Кіріспе

Шотландия таулы аймағының басшысы және әскери қызметкері

Лохильдің сэр Эвен Камерон (Eòghann Dubh mac Iain mhic Alein; 1629 жылдың ақпан айы – 1719 жылдың ақпан айы) – шотландтық әскери қызметкер және Камерон кланының 17-ші басшысы (Лох Иалл, Мак Дхомнаилл Дубх). Ол Азамат соғысы кезінде кавалер ретінде шайқасты және 1689 жылғы көтерілісте Якобиттердің маңызды басшыларының бірі болды. Ол барлық уақыттағы ең беделді шотландтық клан басшыларының бірі саналады. Лорд Маколей оны «Таулы аймақтың Одиссейі» деп бағалап, былай деп жазды: «Лохильдің сэр Эвен Камерон жеке қасиеттерімен кельт князьдерінің арасында теңдесіз болды. Ол кеңпейілді ие, адал одақтас, қаһарлы жау еді». Лохиелдің күш-қуатын және жеке шайқаста жаудың тамағын тістеп өлтіргенін көрсететін оқиғаны Сэр Уолтер Скотт «Көлдің әйелі» (v канто) поэмасында қолданды.

Алғашқы жылдар

Лохильдің Эвен Камерон 1629 жылдың ақпанында Лох-Аведегі Килхерн қамалында, анасының әулетінің орталығында дүниеге келді. Ол Джон Камеронның (1635 жылы қайтыс болған) және 3-ші баронет, сэр Роберт Кэмпбеллдің қызы Маргарет Кэмпбеллдің ұлы еді. Ол аң аулауға, дуэльге және қоршауға ерекше бейім болған, кітаптарға көңілі аз болса да, зерек және айлакер еді. 1647 жылы ол әкесінің орнына Камерон тайпасының басшысы болды, ол – ең ірі таулы тайпалардың бірі.

Сыртқы келбеті

Версаль сарайында болған Лорд Ловат Лохильдің Людовик XIV-ке ерекше ұқсас екенін айтып, "екі бауырдың арасындағы ұқсастық одан да жақын болды; алайда, сэр Эвеннің терісі қараңғырақ, денесі мықтырақ және қалың бойлы болды" деді. Маколейдің сөзімен айтқанда, ол "кельт әмірлерінің арасында теңдесі жоқ" – "Таулы аймақтың Улисі". 1689 жылғы көтерілісте ту ұстаған Джеймс Филипп Лохильдің қауметтік келбетін және "испандық бет-әлпетін", "көзінің жарқырауы мен ай мүйізі сияқты иілген мұртымен" сипаттайды.

Монтроз туралы аңыз

Камерондар әрқашан корольдік Стюарттардың берілген жақтастары болды. Лохильдің шебері Эвен 1645 жылы Инверлохи шайқасына куә болды, сол кезде оның әкесі Монтрозға көмек үшін 300 жоталықты жіберді, ал ол Аргиллге еріп жүруге мәжбүр болды. Сол жылы ол Филипхоу шайқасына да куә болды, бұл роялистер үшін апатты жеңіліс болды. Ол Келісімшілер оны өлімге жібермес бұрын, сер Роберт Споттисвудпен құпия кездесуден кейін корольдікке деген сезімін дамытқан деседі. Сонымен қатар, көптегендер сияқты, ол Монтроз графы Джеймс Грэмнан үлкен шабыт алды. 1647 жылы Лохильдің Аллан Камероны қайтыс болғаннан кейін, Лохиль Аргиллдің ықпалынан шығып, туған жері Лохаберге оралды, онда оның руластары оны қуанышпен қарсы алды. Алайда Кеппохтың Макдональды мен Гленгарридің Макдональды, жаңа тағайындалған Камерон басшысын өздеріне бағындыра аламыз деп ойлап, Лохильге жылдық салық төлеуден бас тартты. Оған жауап ретінде Лохиль бірнеше жүз ру мүшесін жинап, Лохабердің бүлікші Макдональдтарын бағындырды. 1650 жылдың сәуір айында Монтроз Карбисдейлде жеңіліске ұшырады, сатқындыққа ұшырады, және көп ұзамай Аргиллдің бұйрығымен асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді. Кейін сол жылы Лохиль жер аударылған король Карлдан хабар алды, ол оған өз адалдарын жинап, Стирлингте жиналатын роялистер армиясына қосылуын сұрады. 1651 жылы Инверкейтингтегі жеңіліс Карлдың Вустерге қаза табатын жорылына әкеп соқты.

Гленкерннің көтерілуі

Лохиль 1653 жылы тамызда Лохернде шотланд дворяндарының бас қосуына қатысты, онда олар Протекторатқа қарсы көтеріліс жасап, қуғынға шығарылған король Карлді таққа қайтаруға келісті. Осылайша ол 1653-1654 жылдардағы роялистер көтерілісіне Гленкерннің 9-шы графы Уильям Каннингэмнің армиясына қосылды, өзімен бірге жүздеген Камерон жауынгерлерін әкелді. Сол кезде Джордж Монк Шотландия губернаторы болып тағайындалды және көтерілісшілерді Таулы аймақта қоршап тұрды. Партизандық соғыс жүргізе отырып, Лохиль келесі төрт жыл бойы қарсылық көрсетуді жалғастырды, Таулы аймақтағы роялистердің қарсылығының символына айналды. Кейін ол Форт-Уильямдағы гарнизонның бір бөлігін қырғынға салып, денелерін қиып, ескерту ретінде көрсетті. Бұрын Тор қамалында орналасқан Лохиль 1655 жылы Ахнакаррида жаңа резиденция салды, бұл оның әскерін үкіметтік әскерлерден алшақтату мақсатында жасалды. Тек 1658 жылы Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін ғана ол генерал Монкқа бағынды және Азамат соғысы кезіндегі батылдығы үшін құрметпен қабылданды. Одан кейін Лохиль Монкты Лондонға сүйемелдеді, онда генерал жаңа жағдайды талқылау үшін Парламент отырысын шақырды. Ұзақ пікірталас пен дебаттардан кейін корольді қуғыннан қайта шақыруға және республикалық үзілістен кейін Стюарт әулетінің таққа қайта оралуына келісім берілді.

Шотландияның соңғы қасқыры

1680 жылы Пертширдегі Килликранкиде аң аулап жүргенде, сэр Ивен Шотландиядағы соңғы қасқырды өлтіргені айтылады.

Ашнакари мен Кортта

Лохиелдің атақты ерліктерін оның жаңадан салынған Ахнакарри үйінде гэльдік жыршылар айтты. Солардың бірі Ахнакарриді "көңілді той-думандар үйі, ханзадалардың бағаналы залы, онда шарап жылтыр стакандармен еркін айналып, әуені шатыр астында қайран қалдырады" деп сипаттады. 1681 жылы Йорк герцогы Джеймс (кейін Джеймс II және VII) Лохиелді рыцарьлық дәрежеге көтерді. Балхалдидің сөзіне қарағанда, Маккинтошпен болған жанжалының сәтті аяқталғаны үшін мақтағаннан кейін, ол Лохиелдің қылышын сұрап, оны тартып алуға тырысты, бірақ қолынан келмеді. Герцог екінші рет әрекеттенген соң, қылышты Лохиелге қайтарды да, "бұл қылыш король оның қызметін қалағанда осылай қиын тартылмаған" деді. Лохиел қылышын қабынан шығарып, герцогқа ұсынды, ол оны рыцарьлық дәрежеге көтерді.

Якобит дәуірі

Даңқты революция Лохиль мен Камерон кланы үшін апатқа ұшырады, олардың қолдауы әрқашан Стюарт монархиясына болды. 1688 жылы Стюарт королі VII және II Джеймс Орандық Вильгельммен құлатты (1714 жылы Стюарттар Ганноверліктермен ауыстырылды). Лохиль, Стюартқа берілгендіктен, 1689 жылғы Якобит көтерілісінің негізгі қолбасшыларының бірі болды, сол мақсаттағы Жоғарғы жерлердің адал кландарының конфедерациясын біріктіруге үлкерді. Якобит көтерілісі Клэрхаус қазасы, қалған басшылар арасындағы дау-жанжал және Александр Кэннонның нашар әскери басшылығы салдарынан көп ұзамай күйреп кетті. Осы кезде, алпыс жасқа жуық сэр Эуэн әскери қимылдарға қатыса алмайтындықтан, ұлы Джон Кэмеронға, Лохильдің мұрагеріне, үлкен жауапкершіліктерді жүктеуге басталды. Джон Кэмерон 1689 жылғы көтерілістің соңына дейін, содан кейін 1715 және 1719 жылдарғы көтерілістерде кланды басқарды.

Әдебиетте

The Lady of the Lake (canto v.), Сэр Уолтер Скотттың Родерик Ду мен ФитцДжеймс арасындағы айқас көрінісі үшін Лохиль мен парламентшіл арасындағы аңызға толы айқастың үлгісі ретінде пайдаланылған. Сэр Уолтер Скотттың "Бабаның әңгімелері" шығармасы Лохильдің егде саяғанын көрсетеді, Томас Пеннанттың сөзіне сүйенсек, ол "өзінен өзгеше болып, қайта бала сияқты өмір сүрген, тіпті бесікте шайқалған", осы күйін жастық шағындағы батырлығымен салыстырады. 1689 жылғы Клэрхаус жорығына арналған латын тіліндегі "Грэмейд" атты эпикалық поэманы Джеймс Филипп Альмериеклос жазған, онда Лохиль бейнеленген. Д. К. Бросстердің "Якобит трилогиясы" – 1745 жылғы көтерілісте Камерон руының рөліне баса назар аударатын тарихи романдар жинағы.