Кіріспе

Оңтүстік Африка авторы (1903–1988)

Алан Стюарт Патон (11 қаңтар 1903 – 12 сәуір 1988) – Оңтүстік Африка жазушысы және апартеидке қарсы күрескер. Оның еңбектеріне «Cry, the Beloved Country» (1948) романы, «Too Late the Phalarope» (1953) және «The Waste Land» повесі кіреді.

Ерте мансап

Патон 1935 жылдан 1949 жылға дейін жас (африкалық текті) қылмыскерлерге арналған Дипклуф түзеу мекемесінің директоры қызметін атқарды. Ол даулы "жаңашыл" реформаларды енгізді, оның ішінде ашық жатақханалар, жұмысқа рұқсаттар және үйге қарамақ саясаты болды. Жастар бастапқыда жабық жатақханаларда орналастырылды; сенімді екенін дәлелдегеннен кейін, олар мекеме ішіндегі ашық жатақханаларға көшірілді. Көбірек сенім көрсеткендерге мекемеден тыс жерде жұмыс істеуге рұқсат берілді. Кейбір жағдайларда, адамдарға қамқорлық отбасының қадағалауымен мекемеден тыс тұруға рұқсат етілді. Патонның Дипклуфте қызмет еткен жылдары үйге демалысқа жіберілген 10 000 адамның 5% -ынан да азы қайтып оралмау арқылы олардың сенімін ақтамайды.

Кейінгі мансап

Патон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Британдық достастық күштеріне өз еркімен әскери қызметке түсуге тырысты, бірақ Оңтүстік Африка билігі оны қабылдамады. Соғыстан кейін ол өз қаржатымен әлемдегі түзету мекемелерін аралап сапар жасады. Ол Скандинавия, Ұлыбритания, Еуропаның континенттік бөлігі, Канада және АҚШ-қа барды. Норвегияда болғанда ол өзінің танымал романы «Cry, the Beloved Country» романының жұмысын бастады, оны саяхаты барысында аяқтады және 1946 жылы Сан-Францискода Рождество алдында бітірді.

Апартеидке қарсылық

1948 жылы "Сарылық, сүйікті ел" кітабы жарық көргеннен кейін төрт ай өткен соң, Оңтүстік Африкада оңшыл Ұлттық партия билікке келді. Оңтүстік Африканың қара нәсілді азаматтары 1994 жылға дейін дауыс беру құқығына ие болмағандықтан, бұл шешімге тікелей қарсы тұра алмады. Жақында ғана заң шығарушы орган апартеидті, яғни нәсілдік бөліну жүйесін ресми түрде орнатуға бағытталған заңдар қабылдады. Патон Маргарет Баллинджер, Эдгар Брукс және Лео Маркуардпен бірге 1953 жылдың басында Либералды қауымдастықты құрды. 1953 жылдың 9 мамырында ол Оңтүстік Африканың Либералды партиясы болып қайта құрылды, ал Патон оның құрылтайшы тең төрағасы болды. Партия Ұлттық партия үкіметі қабылдаған апартеид заңдарына қарсы күресті. Алан мен оның әйелі Дорри кейде полициядан қашу үшін Колин Уэббтің сенімді үйіне жасырынып отырды. Патон LPSA президенті қызметін атқарды, бірақ үкімет 1960 жылдардың соңында оны таратуға мәжбүр етті, себебі партия құрамында қара және ақ нәсілді азаматтар тең өкілдік еткен. Патон Прогрессивті партияның негізін қалаушы Бернард Фридманмен дос болды. Патонның әріптес жазушысы Лоуренс ван дер Пост, 1930 жылдары Англияға көшіп кеткен болатын, партияға көптүрлі көмек көрсетті. Оңтүстік Африканың құпия полициясы ван дер Посттың Патон мен LPSA-ға қаржылай көмек көрсетіп жатқанын білгенімен, заңды процедуралар арқылы тоқтатуға мүмкіндік таппады. Патон, партиядағы көптеген адамдар сияқты, апартеидке бейбіт қарсылық көрсетуді жақтады. Дегенмен, LPSA мүшелерінің кейбіреуі зорлық-зомбылыққа бейімдік танытты. Осының салдарынан партияға Оңтүстік Африка ішінде де, сыртында да жағымсыз пікірлер қалыптасты. Оңтүстік Африка үкіметі Патонның паспортын 1960 жылы Нью-Йорк қаласынан оралған кезде тәркіледі, онда оған жыл сайынғы "Азаттық сыйлығы" табыс етілген еді.

Басқа жұмыстар

Патон өзінің екінші және үшінші романдары "Фаларопаның кешіккен уақыты" (1953) және "Ах, бірақ сіздің жеріңіз әдемі" (1981) және "Қиын елден әңгімелер" (1961) жинағында нәсілдік тақырыптар мен апартеидті зерттеуді жалғастырды. Патон Оңтүстік Африкадағы нәсіл және саясат туралы көптеген мақалалар жазды. "Сүйікті елді сақтау" еңбегінде ол Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күрестің әр түрлі жақтарындағы көптеген белгілі тұлғалар мен мәселелерді талқылайды. Оның Англикан діні оның өмірі мен шығармашылығында маңызды рөл атқарды: бір шығармасының атауы – "Тыныштығыңның құралы". Патон екі автобиография жазды: "Тауға қарай" Патонның өмірін, соның ішінде "Сүйікті елді жыла" романының жарық көрген кезеңін қамтиды (бұл оқиға оның өмірін өзгертіп жіберді). "Сапар жалғасты" осы уақыттан кейін басталады. Ол сондай-ақ достары Ян Хендрик Хофмейрдің (Хофмейр) және Джеффри Клейтонның ("Апартеид және архиепископ") өмірбаянын жазды. Өмір бойы оны қызықтырған тағы бір әдеби жанр – поэзия; өмірбаяншы Питер Александр бұл өлеңдердің көптерін Патонның өмірбаянына енгізді.

Марапаттар мен құрметтер

2006 жылғы 20 сәуірде ол қайтыс болғаннан кейін "Әдебиетке ерекше үлес қосқаны, еңбектері арқылы апартеидтің зұлымдығын ашып көрсеткені және әділ, демократиялық қоғам үшін күрескені" үшін алтын Ихаманга орденімен марапатталды.