Кіріспе
Шотландтық әскери офицер және теңдес Александр Лесли, Левеннің 1-ші графы (шамамен 1580 – 4 сәуір 1661) – шотландтық әскери офицер және теңдес. Заңсыз туған және асырап алынып өскен ол кейіннен швед әскерінде фельдмаршал шеніне жетті, ал Шотландияда Келісімшілер армиясының бас қолбасшысы, жеке кеңесші, Эдинбург қамалының капитаны, Балгони лорды және Левен графы болды. Англияда ол Салтанатты Лига мен Келісімнің армиясына басшылық етті және Екі Корольдік армиясының (1642–1647) аға қолбасшысы болды. Лесли отыз жылдық соғыста, Епископтар соғыстарында және ағылшын азаматтық соғысының көп бөлігінде қызмет етті, бастысы Бірінші ағылшын азаматтық соғысында шайқасты. Лесли ұзақ өмір сүріп, шамамен 80-81 жасында қайтыс болды.
Alexander Leslie, 1st Earl of Leven (c. 15804 April 1661) was a Scottish military officer and peer. Born illegitimate and raised as a foster child, he subsequently advanced to the rank of field marshal in Swedish Army, and in Scotland became Lord General in command of the Army of the Covenanters, a privy councillor, captain of Edinburgh Castle, Lord Balgonie and Earl of Leven. In England he commanded the Army of the Solemn League and Covenant and was senior commander of the Army of Both Kingdoms (1642–1647). Leslie served in the Thirty Years' War, the Bishops' Wars, and most of the English Civil War, fighting primarily in the First English Civil War. Leslie would live a long life, dying roughly at the age of 80 or 81.
Ерте өмір
Александр Лесли шамамен 1580 жылы Блэр қамалының капитаны Джордж Леслидің заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы кейде "Раннохтағы қыз" деп сипатталған. Ол Лесли кланының мүшесі болды. Александр ерте жасында Гленоркидегі Кемпбеллтерге асырап берілді. Асырап алу байланысы тығыз болды және Лесли 1640 жылдарға дейін осы туралы жазып отырды. Шындығында, осы байланыс Леслиді Аргилл әулетінің ықпалына енгізді, себебі Аргилл маркизінің ұлы, Лорн лорды да Гленоркиде асыралып өскен. Бұл қарым-қатынас, әлдебір себепті, Леслимен бірге Швециядағы Кемпбеллдердің бірдей полктерде болуын түсіндіруі мүмкін, ең бастысы капитан Чарльз Кемпбелл (Карл Каммель) болды, оның портреті Швециядағы Скоклостер қамалында бүгінгі күнге дейін ілінген.
Нидерланд қызметі
Кейде Александр Лесли 1605 жылы голланд қызметіне өткені және Голланд мемлекеттері армиясында капитан шеніне жеткені айтылады. Дегенмен, бұл әлі де тарихшылар арасында пікір таласы тудырып, нақтыланбаған мәселе болып қалуда.
Швед қызметі
1608 жылы ол швед армиясына өтіп, өзінің ерен еңбегімен көзге түсті. 1627 жылы швед монархы Александр Леслиді, сонымен қатар үш отандасын – Патрик Рутвен, Дэвид Драммонд және Джон Хепбернмен бірге рыцарьлық дәрежесіне көтерді. Густав Адольф оған ерекше құрмет көрсетіп, Солтүстік Германиядағы маңызды стратегиялық гарнизондарды күзетуді тапсырды, ал швед армиясы Балтық теңізінің жағасында бекініп, оңтүстікке қарай баяу жылжыды. 1628 жылы Лесли Стральзунд қамалы кезінде губернатор болып тағайындалды, бұрын қаланы Дания атынан қорғаған полковник Александр Ситон мен Дональд Маккейдің шотланд полкінің орнына келді. Лесли Стральзундты сәтті қорғады, қаланы Альбрехт фон Валенштейннің императорлық әскерінен қорғап, Швецияның Оттыз жылдық соғысқа қатысуын іс жүзінде қалыптастырды. Густав Адольф қамалды көтеруге көмектесу үшін сегіз соғыс кемесін жіберді. 1630 жылы ол Швеция королінің атынан Рюген аралын жаулап алды. 1631 жылы Лесли Джеймс Гамильтон, 1-ші герцог Гамильтон (кейін 3-ші маркиз Гамильтон) швед армиясы үшін жинаған ағылшын және шотланд әскерлерін ұйымдастырды және генерал-майор шеніне көтерілді. 1632 жылдың ақпанында Лесли Гамбург маңында ауыр жарақат алды. Жаратқан жарақатына қарамастан, Лесли 1632 жылғы Лютцен шайқасына қатысты. 1636 жылы ол Швецияның 13-ші фельдмаршалы болып тағайындалды және сол жылы Виттсток шайқасында швед командирлерінің бірі болды. Дегенмен, кейбір швед тарихшылары бас қолбасшы Йохан Банер болғанын айтады; бірақ сол кезде екеуінің де шені тең болды: Банер швед королінің армиясына, ал Лесли Везер армиясына басшылық етті. Бірақ, керемет жеңіске көбінесе Лесли мен оның қол астындағы, сонымен қатар шотландтық генерал-лейтенант Джеймс Кинг қол жеткізді, және Банердің өзінің Аксель Оксенштернаға және соғыстың басқа да замандас баяндамаларында осы фактіні растады. Лесли Банерге қатты ашуланып, шайқас туралы өз есебінде сол күнгі тактика бойынша дау болғанын айтты. Нәтижесінде, Лесли Банердің әскерін жеңілістен сақтау үшін көптеген тәжірибелі әскерлерін құрбан етуге мәжбүр болды. Лесли Оксенштернаға швед қызметінен кеткісі келетінін білдірді, бірақ оны Везер армиясын қайта құруға көндірді. Алайда, 1637 жылы Лесли Шотландияға швед қызметінен толық зейнетке шығуға дайындық жасады. Ол өмірінің соңына дейін ескі қолбасшысының естелігін сақтап, корольдің оған сыйлаған зергерлік бұйымын және миниатюрасын ерекше қамқорлықпен сақтады.
Епископтардың соғыстары
1638 жылы туған жеріндегі оқиғалар оны Шотландияға қайта оралуға мәжбүр етті, онда ол шотланд әкімшілігінің Келісім армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды және епископтар соғыстарына қатысты. Шотландиялық полктерді әдетте лардтар мен клан басшылары қызметке шақырып, олардың шаруаларын феодалдық міндеттемелермен немесе мәжбүрлеу арқылы шайқасқа жіберуге мәжбүрлейтін. Дегенмен, Шотландияның пресвитериандары арасында қолдау кеңінен тараған еді және Келісім армиясы 20 000-нан астам адамға дейін өсті. 1639 жылдан бастап олар «Христос тәжі мен Келісімі үшін» деген ұран жазылған тудың астында бірікті. Келісім армиясының көптеген офицерлері шведтік қызметтің тәжірибелі әскерилері болды, олар континенттік соғыстардан үйге қайтарылып, Шотландияның алғашқы кәсіби армиясын құрды. Бұл шведтік Риксрадта (мемлекеттік кеңес) мұқият келіссөздер жүргізілгеннен кейін болды, оның барысында Лесли канцлер Аксель Оксенштернадан 300-ге дейін офицерлерді және белгісіз сандағы қатардағы әскерлерді қызметтен босатуға рұқсат беру үшін жасырын жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Швециядан «кеткен кездегі сыйлық» ретінде жалақысын зеңбіректер мен мылтықтар түрінде алып келуге мүмкіндік алды, олар швед теңіз кемелерінде тасымалданды. Төлем шарттары шведтердің Шотландиядағы көтерілісті қолдамай, тек қарызды төлеп отырғанын мәлімдеуге мүмкіндік берді. Оның алғашқы әрекеттерінің бірі – Абердинге 6000-ға жуық сарбаздан тұратын армияны бастап, негізінен роялистер бақылап отырған қаланы басып алу болды. 12 сәуірде Лесли кеткен кезде Монтроз графы басшылықты қалдырды. Леслидің беделі, айлакерлігі және сақтығы қазіргі заманғы бақылаушылар, соның ішінде ағылшын офицері Джон Астон және зиялы сэр Чейни Калпепер, оның қасиеттері туралы өз жазбаларында айтқандай, жиі аталып өтті. Оның абыройы лайықты болды және ол Эдинбург қамалын бірде-бір адамды жоғалтпай басып алды. Ол сонымен қатар осы уақытқа дейін айтарлықтай байлық жинап, тіпті майданда да бас қолбасшыға лайық өмір сүре алды. Бірінші епископтар соғысында Лесли армиясын Данс Лоуға жеткізіп, роялистердің келуін күтіп, лагерь құрды. Олар келгенде, Лесли оларға қарсы күресудің орнына, роялистердің офицерлерін өз армиясын тексеруге рұқсат беруден бұрын кешкі асқа шақырды. Келісім армиясының күшіне көз жеткізгеннен кейін, роялистер Леслидің басым күштерімен қақтығысудың орнына шегінуді жөн көрді. Екінші епископтар соғысында Лесли Англияның солтүстігінде керемет жорық жүргізіп, Ньюберн шайқасында роялистерді жеңді. Одан ол Ньюкасл қаласын жеңілдікпен басып алып, шотландтық келісімге келуге патшаға қысым жасады. Осыдан кейін Лондон шарты жасалды. 1641 жылы король Карл I Леслидің елде және шетелдегі ерекше әскери жетістіктері үшін оны Шотландияның құпия кеңесіне тағайындады және Холирудта Лорд Балгони және Левен графының титулдарын берді, сондай-ақ оны Эдинбург қамалының капитаны етті. Оның тәжге адалдығын растауы, кейіннен оған қарсы есте қалған оқиғалар, шынайы болды, бірақ сол кездегі күрделі саясат Леслиге, шотланд армиясының бас қолбасшысы ретінде, дәйекті саясатты ұстануды қиындатты. Біраз уақыттан кейін Левен Германиядағы Сайлаушы палатинге көмектесу үшін шотланд армиясын көтеру туралы ұсынысты қолдауға өз ықпалын пайдаланды, бірақ Ольстердегі қырғындар бұл күшке, құрылғаннан кейін, жаңа бағыт берді және Лесли оны Ирландияға бас қолбасшы ретінде ертіп барды. Ол онда ұзақ тұрмады, өйткені Англияда Азамат соғысы басталды және ағылшын мен шотланд парламенттері өзара қарулы көмек көрсету туралы келіссөздер бастады.
Салтанатты одақ пен келісім
Левен ақырында ағылшын парламентінің атынан Англияға интервенция үшін жиналған күштердің басшылығын қабылдады. Ол 1644 және 1647 жылдар аралығында Келісім армиясының қолбасшысы болды және үш Стюарт патшалығындағы роялистерге қарсы Шотландия мен Англия парламенттерін біріктірген Салтанатты Лига мен Келісім үшін күресті. 1644 жылы Левен Салтанатты Лига және Келісім армиясына басшылық етті, ол Англияға жорықтап, сәтсіз Йорк қоршауына қатысты, содан кейін Марстон Мур шайқасына екі патшалықтың одақтас армиясының аға қолбасшысы ретінде қатысты. Левеннің басшылығымен бұл күштер принц Руперт басқаратын роялистерді күйрете жеңді. Одақтас әскері екі апта ішінде Йорк қаласын басып алып, олар капитуляциялады. Кейін сол жылы Ньюкасл да керемет қоршау мен шабуылдан кейін құлады. 1645 жылы оның ағылшын одақтастары Насеби шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, ол роялистік Херефорд қаласын алуға аттанды, бірақ оның жергілікті қолбасшы Барнабас Скудаморға қарсы қоршауы сәтсіз аяқталды. 1646 жылы Чарльз I Ньюаркта Салтанатты Лига және Келісім армиясына тәуелді болғанда, ол Левеннің қарауына берілді. Салтанатты Лига армиясының Англиядан кетуі туралы келіссөздердің бөлігі ретінде Левен патшаны өзінің пресвитериандық одақтастарына тапсырды, олардың көп ұзамай тәуелсіздерге билікті жоғалтатынын білмеді. Дегенмен, Левен Солтүстік Англияны бақылауда ұстады және әскерлеріне тиіс жалақы төленгеннен кейін ғана гарнизондарын тастауға келісті. Бұл 1647 жылдың қаңтарында болды, содан кейін Левен әскерін Шотландия шекарасы арқылы кері қайтарды. Салтанатты Лига және Келісім армиясының таратылуымен Левен активті әскери басшылықтан кетті. Шотландия парламенті ішіндегі жіктерге байланысты Джеймс, 3-маркиз Гамильтон басқарған роялистік Engager партиясы Аргилл радикалдарын биліктен ығыстырды. Левен және оның қол астындағы Дэвид Лесли екеуі де осы әскерге басшылық етуден бас тартты. Гамильтон патшаны қолдау үшін шекарадан тысқары жаққа жеткіліксіз қолдауға ие әскерді жетектеді. 1648 жылы Престон шайқасында олар ағылшын парламенттік күштерінен күйрете жеңіліске ұшырады. Бұл Уиггамор шабуылынан кейін Аргилл фракциясының Шотландияға оралуына әкелді. Чарльз I-нің өлім жазасын орындағаннан кейін Аргилл өзінің ұлы Чарльз II-ді Ұлыбритания мен Ирландияның королі деп жариялады, бұл Шотландияға Кромвельдің жорығына себеп болды. Келісімге қатысушылар (1650) Данбар шайқасында жеңіліске ұшырады.
Кейінгілер
Жаңа соғыста және Дунбардың апатты науқанында Левен ресми түрде генерал-лорд болғанына қарамастан, қатыспады. Шынайы далалық басқару Дэвид Леслиге жүктелді, ол өз жаяу әскерін бақылауға үлкермеді, нәтижесінде шайқасты ұтырып алды. Левен тек формалды түрде ғана қатысты, бірақ кейіннен оны жауапты деп тануға әрекеттер жасалды. Бірақ парламент оның отставкасын қайтадан қабылдамады. 1651 жылдың тамызында Левен "Алит шабуылы" деп белгілі болған оқиға кезінде Алит қаласында Кромвельдің драгун тобымен тұтқындалды және Лондонға жіберілді. Ол біраз уақыт Лондон мұнарасында қамауда болды, содан кейін 20 000 фунт стерлингтік кепілдік бергеннен кейін босатылып, Нортумберлендке көшті. Кейінірек Лондоннан екінші рет тұтқындалды, бірақ Швеция патшайымы Кристинаның араласуымен босатылды және 1654 жылы міндеттемелерінен толықтай азат болды. Өзінің соңғы әскери ісінің бірі ретінде Левен күйеу баласы, полковник Уильям Кранстонға шведтік қызметке шотландтық соғыс тұтқындарынан әскер жинауға көмектесті. Олар Польшадағы Торунь науқанында шайқасты. Ол 1661 жылы Шотландияның Фиф графтығындағы Балгони қамалында қайтыс болды.
Отбасы
Александр Лесли Агнес Рентонға үйленді (29 маусым 1651 жылы қайтыс болды, Бервикширдегі Биллидегі Дэвид Рентонның қызы). Олардың екі ұлы мен бес қызы болды: жасырақ шағында қайтыс болған Густав, Александр (2-ші Балгони лорды), Барбара, Кристиан, Анна, Маргарет және Мэри. Барбара генерал сэр Джон Рутвенге (жиі айтылған Патрик Рутвен емес) үйленді. Оның үлкен ұлы, әрі аттасы Александр швед армиясында полковник болды. 1636 жылы Балгони лорды Ротес графы Джон Леслидің қызына үйленді. Жас Лесли кейін әкесінің қадамын басып, Салтанатты Лига мен Одақ армиясында қызмет етті, Марстон Мур шайқасында оң қанаттағы Левеннің ұлан-батырлары мен атты әскеріне басшылық етті. Ол әкесінен бұрын қайтыс болды.