" the jury service. That is a higher burden for the plaintiff employee than merely showing that the jury service was a motivating factor for the termination.