Кіріспе

Зиянкестермен күресу саласындағы маман

Тышқан аулаушы – зиянкестерді жоюдың кәсіби түрі ретінде тышқандарды өлтіретін немесе ұстайтын адам. Еуропада жұқпалы аурулардың, әсіресе қара өлімнің таралуын, сондай-ақ азық-түлік қорына келтірілетін зиянды болдырмау мақсатында тышқандардың санын бақылауда ұстау практикасы қолданылып келген. Қазіргі дамыған елдерде мұндай маман зиянкестерді жою операторы немесе зиянкестерді жоюшы деп аталады.

Анекдоттық тарих

Анекдоттық хабарламаларға сүйенсек, Еуропадағы кейбір тышқан аулаушылар тышқандарды аулаудың орнына өсіріп, жұмыс істеген қаладан немесе қалашықтан алатын төлемақыны арттыруға тырысқан. Бұл, сондай-ақ, тышқан төбелесі сияқты әрекеттерге байланысты, тышқандарды селекциялауға және оларды үй жануарлары ретінде ұстауға, яғни әдемі тышқандарды (fancy rat) өсіруге әкелген болуы мүмкін. Викториялық Англияның танымал тышқан аулаушысы – Джек Блэк, ол Генри Мэйхьюдің «Лондон еңбегі және Лондонның кедейлері» зерттемесіндегі сұхбаты арқылы белгілі болды.

Техникалар

Сыңар аулаушылар сыңарларды өздері ұстауға тырысады, немесе сыңарларды аулауға жаттықтырылған немесе табиғи қабілеті бар жануарларды – "сыңаршыларды" босатуға тырысады. Олар сыңар тұзақтарын немесе басқа да түрлі тұзақтарды қоюы мүмкін. Сыңарларды бақылаудың қазіргі заманғы әдістеріне тұзақтар, уланған жем, жыртқыштарды пайдалану, қоқысты азайту, түтін шығару машиналарын қолдану және қазіргі немесе болашақ ұя орындарын тазалау кіреді.

Құс

"Раттер" әдетте егеуқұйрықтарды ұстауға немесе өлтіруге пайдаланылатын итке жатады. Бұл, зиянкестерді аулауға арнайы өсірілген терьерлерді қамтиды, олар "рат-терьер" деп те аталуы мүмкін, бірақ соңғысы егеуқұйрықтарды аулауда тарихи түрде дамыған тұқымды білдіруі де мүмкін.

Шарттар мен қауіптер

Жыртқыштар сирек ашық жерде көрінеді, көбінесе ойыстарда, шанышқыларда және қараңғы жерлерде жасырынады. Тышқан аулаушының шағылысу қаупі жоғары, сонымен қатар тышқан шағуынан ауру жұқтыру қаупі де жоғары.

Фольклорлық

Атақты ойдан туған тышқан аулаушы – Хамелин қаңғыбасшысы; оның әңгімесінің әртүрлі нұсқалары түрлі медиа туындыларында қолданылған.

Комикстер

DC Comics ғаламшарында Бэтменнің жауларының бірі – Тышқан аулаушы, нағыз аты Отис Фланнеган, ол Готэм қаласы үшін нағыз тышқан аулаушы болып жұмыс істеген. Тышқан аулаушы кейде тышқандарды бақылау қабілетін пайдаланып, тышқанның таралуын өздігінен ұйымдастырып отырады.

Фильм

Дарио Аржентоның "Операның арбауы" (1998 ж. фильм) фильмінде егеуқұйрықтарды аулаушылар маңызды рөлде көрінеді. "Ratcatcher" (1999) – Линн Рамзидің жазған және түсірген тұңғыш толық метражды фильмі.

Музыка

"Танымал тышқан аулаушы" (шамамен 1615 ж.) атты әзіл-қалпы балладасы кейде "Сирек кездесетін тышқан аулаушы болды" деген алғашқы жолымен еске алынады—сол заманғы тышқан аулаудың материалдық мәдениетін және белгілі бір адамның зиянды әрекеттерін көрсетеді. Тағы бір тышқан аулаушы жыныстық ауруларды емдеу үшін дәрі-дәрмектерді де алып жүреді; ән немесе редактордың түсіндірмесінен бұл тышқан аулау кәсібінің әдеттегі бөлігі ме екені белгісіз.