Ганцфельд эксперимі: телепатияны зерттеу. Псевдоғылым ретінде сынға ұшыраған ESP тесті. Сенсорлық оқшаулау арқылы экстрасенсорлық қабілеттерді анықтау әрекеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экстрасенсорлық қабылдауды (ЭСТ) зерттеуге арналған псевдоғылыми тест, біркелкі стимуляциялық өрісті қарау кезінде туындайтын қабылдау құбылысы.
Pseudoscientific test for extrasensory perception (ESP)
the perceptual phenomenon when viewing a uniform stimulation field
Ганцфельд эксперименті ("толық" және "алаң" деген неміс сөздерінен) – парапсихологтар қолданатын, экстрасенсорлық қабылдауды (ЭСТ) немесе телепатияны тексеруге болатындығын жоғары бағалайтын әдіс. Бұл эксперименттерде "жіберуші" сезімталдықтан айырылған "алушыға" бейнелерді ойша жіберуге тырысады. Алушыдан жіберілген суреттің қандай болуы мүмкін екенін көрсету үшін шектеулі нұсқалардың ішінде таңдау сұралады. Мұндай телепатия мүмкін деп санайтын парапсихологтар, кездейсоқтықтан күтілетін нәтижеден жоғары табыс деңгейі ЭСТ-нің болуын көрсетеді деп мәлімдейді. Ганцфельд эксперименттерінің тұрақты және тәуелсіз қайталауына қол жеткізілмеді. Парапсихологтардың оған қатысты күшті дәлелдеріне қарамастан, ғылыми қауымдастық парапсихологиялық құбылыстардың бар екенін растайтын нақты дәлелдерді мойындамайды. Ганцфельд эксперименттерін пайдалана отырып жүргізілген парапсихологиялық зерттеулер тәуелсіз сарапшылар тарапынан жалған ғылымның белгілері бар деп сынға алынуда.
A ganzfeld experiment (from the German words for "entire" and "field") is an assessment used by parapsychologists that they contend can test for extrasensory perception (ESP) or telepathy. In these experiments, a "sender" attempts to mentally transmit an image to a "receiver" who is in a state of sensory deprivation. The receiver is normally asked to choose between a limited number of options for what the transmission was supposed to be and parapsychologists who propose that such telepathy is possible argue that rates of success above the expectation from randomness are evidence for ESP. Consistent, independent replication of ganzfeld experiments has not been achieved, and, in spite of strenuous arguments by parapsychologists to the contrary, there is no validated evidence accepted by the wider scientific community for the existence of any parapsychological phenomena. Ongoing parapsychology research using ganzfeld experiments has been criticized by independent reviewers as having the hallmarks of pseudoscience.
Автоғаңзфелд
1982 жылы Хонортон өзінің психофизикалық зерттеу зертханаларында (PRL) компьютермен басқарылатын "автоганцфельд эксперименттері" сериясын бастады. Сынақтар 1989 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты, ал 1990 жылы Honorton және авторлар тобы 11 автоганцфельд эксперименттерінің нәтижелерін жариялады, олар Хайман мен Хонортонның (1986) белгілеген стандарттарына сай келді деп мәлімдеді. Бұл тәжірибелерде 240 қатысушы 329 сеансқа қатысты. Ол рандомизация процедурасымен байланысты алаңдаушылық білдірді, оның сенімділігін Хонортонның әріптесі Дэрил Бем ұсынған деректерге сүйене отырып растай алмады. Хайман сондай-ақ, жалпы нәтиже 32% (күтілетін 25% ескерткіштік деңгейінен 7% жоғары) маңызды болғанымен, статикалық нысандарға (суреттерге) қатысты нәтижелер кездейсоққа сәйкес келіп, 1982 жылға дейін жүргізілген ганцфельд эксперименттерінен күтілген оң нәтижелер туралы Хонортонның бұрынғы мәлімдемелерімен қарама-қайшы екенін атап өтті. Нәтижелердің маңыздылығы қатысушылардың кездейсоқтықтан гөрі жақсырақ анықтай алатын жаңа "динамикалық нысандар" (видеолар) жиынтығымен толығымен байланысты болды. Дэвид Маркс: "Уайзман және оның әріптестері нысана туралы ақпарат эксперимент жүргізушіге қалай тарап кеткенінің әртүрлі жолдарын анықтады. Оларға видеожазу құрылысынан алынған белгілер және нысананың кім екенін білетін жіберушіден шыққан дыбыстар кірді. Олардың қорытындылары эксперимент жүргізушінің сезімдік белгілерінің тиімді түрде тоқтатылғанына жеткілікті сенімділік бермейді" деп жазды. Лэнс Сторм мен Сьютберт Эртель (2001) 1974 және 1996 жылдар аралығында жарияланған 79 зерттеудің мета-талдауын жариялады және оң, статистикалық тұрғыдан маңызды жалпы нәтиже пси-эффектінің болуын көрсетеді деген қорытындыға келді. Жауап ретінде Милтон мен Уайзман (2001) Шторм мен Эртелдің мета-талдауы ганцфельд зерттеулерінің нақты сандық шолуы емес екенін жазды, себебі оларға әдістемелік проблемалары бар ерте зерттеулер кірген, бұл нәтижелерді пси-эффектінің дәлелі ретінде түсіндіруді мүмкін емес етеді. Дарил Бем, Джон Палмер және Ричард Броутон тағы бір мета-талдау жүргізді, онда эксперименттер ганцфельд процедурасының бұрыннан белгілі сипаттамасына қаншалықты сәйкес келетініне қарай сұрыпталды, соның ішінде Милтон мен Уайзманның мерзімінен кейін жарияланған зерттеулер де болды. Олар 2,59 Stouffer Z мәнімен маңызды нәтижелерге қол жеткізді, бірақ олардың қарсыластары зерттеулерді іріктеудің дұрыс болмағанын айтты.
In 1982, Honorton had started a series of "autoganzfeld experiments", that is ganzfeld experiments controlled by a computer, at his Psychophysical Research Laboratories (PRL). The trials continued until September 1989 and in 1990 Honorton et al. published the results of 11 autoganzfeld experiments they claimed met the standards specified by Hyman and Honorton (1986). In these experiments, 240 participants contributed 329 sessions. He expressed concerns with the randomization procedure, the reliability of which he was not able to confirm based on the data provided by Honorton's collaborator, Daryl Bem. Hyman further noted that although the overall hit rate of 32% (7% higher than the 25% expectation from randomness) was significant, the hit rate for static targets (pictures) was, in fact, consistent with random and therefore inconsistent with Honorton's previous claims of positive results from the ganzfeld experiments that were conducted prior to 1982. The significance of the results was due entirely to a new set of "dynamic targets" (videos) that participants were able to identify at a rate that was better than random. David Marks has written "Wiseman and his colleagues identified various different ways in which knowledge of the target could have been leaked to the experimenter. These included cues from the videocassette recorder and sounds from the sender who, of course, knew the target's identity their conclusions provide little reassurance that sensory cueing of the experimenter was in any way substantially blocked." Lance Storm and Suitbert Ertel (2001) published a meta analysis of 79 studies published between 1974 and 1996 and concluded the positive statistically significant overall outcome indicates a psi effect. In response, Milton and Wiseman (2001) wrote the meta analysis of Storm and Ertel was not an accurate quantitative summary of ganzfeld research as they had included early studies which had been widely recognized as having methodological problems which make it impossible to interpret the results as evidence of a psi effect. Another meta analysis was conducted by Daryl Bem, John Palmer, and Richard Broughton in which the experiments were sorted according to how closely they adhered to a pre existing description of the ganzfeld procedure including some experiments that had been published in the time since Milton and Wiseman's deadline. They obtained results that were significant with a Stouffer Z of 2.59, but their detractors maintained their selection of studies for inclusion was problematic.
Қазіргі заманғы зерттеулер
Гантфельд эксперименті жылдар бойы жетілдіріліп келеді. Қазіргі нұсқасында, мақсаттарды таңдау және көрсету үшін автоматтандырылған компьютерлік жүйе қолданылады ("цифрлық автоганцфельд"). Бұл, бұрынғы эксперименттік жағдайлардағы кездейсоқтық пен мақсаттарға қатысты тәжірибешінің хабардар болмауы сияқты кемшіліктерді жоюға мүмкіндік береді. 2010 жылы Ланс Сторм, Патрицио Трессолди және Лоренцо Ди Ризио 1997 жылдан 2008 жылға дейінгі 29 гантфельд зерттеуін талдады. 1498 сынақтың 483-і сәтті нәтиже берді, бұл 32,2% сәттілік деңгейіне сәйкес келеді. Бұл көрсеткіш p < 0,001 шамасында статистикалық тұрғыдан маңызды. Пси-құбылысына бейім деп саналатын жеке қасиеттері мен ерекшеліктері бойынша іріктелген қатысушылар, гантфельд жағдайында іріктелмеген қатысушыларға қарағанда айтарлықтай жақсы нәтижелер көрсеткені анықталды. Хайман (2010) Сторм және авторлардың жұмысына қарсы пікір жариялады, гантфельд зерттеулері тәуелсіз түрде қайталанбағанын және осылайша пси-құбылысына дәлел келтіре алмағанын мәлімдеді. Хайманның пікірінше, "аномалия бар екенін және оның дәлелдері дәйекті және қайталанатындығын негіздеу үшін тек мета-талдауға сүйену – бұл жаңылыс. Ол ғылыми деректерді бұрмалайды". Сторм және авторлар Хайманға жауап беріп, гантфельд эксперименттік дизайны дәйекті және сенімді екенін, бірақ парапсихология – назар жеткіліксіз қаратылған, дамудағы пән екенін, сондықтан осы тақырыптағы қосымша зерттеулер қажет екенін мәлімдеді. Рудер және авторлар (2013) Сторм және авторлардың мета-талдауын сынға алып, пси-құбылысына ешқандай дәлел жоқ екенін, ықтимал механизмдардың болмауын және репликациялау әрекеттерінің сәтсіз аяқталғанын көрсетті. 2016 жылы жарияланған мақалада гантфельд эксперименттеріндегі күмәнді зерттеу тәжірибелері қарастырылып, мұндай тәжірибелердің қате оң нәтижелерге қалай әкелуі мүмкін екендігі модельдеу арқылы көрсетілді.
The ganzfeld experiment has continued to be refined over the years. In its current incarnation, an automated computer system is used to select and display the targets ("digital autoganzfeld"). This has the potential to overcome some of the shortcomings of earlier experimental setups, such as randomization and experimenter blindness with respect to the targets. In 2010, Lance Storm, Patrizio Tressoldi, and Lorenzo Di Risio analyzed 29 ganzfeld studies from 1997 to 2008. Of the 1,498 trials, 483 produced hits, corresponding to a hit rate of 32.2%. This hit rate is statistically significant with p < .001. Participants selected for personality traits and personal characteristics thought to be psi conducive were found to perform significantly better than unselected participants in the ganzfeld condition. Hyman (2010) published a rebuttal to Storm et al. concluding that the ganzfeld studies have not been independently replicated and had thus failed to produce evidence for psi. According to Hyman, "reliance on meta analysis as the sole basis for justifying the claim that an anomaly exists and that the evidence for it is consistent and replicable is fallacious. It distorts what scientists mean by confirmatory evidence." Storm et al. published a response to Hyman claiming the ganzfeld experimental design has proved to be consistent and reliable but parapsychology is a struggling discipline that has not received much attention so further research on the subject is necessary. Rouder et al. in 2013 wrote that critical evaluation of Storm et al. 's meta analysis reveals no evidence for psi, no plausible mechanism, and omitted replication failures. A 2016 paper examined questionable research practices in the ganzfeld experiments and simulated how such practices could cause erroneous positive results.
Дау
1979 жылы Сьюзан Блэкмор Кембридждегі Карл Сардженттің зертханасына сапар шекті. Ол процедурада бірқатар қателіктерді байқады және олар туралы Психикалық зерттеулер қоғамының журналына мақала жазды. Бұл мақала, сондай-ақ Адриан Паркер мен Нильс Виклундтың Сардженттің жұмысына қатысты сын-пікірлері 1987 жылға дейін жарияланбады, бірақ парапсихологиялық ортада барлығына белгілі болды. Сарджент осы сынға жауап ретінде хат жазды (ол да 1987 жылға дейін жарияланбады), онда Блэкмордың байқағандарын жоққа шығармады, бірақ оның осы байқауларға негізделген қорытындылары бұрыс және жарамсыз деп мәлімдеді. Оның әріптестері де протоколдан кез келген ауытқудың алаяқтыққа ұмтылудың нәтижесі емес, "кездейсоқ қателердің" салдары екенін айтып жауап берді. Карл Сарджент осыдан кейін парапсихология саласындағы жұмысын тоқтатты және Парапсихологиялық қауымдастықтың Кеңесі оның деректерін сұрағанда "уақылы түрде" жауап бермеді, сондықтан оның осы ұйымға мүшелігі тоқтатылды. 2018 жылы Skeptical Inquirer журналына жазған Блэкмор Сардженттің "өзінің протоколдарын қасақана бұзғанын және бір тәжірибеде, әлдеқайда алдағанын" айтады. Психологтар Дэрил Бемнің "Психологиялық бюллетень" журналындағы шолуын оқығанда, "зерттеулердің төрттен бірінен астамына күмән туғанын білмейтін болар еді". Блэкмор Сарджентке қарсылық білдіргенде, ол оған "кейбір тәжірибелердің сенімді болмауы маңызды емес, өйткені біз пси-нің бар екенін білеміз" деді. Блэкмор сондай-ақ Беммен саналылық конференциясында болған пікір алмасуды еске алады, онда ол оны Сарджент пен Хонортонның зерттеулерін қолдауына қарсы шықты, ол "бұл маңызды емес" деп жауап берді. Блэкмор былай деп жазады: "Бірақ бұл маңызды. Бұл маңызды, өйткені Бемнің үнемі айтқандары, Ганцфельдтегі ЭСП-ге қатысты сенімді ғылыми дәлелдер бар дегенге сенуге дайын жұртшылықты жаңылыстырады, ал ондай дәлелдер жоқ".
In 1979, Susan Blackmore visited the laboratories of Carl Sargent in Cambridge. She noticed a number of irregularities in the procedure and wrote about them for the Journal of the Society for Psychical Research. This article, along with further criticisms of Sargent's work from Adrian Parker and Nils Wiklund remained unpublished until 1987 but all were well known in parapsychological circles. Sargent wrote a rebuttal to these criticisms (also not published until 1987) in which he did not deny what Blackmore had observed, but argued that her conclusions based on those observations were wrong and prejudiced. His co workers also responded, saying that any deviation from protocol was the result of "random errors" rather than any concerted attempt at fraud. Carl Sargent stopped working in parapsychology after this and did not respond "in a timely fashion" when the Council of the Parapsychological Association asked for his data, and so his membership of that organization was allowed to lapse. Writing for Skeptical Inquirer in 2018, Blackmore states that Sargent "deliberately violated his own protocols and in one trial had almost certainly cheated." Psychologists reading Daryl Bem's review in Psychological Bulletin would "not have a clue that serious doubt had been cast on more than a quarter of the studies involved". When Blackmore confronted Sargent, he told her "it wouldn't matter if some experiments were unreliable because, after all, we know that psi exists". Blackmore also recounts having a discussion with Bem at a consciousness conference where she challenged him on his support of Sargent and Honorton's research, he replied "it did not matter". Blackmore writes, "But it does matter. It matters because Bem's continued claims mislead a willing public into believing that there is reputable scientific evidence for ESP in the Ganzfeld when there is not".