Кіріспе
Филистия (פְּלֶשֶׁת; грекше: Γῆ τῶν Φυλιστιείμ, романша: gê tôn Phulistieím) – Оңтүстік-Батыс Левант аймағындағы бес маңызды қаладан (пентаполис) құралған конфедерация, негізінен Газа, Ашкелон, Ашдод, Экрон және Гат қалаларынан, сондай-ақ бір кезде Яффадан тұрды. Ғалымдардың пікірінше, филистиндер шамамен б.з.д. 1200 жылдан бастап бұл аймаққа қоныстанған және жергілікті ханаандықтармен араласқан, Эгей теңізі аймағынан келген халықтан – Пелесет немесе филистиндерден тараған. Ең ірі аумағы Синайдағы (қазіргі Египет) Ариштен Тель-Авивтегі (бұрынғы Яркон өзені) және ішкі аймақтардағы Екрон мен Гатқа дейін созылған болуы мүмкін. Навуходоносор II б.з.д. 604 жылы Филистияға шабуыл жасап, Ашкелонды өртеп, аумақты Жаңа Вавилон империясына қосты; осы жылдан кейін Филистия және оның түпкі халқы – филистиндер тарихи деректерде жоғалып кетті.
Philistia (פְּלֶשֶׁת; Koine Greek (LXX): Γῆ τῶν Φυλιστιείμ, romanized: gê tôn Phulistieím) was a confederation of five main cities or pentapolis in the Southwest Levant, made up of principally Gaza, Ashkelon, Ashdod, Ekron, and Gath, and for a time, Jaffa. Scholars believe the Philistines were made up of people of an Aegean background that from roughly 1200 BC onwards settled in the area and mixed with the local Canaanite population, and came to be known as Peleset, or Philistines. At its maximum territorial expansion, its territory may have stretched along the Canaanite coast from Arish in the Sinai (today's Egypt) to the Yarkon River (today's Tel Aviv), and as far inland as Ekron and Gath. Nebuchadnezzar II invaded Philistia in 604 BC, burned Ashkelon, and incorporated the territory in the Neo Babylonian Empire; Philistia and its native population the Philistines disappear from the historic record after that year.
Тарих
Жаңа патшалық кезеңіндегі ежелгі Мысыр иероглифтері Мысырға б.з.д. 13 ғасырдың ортасында "пврꜣсꜣtj" деп аталатын Теңіз халықтарының тобының шабуыл жасағанын жазды. Бұл топтың атауы әдетте Пэлесет немесе Пуласти деп аударылады. Шамамен бір ғасырдан кейін, фараон Рамзес III Пэлесетті жеңгенін мақтан тұтып, оларды Қанаанның оңтүстік, қараусыз жатқан жағалауына қоныстандырғанын және бұл жеңісті Мединет Хабу ғибадатханасының жазуында бейнеледі (шамамен б.з.д. 1150 жыл). "Пврꜣсꜣtj" әдетте филистиндер деп қарастырылады. Рамзес билігінің хроникасы болып табылатын Ұлы Харрис папирусы (б.з.д. 1149 жылдан кешіктірілмей жазылған) мысырлықтардың филистиндерді жеңгені туралы да мәлімдейді. Рамзес III-тің мәлімдемесіне қарамастан, археологиялық зерттеулер мұндай қоныстанудың бар екенін растамады. Сондай-ақ, ғалымдар батылдықпен басып алған, жаулап алушы халыққа Мысырдың бақылауындағы кең және құнарлы жерді берудің ақылға сыймайтындығын атап көрсетеді. I темір дәуірінде филистиндер дәстүрлі Филистия деп саналатын жерден тыс жерлерде де болған көрінеді. Езрел аңғарындағы 26 I темір дәуірінің орнының 23-і, соның ішінде Тель Мегиддо, Тель Йокнеам, Тель Кири, Афула, Тель Кашиш, Беер Тивеон, Хурват Хазин, Тель Рисим, Тель Реала, Хурват Црор, Тель Шам, Мидрах Оз және Тель Зарик, б.з.д. 12-10 ғасырларға жататын филистиндерге тән керамиканы тапты. Алайда, осы қыш ыдыстардың аз санына байланысты, филистиндер аймақта қоныстанған болса да, олар азшылық болған және б.з.д. 10 ғасырға қарай жергілікті қанаандықтарға сіңіп кеткені мүмкін. Филистияның солтүстік шекарасы Яркон өзені, батысында Жерорта теңізі, шығысында Яһуда патшалығы, оңтүстігінде Ариш орналасқан. Филистия филистиндердің бес қала-мемлекетінен – Филистиялық пентаполистен тұрды. Олар Ешуа кітабында (Ешуа 13:3) және Самуил кітабында (Самуил 6:17) сипатталған: Ашкелон, Ашдод, Екрон, Ғат және Газа. Оңтүстік-Батыс Леванттағы Телл-Казиле және Афек (Афек шайқасын қараңыз) елдің шекараларын белгілеген болуы мүмкін, өйткені Телл-Казиледен алынған мәліметтер филистиндер емес халықтың олардың құрамындағы үлкен бөлігін құрағанын көрсетеді. Киелі кітапта филистиндер мен израильдіктердің шекарасы деп аталатын Сиқлагтың кім болғаны белгісіз. Филистияға Яффа (қазіргі Тель-Авив) кірді, бірақ ол Сүлейменнің заманында еврейлердің қолынан қайтылды. Алайда, филистиндердің Ашкелон патшасы 730 жылы Яффаны қайтадан басып алды. Сеннахиримнің Леванттағы үшінші жорығынан кейін ассириялықтар Яффоны Финикияның Сидон қала-мемлекетіне қайта тағайындады, ал Филистия оны ешқашан қайтарып алмады. Еврей Киелі кітабында филистиндердің көршілес израильдіктермен, қанаандықтармен және мысырлықтармен үнемі күрес пен қарым-қатынаста болғаны, оларды қанаандық мәдениетке біртіндеп сіңіре бастағаны сипатталған. Филистияны б.з.д. 8 ғасырда Жаңа Ассирия империясының патшасы Тиглат-Пилесер III басып алды. Осы ғасыр бойы, көбінесе көршілес Мысырдың ықпалымен, Филистия ассириялық билікке қарсы көтерілді, бірақ әр жолы жеңіліп, алым-салық төлеуге мәжбүр болды. Ғат тарихтан б.з.д. 711 жылы Саргон II оны басып алғаннан кейін жоғалады, бұл оның қаланы жаулап алудың орнына жойғанын білдіруі мүмкін. Бір қызығы, "Филистия" термині ассириялық жазбаларда қолданылмайды, олардың науқандарын сипаттайды, тек жеке қалалардың атаулары айтылады. Бұл бұл кезеңде филистиндердің бөлініп кеткенін және Филистияны құрайтын пентаполис конфедерациясының жеке қала-мемлекеттерге ыдырағанын көрсетеді. Сеннахирим "Филистия жеріндегі патшалық қаланы" жаулап алғанын (мүмкін өртеп жібергенін) хабарлады, бірақ оның аты сақталмаған. Сондай-ақ, Ашқаллонның да ассириялық билікті мойындаудан бас тартқаны үшін жаулап алынғаны айтылады. Бұл оқиғаға қарамастан, Сеннахирим Яһудадан олжалап алған жерлерін Ашдод, Газа және Екрон патшаларына бөліп бергенін, тіпті Екрон патшасы Падиді Яһуда тұтқынынан босатып, оны тағына отырғызғанын мәлімдеді. Филистиялықтар б.з.д. VI ғасырда Левантты Жаңа Вавилон императоры Набуходоносор II басып алғаннан кейін, Ашкелон және аймақтағы көптеген басқа қалалар жойылғаннан кейін жазбаларда жоғалады.
Газаның шығысында
Ғаззаның шығысындағы, әсіресе Беер-Шеваға дейінгі төбелерге дейін жететін Нахал-Бесор аймағында филистиндердің саны көп болған. Бұл аймақ Негев шөлінің бір бөлігі. Сонымен қатар, солтүстікке қарай Нахал Герар да кіреді, ол Жерорта теңізіне құятынын алдында Нахал Бесорға қосылады. Бұл аймақ ерте темір дәуірінде тығыз қоныстанған. Оған Нахал-Герар бойындағы Телл-Бейт-Мирсим, Тел-Харор, Тел-Сера (Циклаг) және Нахал-Бесор бойындағы Телл-Джемме және Телл-эль-Фарах (Оңтүстік) сияқты археологиялық орындар кіреді. Осы және айналасындағы басқа да жерлерде филистиндер қоныстанған. Жаңа Ассирия империясы алғаш рет осы аймақты басып алғанда, филистин қалаларына салық төлеу шартымен үлкен дербестік берілді. Бірақ түрлі көтерілістерге жауап ретінде бұл саясат қатаңдатылды.