Кіріспе
Антикитера механизмі (,/æ//n//t//ɪ/'/k//ɪ//θ//ɪər//ə/ ANtihKIHtherə) – ежелгі грек қолмен жұмыс істейтін оррерия (күн жүйесінің моделі), ол ондаған жылдар бұрын астрономиялық жағдайларды және күн тұтылуларын болжауға арналған аналогты есептегіш құралдың ең ерте мысалы ретінде сипатталады. Бұл артефакт 1901 жылы Антикитера аралының жағалауынан құлаған кемеден табылған. Құрылғы, жалпы көлемі (нақтысы белгісіз) ағаштан жасалған корпус қалдықтарына орналастырылған, оның қалай болғанын және қалай жұмыс істегенін көрсету үшін жасалған. 2005 жылы Кардифф университетінің командасы компьютерлік рентген томографиясы және жоғары ажыратымдылықтағы сканерлеуді пайдаланып, механизмнің сыртқы қабығында болған ең әлсіз жазуларды оқып, қабықтың ішкі фрагменттерін суретке түсірді. Бұл оның 37 бір-бірімен байланысқан қола тісті дөңгелектен тұратынын көрсетті, бұл Ай мен Күннің зодиак бойынша қозғалысын қадағалауға, күн тұтылуларын болжауға және Айдың ерекше орбитасын модельдеуге мүмкіндік берді, онда Айдың жылдамдығы перигейде апогейге қарағанда жоғары. Бұл қозғалысты б.з.д. 2 ғасырында Родос астрономы Гиппарх зерттеген, және ол машинаның құрылысына кеңес берген болуы мүмкін. 150 және 100 жылдары аралығында, ол кеме апатқа ұшырағанға дейін салынған болуы керек, ол бірнеше дәлелдерге сәйкес шамамен б.з.д. 70-60 жылдарға дейін даулануда. 2022 жылы зерттеушілер оның бастапқы калибрлеу күні, құрылыс күні емес, б.з.д. 23 желтоқсан 178 жылға дейін болуы мүмкін екенін ұсынды. Басқа сарапшылар б.з.д. 204 жылды көбірек сенімді калибрлеу күні деп санайды. Осындай күрделіліктегі машиналар 14 ғасырда Ричард Уоллингфордтың астрономиялық сағаттарына дейін қайтадан пайда болған жоқ. Бұл Римдік жүк кемесі Грек Антикитера аралының Глифадия нүктесінің жағасында табылған. Команда қола мен мәрмәрдан жасалған мүсіндер, қыш ыдыстар, ерекше әйнек бұйымдар, зергерлік бұйымдар, монеталар және механизм сияқты көптеген ірі заттарды тауып алды. Механизм 1901 жылы, мүмкін шілдеде апаттан құтқарылған. Механизмнің жүк кемесіне қалай түскені белгісіз. Кеме апатынан табылған барлық заттар сақтау және талдау үшін Афинадағы Ұлттық археологиялық мұражайға жеткізілді. Механизм коррозияға ұшыраған қола мен ағаштан жасалған кесек сияқты көрінді; ол екі жыл бойы назарсыз қалды, ал мұражай қызметкерлері мүсіндер сияқты айқын қазыналарды біріктірумен айналысты. 1902 жылдың 17 мамырында археолог Валериос Стайс жартастың бір бөлігінде тісті дөңгелекті тапты. Ол бастапқыда бұл астрономиялық сағат деп ойлады, бірақ көптеген ғалымдар құрылғыны прохронистикалық деп санайды, ол табылған басқа бөлшектермен бірдей кезеңде жасалмауы керек. Неміс философы Альберт Рехм бұл құрылғыға қызығушылық танытты; ол бірінші болып оны астрономиялық есептегіш деп ұсынды. 1951 жылы британдық ғылым тарихшысы және Йель университетінің профессоры Дерек Дж. де Солла Прайс қызығушылық танытқанша, бұл объектіге қатысты зерттеулер тоқтады. 1971 жылы Прайс грек ядролық физигі Харалампос Каракалоспен бірге 82 фрагменттің рентген және гамма сәулелері суреттерін түсірді. Прайс олардың зерттеулері туралы 1974 жылы мақала жариялады. Сондай-ақ, бұқа мүсіні бейнеленген қола дискі де табылды. Дискіде төрт "құлақ" бар, оларда тесіктер бар, және ол "тісті дөңгелек" ретінде Антикитера механизмінің бөлігі болуы мүмкін деп ойланды. Бұл дискі механизмнің бір бөлігі екеніне айғақтар аз, бірақ бұл дискі жиһаздың қола әшекейі болған деген болжам бар.
The Antikythera mechanism (,/æ//n//t//ɪ/'/k//ɪ//θ//ɪər//ə/ ANtihKIHtherə) is an Ancient Greek hand powered orrery (model of the Solar System), described as the oldest known example of an analogue computer used to predict astronomical positions and eclipses decades in advance. This artefact was among wreckage retrieved from a shipwreck off the coast of the Greek island Antikythera in 1901. as containing a gear. The device, housed in the remains of a wooden framed case of (uncertain) overall size , to demonstrate how it may have looked and worked. In 2005, a team from Cardiff University used computer x ray tomography and high resolution scanning to image inside fragments of the crust encased mechanism and read the faintest inscriptions that once covered the outer casing. This suggests it had 37 meshing bronze gears enabling it to follow the movements of the Moon and the Sun through the zodiac, to predict eclipses and to model the irregular orbit of the Moon, where the Moon's velocity is higher in its perigee than in its apogee. This motion was studied in the 2nd century BC by astronomer Hipparchus of Rhodes, and he may have been consulted in the machine's construction. between 150 and 100 BC, It must have been constructed before the shipwreck, which has been dated by multiple lines of evidence to approximately 70–60 BC. In 2022 researchers proposed its initial calibration date, not construction date, could have been 23 December 178 BC. Other experts propose 204 BC as a more likely calibration date. Machines with similar complexity did not appear again until the astronomical clocks of Richard of Wallingford in the 14th century. This wreck of a Roman cargo ship was found at a depth of off Point Glyphadia on the Greek island of Antikythera. The team retrieved numerous large objects, including bronze and marble statues, pottery, unique glassware, jewellery, coins, and the mechanism. The mechanism was retrieved from the wreckage in 1901, probably July. It is unknown how the mechanism came to be on the cargo ship. All of the items retrieved from the wreckage were transferred to the National Museum of Archaeology in Athens for storage and analysis. The mechanism appeared to be a lump of corroded bronze and wood; it went unnoticed for two years, while museum staff worked on piecing together more obvious treasures, such as the statues. On 17 May 1902, archaeologist Valerios Stais found one of the pieces of rock had a gear wheel embedded in it. He initially believed that it was an astronomical clock, but most scholars considered the device to be prochronistic, too complex to have been constructed during the same period as the other pieces that had been discovered. German philosopher Albert Rehm became interested in the device; he was the first to propose that it was an astronomical calculator. Investigations into the object lapsed until British science historian and Yale University professor Derek J. de Solla Price became interested in 1951. In 1971, Price and Greek nuclear physicist Charalampos Karakalos made X ray and gamma ray images of the 82 fragments. Price published a paper on their findings in 1974. Also found was a bronze disc, embellished with the image of a bull. The disc has four "ears" which have holes in them, and it was thought it may have been part of the Antikythera mechanism, as a "cog wheel". There appears to be little evidence that it was part of the mechanism; it is more likely the disc was a bronze decoration on a piece of furniture.
Дұрыс
Фрит пен Джонстың зерттеулері олардың симуляцияланған механизмінің дұрыс еместігін көрсетеді. Марс көрсеткіші кейбір жағдайларда 38°-ға дейін қателік танытады (осы қателіктер Марстың кері қозғалысының түйіндік нүктелерінде орын алады, ал қате орбитаның басқа жерлерінде азаяды). Бұл механизмдегі беріліс қатынастарының дәлдігінің жетіспеуінен емес, гректердің планеталық қозғалыстар теориясындағы кемшіліктерден туындайды. Дұрысдық шамамен 160 жылы Птолемейдің "Алмагесті" жариялағанға дейін жақсарту мүмкін болмады (әсіресе, оның теориясына эквант тұжырымын қосу арқылы), содан кейін 1609 және 1619 жылдары Кеплердің планеталық қозғалыстың заңдарын енгізу арқылы. Құрылғы дәлсіздіктермен күрескен болуы мүмкін, себебі үшбұрышты тістер қолмен жасалған, бірақ планеталардың эллипстік жолдары мен Ай мен Марстың кері қозғалысын жасау үшін қолданылған есептеулер мен технология, эпициклдік механизмді қосқан сағат тәрізді дискілік жетекті пайдалану арқылы, Орта ғасырлардағы Еуропадағы ежелгі кезде табылған алғашқы сағаттардан 1000 жылдан астам бұрын пайда болды. Архимедтің пидің жуық шамамен алынған мәнін және оның ауырлық орталықтары теориясын, сондай-ақ калькулусты дамытуға жасаған қадамдары гректердің планеталардың эллипстік сипатын модельдеу үшін Вавилон алгебрасынан асып түсетін математикалық білімге ие болғанын көрсетеді. Физиктер үшін ай механизмі айдың орны мен фазасын көрсету үшін қоладан жасалған арнайы тізбекті қолданады, оның екі тізбегі біркелкі емес осьпен байланысқан. Бүгінгі күні Кеплердің планеталық қозғалыстың заңдарынан белгілі болғандай, Ай Жерді айналып жүргенде әртүрлі жылдамдықпен қозғалады, және бұл жылдамдық айырмашылығы Антикитера механизмімен модельденген, тіпті ежелгі гректер орбитаның нақты эллипстік пішіні туралы білмегенімен.
Ежелгі әдебиеттердегі ұқсас құрылғылар
Механизмнің өте жетілгендігі құрылғының жалғыз ғана емес екенін, сондай-ақ оны жасау үшін бірнеше буын бойы жинаған тәжірибе мен білім қажет болғанын көрсетеді.
Халықтық мәдениет және мұражай репликалары
Әлемде бірнеше көрме ұйымдастырылды, соның ішінде Париждегі Музей дес Артс и Метьеде. National Geographic деректік фильмінің "Жылаңаш ғылым" сериясы 2011 жылдың 20 қаңтарында "Жұлдыз сағаты б.з.д." деген атаумен Антикитера механизміне арналған бөлімді көрсетті. YouTube-тағы Clickspring арнасы ежелгі Грецияда қол жетімді болған құралдар, өңдеу және металлургия техникалары мен материалдарын пайдаланып Антикитера механизмінің көшірмесін жасау процесін және сол дәуірдегі мүмкін болатын технологиялар туралы зерттеулерді көрсетеді. "Индиана Джонс және тағдыр дискісі" (2023) фильмінде механизмнің фантастикалық нұсқасы (сонымен қатар Архимедтің дискісі, атақты Тағдыр дискісі деп те аталады) сюжет желісінде пайда болады. Фильмде бұл құрылғыны Архимед уақытты картаға түсіру жүйесі ретінде жасаған, ал бұрынғы нацистік ғалым Германияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жетуіне көмектесу үшін уақытқа кері саяхаттау мақсатымен оны іздейді. 2024 жылдың 8 ақпанында Мексиканың Сонора штатындағы Гермосильо қаласындағы Сонора университетінде механизмнің 10 есе үлкейтілген көшірмесі жасалып, орнатылып, салтанатты түрде ашылды. Гермосильодегі монументалды Антикитера механизмі (МАМХ) деп аталған бұл жобаны Сонораның губернаторы доктор Альфонсо Дурасо Монтаньо және Сонора университетінің канцлері доктор Мария Рита Планкарте Мартинес ашты. Грекия елшісі Николаос Кутрокойс мырза және елшіліктен келген делегация да қатысты.