Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс химигі (1918–2007)
German chemist (1918 2007)
Эрнст Отто Фишер (10 қараша 1918 – 23 шілде 2007) – органометалл химиясы саласындағы жаңалықтар ашқандығы үшін Нобель сыйлығын алған неміс химигі.
Ernst Otto Fischer (; 10 November 1918 – 23 July 2007) was a German chemist who won the Nobel Prize for pioneering work in the area of organometallic chemistry.
Ерте өмір
Ол Мюнхеннің Solln ауданында дүниеге келді. Оның әкесі Карл Т. Фишер, Мюнхен техникалық университетінің (TU) физика профессоры, ал анасы – Валентин Данцер есімді. 1937 жылы ол "Абитур" емтиханын сәтті тапсырып бітірді. Екі жылдық міндетті әскери қызметін аяқтамай тұрып, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, және ол Польша, Франция және Ресейде әскери борышын өтеді. 1941 жылдың соңында, оқу демалысында болатын кезінде, Мюнхен техникалық университетінде химияны оқуға кірісті. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың күзінде американдықтар оны босатып, ол оқуын жалғастырды.
He was born in Solln, a borough of Munich. His parents were Karl T. Fischer, Professor of Physics at the Technical University of Munich (TU), and Valentine née Danzer. He graduated in 1937 with Abitur. Before the completion of two years' compulsory military service, the Second World War broke out, and he served in Poland, France, and Russia. During a period of study leave, towards the end of 1941 he began to study chemistry at the Technical University of Munich. Following the end of the War, he was released by the Americans in the autumn of 1945 and resumed his studies.
Оқыту
Фишер 1949 жылы ТМУ-ды бітірген. Содан кейін ол профессор Уолтер Хибердің көмекшісі ретінде бейорганикалық химия институтында докторлық диссертациясын бастады. Оның диссертациясы "Дитиониттер мен сульфоксилаттардың қатысуындағы никель(II) тұздарының көміртек монооксидімен реакцияларының механизмдері" деп аталды.
Fischer graduated from TUM in 1949. He then started his doctoral thesis as an assistant to Professor Walter Hieber in the Inorganic Chemistry Institute, His thesis was entitled "The Mechanisms of Carbon Monoxide Reactions of Nickel(II) Salts in the Presence of Dithionites and Sulfoxylates".
Ғылыми мансап
1952 жылы докторлық дәрежесін алғаннан кейін ол ТУ-да қалды. Ол ауыспалы металдың органометалл химиясы бойынша зерттеулерін жалғастырды. Ол Паусон мен Килли ұсынған ферроценнің құрылымын дереу сынға түсірді. Көп ұзамай ол ферроценнің, сондай-ақ жаңа никелоцен мен кобальтоцен комплекстерінің құрылымдық мәліметтерін жариялады. Осы кезеңде ол Хейннің хром(III) хлоридімен фенилмагний бромидін реакцияға түсіруінен туындаған, осы кезде түсініксіз болған химиялық процестерге де назар аударды. Бұл жұмысының нәтижесінде ол бис(бензол)хромды бөліп алды, бұл «сэндвич» типтес кешендердің толығымен жаңа класын болжады.
After receiving his doctorate in 1952, he remained at TU. He continued his research on the organometallic chemistry of the transition metal. He almost immediately challenged the structure for ferrocene as postulated by Pauson and Keally. Shortly thereafter, he published the structural data of ferrocene and the new complexes nickelocene and cobaltocene. Near the same time, he focused also on the then baffling chemistry resulting from Hein's reactions of chromium(III) chloride with phenylmagnesium bromide. This effort resulted in his isolation of bis(benzene)chromium, foretelling an entirely new class of sandwich complexes.
Кәсіби жетістіктер мен танылу
1955 жылы ТУ-да оқытушы, 1957 жылы профессор, ал 1959 жылы C4 профессоры болып тағайындалды. 1964 жылы ТУ-да бейорганикалық химия кафедрасын басқарды. 1964 жылы Бавария ғылым академиясының математика/табиғи ғылымдар бөліміне мүше болып сайланды. 1969 жылы Неміс жаратылыстану ғылымдары академиясының Леопольдина тобының мүшесі болып тағайындалды, ал 1972 жылы Мюнхен университетінің химия және фармацевтика факультетінің құрметті докторлық дәрежесін алды. Ол циклопентадиенил, индинил, арендер, олефиндер және металл карбонилдерінің металл кешендері бойынша әлемдік дәрістер оқыды. 1960 жылдары оның тобы металл алкилиден және алкилидин кешендерін ашты, бұл кешендер кейін Фишер карбендері және Фишер карбиндері деп аталды. Барлығы ол 450-ге жуық ғылыми мақала жариялады және көптеген PhD және постдокторанттарды тәрбиеледі, олардың көптегені танымал мансапқа қол жеткізді. Оның көптеген шетелдік оқытушылықтарының ішінде Висконсин университетінде (Мэдисон) 1969 жылы Фирестоун лекторы, Флорида университетінде (1971) қонақ профессор және Массачусетс технология институтында Артур Д. Литтл қонақ профессоры (1973) болды. Ол көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде 1973 жылы Джеффри Уилкинсонмен бірге органометалл қосылыстары бойынша жұмысы үшін химия саласындағы Нобель сыйлығын алды.
He was appointed a lecturer at the TU in 1955 and, in 1957, professor and then, in 1959, C4 professor. In 1964 he took the Chair of Inorganic Chemistry at the TU. In 1964, he was elected a member of the Mathematics/Natural Science section of the Bavarian Academy of Sciences. In 1969 he was appointed a member of the German Academy of Natural Scientists, Leopoldina and in 1972 was given an honorary doctorate by the Faculty of Chemistry and Pharmacy of the University of Munich. He lectured across the world on metal complexes of cyclopentadienyl, indenyl, arenes, olefins, and metal carbonyls. In the 1960s his group discovered a metal alkylidene and alkylidyne complexes, since referred to as Fischer carbenes and Fischer carbynes. Overall he published about 450 journal articles and he trained many PhD and postdoctoral students, many of whom went on to noteworthy careers. Among his many foreign lectureships, he was Firestone Lecturer at the University of Wisconsin–Madison (1969), visiting professor at the University of Florida (1971), and Arthur D. Little visiting professor at the Massachusetts Institute of Technology (1973). He has received many awards including, in 1973 with Geoffrey Wilkinson, the Nobel Prize in Chemistry for his work on organometallic compounds.
Өлім
2007 жылдың 23 шілдесінде Мюнхенде қайтыс болды. Қайтыс болған кезде Фишер – тірі қалып қойған ең үлкен жастағы неміс Нобель лауреаты еді. Оның орнын 1967 жылы химия саласында Нобель сыйлығын бөлісіп алған және Фишерден тоғыз жас кіші Манфред Эйген басты.
He died on 23 July 2007 in Munich. At the time of his death, Fischer was the oldest living German Nobel laureate. He was succeeded by Manfred Eigen, who shared the Nobel Prize in Chemistry in 1967 and is nine years younger than Fischer was.