Жақобтық көтерілістің алғашқы шайқасы: Килликранки шайқасы
Battle of Killiecrankie
1689 ж. Шотландиядағы Жейкобтың көтерілісіндегі Килликрэнки шайқасы. Камерон мен Дюнди басқарған аз санды Жейкоб әскері үкімет әскерін жеңіп шықты. Тарих, Шотландия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші Якобит көтерілісінің шайқасы
Battle of the First Jacobite Rising
Килликранки шайқасы, сондай-ақ Ринрори шайқасы деп те аталады, 1689 жылғы 27 шілдеде 1689 жылғы шотландтық Якобит көтерілісі кезінде өтті. Лохильдің сэр Эвен Камерон және Джон Грэм, Данди виконті басқаратын, қарсыластарынан аз санды Якобит әскері, генерал Хью Маккей басқаратын үкіметтік әскерді жеңді. Джеймс VII 1688 жылғы желтоқсанда Шотландиядағы Даңқты революцияда тақтан түсірілгеннен кейін эмиграцияға кетті. 1689 жылғы наурызда ол Ирландияда Вильгельм соғысын бастады, сонымен бірге Шотландияның бұрынғы әскери қолбасшысы Данди бастаған көтеріліс болды. Адам және ресурстардың жетіспеуіне байланысты Данди кең қолдау күтеген шешуші шайқасқа баруға бел буды. Килликранки күтпеген және керемет жеңіс болғанымен, оның әскері ауыр шығынға ұшырады және ол соңғы минуттарда қаза тапты. Бұл жалпы стратегиялық жағдайды өзгертпеді, ал Якобиттер жеңісінен пайдалана алмады.
The Battle of Killiecrankie , also known as the Battle of Rinrory, took place on 27 July 1689 during the 1689 Scottish Jacobite rising. An outnumbered Jacobite force under Sir Ewen Cameron of Lochiel and John Graham, Viscount Dundee, defeated a government army commanded by General Hugh Mackay. James VII went into exile in December 1688 after being deposed by the Glorious Revolution in Scotland. In March 1689, he began the Williamite War in Ireland, with a simultaneous revolt led by Dundee, previously military commander in Scotland. Hampered by lack of men and resources, Dundee gambled on a decisive battle which he hoped would attract wider support. Although Killiecrankie was an unexpected and stunning victory, his army suffered heavy casualties and he was killed in the final minutes. It did little to change the overall strategic position, and the Jacobites were unable to take advantage of their success.
Өмірбаян
1685 жылдың ақпан айында католик Джеймс II & VII кең қолдаумен билікке келді; 1638–1651 жылдардағы Үш Корольдік соғыстары Англия мен Шотландияда көптеген адамдардың «табиғи мұрагерді» айналып өту салдарынан қорқуына себеп болды. Тұрақтылыққа ұмтылыс 1685 жылдың маусымында протестант диссиденттері бастаған Монмут көтерілісі мен Аргилл көтерілісінің жылдам құлауына әкелді. 1680 жылға қарай шотландтардың 95% астамы Шотландия шіркеуіне, яғни Киркке жатты; католиктер халықтың 2% аз болды, тіпті басқа протестант секталарына да тыйым салынды. 1681 жылғы Шотландиялық Тест заңы мемлекеттік қызметтегілердің Кирк мүшесі болуын талап етті; Джеймстің оны жоюға жасаған әрекеті өзінің жақтастарын әлсіретті, ал 1685 жылы Аргиллді қолдаған радикальды пресвитериандарды марапаттады. 1688 жылдың маусымында екі оқиға наразылықты дағдарысқа айналдырды – біріншісі 10 маусымда Джеймс Фрэнсис Эдвардтың дүниеге келуі. Бұл Джеймстің протестант қызы Мэри мен оның күйеуі Вильгельм Оранскийдың орнына католиктік династияның құрылу мүмкіндігін тудырды. Екіншісі – жеті епископты қуғындау, бұл ресми саясаттың католицизмге төзімділіктен асып, орнаған шіркеуге шабуылға ұласқандай болды. 30 маусымда олардың ақталуы Джеймстің Шотландия мен Англиядағы саяси беделін түсірді. 1685 жылы көптеген адамдар Джеймстің айналып өтілуі жағдайында азаматтық соғыс қайта басталуынан қорқып отырды; 1688 жылы католиктерге қарсы бүліктер оны тоқтатудың жалғыз жолы – оны биліктен кетіру екенін көрсетті. Вильгельм 5 қарашада 14 000 әскермен Брикшемге қонды; ол ілгері жылжығанда Джеймстің әскері дезертирлік жасады, ал 23 желтоқсанда ол елден кетуге мәжбүр болды. 1689 жылдың ақпанында Англия Парламенті Вильгельм мен Мэриге Англия тағын ұсынды. 14 наурызда Шотландия үшін келісімге келу үшін Эдинбургте Конвент жиналды. Конвентті жаңа әкімшілікті қолдаушылар басып алды, ал «якобиттер» Джеймске діни немесе жеке байланыстармен байланысты адамдармен шектелді. Алайда, екі тарапта да белсенділердің саны өте аз болды, көпшілігі екі нұсқаның ешқайсысына құштарлық танытпады. 12 наурызда Джеймс Ирландияға келді, ал Конвент 11 сәуірде Вильгельм мен Мэриге Шотландия тағын ұсынды. Келесі күні Дунди Дунди заңында Корольдік туды көтерді.
In February 1685, the Catholic James II & VII came to power with widespread support; the 1638 to 1651 Wars of the Three Kingdoms meant many in both England and Scotland feared the consequences of bypassing the 'natural heir'. A desire for stability led to the rapid collapse of the Monmouth Rebellion and Argyll's Rising in June 1685, both led by Protestant dissidents. By 1680, over 95% of Scots belonged to the Church of Scotland, or the Kirk; Catholics numbered less than 2% of the population and even other Protestant sects were barred. The 1681 Scottish Test Act required holders of public office to be members of the Kirk; James' attempts to repeal it undermined his own supporters, while rewarding the extreme Presbyterians who backed Argyll in 1685. In June 1688, two events turned dissent into a crisis, the first being the birth of James Francis Edward on 10 June. This created the prospect of a Catholic dynasty, rather than James being succeeded by his Protestant daughter Mary, and her husband William of Orange. The second was the prosecution of the Seven Bishops, which seemed to extend official policy beyond mere tolerance for Catholicism to an assault on the established church. Their acquittal on 30 June destroyed James' political authority in both Scotland and England. In 1685, many feared a return to civil war if James were bypassed; by 1688, anti Catholic riots made it seem only his removal could prevent one. William landed in Brixham on 5 November with 14,000 men; as he advanced, James' army deserted, and he went into exile on 23 December. The Parliament of England offered the English throne to William and Mary in February 1689. On 14 March, a Convention met in Edinburgh to agree a settlement for Scotland. The Convention was dominated by supporters of the new administration, with 'Jacobites' restricted to those linked to James by religion or personal ties. However, the number of activists on either side was tiny, the vast majority being unenthusiastic about either option. On 12 March, James landed in Ireland, and the Convention offered the Scottish throne to William and Mary on 11 April. On the following day, Dundee raised the Royal Standard on Dundee Law.
Алғашқы әскери іс-қимылдар
Шотландиядағы Уильямның әскери қолбасшысы генерал Хью Маккей болды, ол тәжірибелі голланд-шотланд бригадасының басшысы еді. Оның 3500 сарбаздан тұратын әскеріне Маккей, Балфур және Рамсей бригадалық полктері, ағылшын Хэстингс полкі және екі жаңадан құрылған шотланд бөлімі кірді. Лохилдің Эвен Камероны Уильямның жағаға қонғанын естіген соң, Джеймс үшін күресу үшін адамдарды жинауға кірісті; бірақ кландық соғыстың қысқа мерзімділігі оларды мүмкіндігінше жылдам қолдануды талап етті. Сәуірде Данди Гленройде оған қосылды, ал 18 мамырда шамамен 1800 таулық сарбазымен Маккейді шайқасқа шақыруға тырысты. Ол мұндайда сәтті болмады және маусым айында қайтып келді, содан кейін көптеген клан мүшелері үйлеріне тарады, оны 200-ден аз сарбазбен қалдырды. 27 маусымда Данди Мельфорт графына күш сұрап хат жазды; Лауп-Хилл шайқасынан кейін Кинтайрдың жоғалтылуы Ирландиядан жабдықтауды өте қиын етті, ал хатта басқа да қону орындары туралы мәліметтер келтірілді. Уақыт өте келе оның жағдайы нашарлап, дезертирлік көбейді – 14 маусымда Эдинбург қамалының тапсырылуы ерекше көңіл көншіттірмеді. Оның қосымша ресурстар туралы өтініштері, ішінара, Ирландиядағы Джеймс сарайында үстемдік құрған және тағын қайтарып алу үшін кез келген жеңілдіктерден бас тартуға шақырған католик «Компромисс жасамайтындармен» болған ішкі дауға байланысты қабылданбады. Данди және басқа шотландтық якобиттер көбінесе протестант «Компромисс жасаушылар» болды, олар үшін жеңілдіктер маңызды болды және сондықтан күдікпен қарады. Шотландияға жіберілген жалғыз күшейту – католик Александр Каннон басқаратын 300 ирланд сарбазы, олар 21 шілдеде Дуарт қамалының жанына қонды. Балехинның Патрик Стюарты басқарған «якобит» гарнизоны стратегиялық маңызы бар Блэр қамалын басып алды, ол Төмендікке қарай жолдарды бақылап, Атоллдың 1-маркизі Джон Мюррейдің резиденциясы болды. Бұл көптеген отбасылардың екі жаққа да қатысқанын көрсетеді; денсаулығы нашарлағанын айтқан Атолл Англияға кетті, ал үлкен ұлы Джон Мюррей ата-бабаларының үйін «қоршауға» алды. Стюарт өзі отбасының сенімді адамы және 1685 жылы Аргилл көтерілісін басуда Атоллдың маңызды лейтенанттарының бірі болды. Шілде айының соңында якобит күшейтулері Блэрге келді; Мюррей шегінді, ал Маккей оны қолдау үшін 3600 мен 5100 сарбазымен солтүстікке беттеді. Дунди мүмкіндікті пайдаланып, қолдағы күштерімен жолға шықты, кландарға «тезірек» соңынан еруді бұйырды. Лохилдің ұлдары қосымша сарбаздар жинауға жіберілді; ол және 240 Камерон, сондай-ақ Каннонның ирланд отряды 26 шілдеде Блэрге жетті.
William's military commander in Scotland was General Hugh Mackay, head of the veteran Dutch Scots Brigade. His force of 3,500 included the Brigade regiments of Mackay, Balfour and Ramsay, the English Hastings Regiment and two newly raised Scots units. When Ewen Cameron of Lochiel learned of William's landing, he began recruiting men to fight for James; but the short term nature of clan warfare meant they needed to be put to use as soon as possible. In April, Dundee joined him at Glenroy and on 18 May, took his force of around 1,800 Highlanders and attempted to bring Mackay to battle. He failed to do so and returned in June, after which most of the clansmen went home, leaving him with less than 200 men. On 27 June, Dundee wrote to the Earl of Melfort asking for reinforcements; the loss of Kintyre after the Battle of Loup Hill made resupply from Ireland extremely difficult, and the letter details alternative landing spots. As time went on, his position weakened due to continued defections – the surrender of Edinburgh Castle on 14 June being especially discouraging. His requests for additional resources were denied, partly due to an internal dispute with the Catholic 'Non Compounders', who dominated James's court in Ireland and urged him to refuse any concessions to regain his throne. Dundee and other Scottish Jacobites were mostly Protestant 'Compounders', for whom concessions were essential, and thus viewed with suspicion. The only reinforcements sent to Scotland were 300 Irish soldiers under the Catholic Alexander Cannon, who landed near Duart Castle on 21 July. A 'Jacobite' garrison under Patrick Stewart of Ballechin occupied Blair Castle, a strategic point controlling access to the Lowlands and seat of John Murray, 1st Marquess of Atholl. This illustrates how many families balanced both sides; claiming ill health, Atholl went to England, leaving his eldest son, John Murray, to 'besiege' his ancestral home. Stewart himself was a trusted family retainer and one of Atholl's key lieutenants in the suppression of Argyll's Rising in 1685. In late July, Jacobite reinforcements arrived at Blair; Murray withdrew and Mackay moved north to support him, with somewhere between 3,600 and 5,100 troops. Seeing a chance to intercept, Dundee set out with his available forces, ordering the clans to follow "with all haste." Lochiel's sons were sent to raise additional levies; he and 240 Camerons plus Cannon's Irish contingent reached Blair on 26 July.
Шайқас
27 шілде күні таңертең Дунди Маккейдің әскерлері Килликранки асуына кіретінін білді, бұл Гарри өзенінің сол жағында және екі жағында тік төбелермен шектескен ұзын жол еді. Сэр Александр Маклин мен 400 сарбаз алдын ала шайқасуға жіберілді, ал Дунди қалған әскерін асудың солтүстігінде, Creag Eallich төменгі беткейлерінде жинады. Олар асуға енген кезде, үкіметтік әскердің үстінде Якобиттер, ал артында өзен болды, ал тар жол алға немесе артқа жылжуды бірдей қауіпті етті. Маккей тоқтап, жолдан шығып, атыс күшін барынша арттыру үшін үш қатардан тұратын ұзын тізбекке орналастырды. Маккейдің күшіне Шотландия бригадасының Балфур, Рамсей және Маккей полктері, Гастингс полкінің бөлігі Кенмур мен Левеннің жаңадан құрылған полктері және 100 атты әскер кірді. Ең тәжірибелі болғандықтан, Балфур мен Лаудер басқаратын Шотландия бригадасы сол жаққа орналастырылды, бұл ең жақсы атыс алаңына ие болды. Якобиттер бағаналарға жиналып, кешке қарай өз орындарында болды, бірақ Дунди күн батқаннан кейін, шамамен сағат 20:00-де шабуылды бастады. Балфурдың алдыңғы қатары үш рет атып, 600-ге жуық жоғарғы жерлік сарбазды өлтірді, бірақ олардың атысы төбедегі жақсырақ жасырылған террасамен тоқтатылды, ал оң жақтағы полктер бір оқ атпай қашып кетті. Әдеттегідей, жоғарғы жерліктер 50 метр қашықтықта бір рет атып, мылтықтарын тастап, балталар мен қылыштармен Маккейдің орталық бөлігіне шабуыл жасады. Килликранки – британдық әскерлердің плагиндік штықты қолданған алғашқы ірі шайқасы. Оларды мылтық түтігіне орнатылғаннан кейін, қайта зарядтау немесе ату мүмкін болмады, сондықтан оларды соңғы сәтте бекітуге тырысты. Оларды қолданудағы тәжірибесіздік және жоғарғы жерлік шабуылдың жылдамдығы үкіметтік әскерлерді қорғанышсыз қалдырды, көптегендері қашып кетті, Бальфурды тастап кетті, ол Хьюдың інісі Джеймс Маккеймен бірге қаза тапты.
On the morning of 27 July, Dundee learned Mackay's forces were entering the Pass of Killiecrankie, a track nearly long with the River Garry on the left and steep hills on either side. Sir Alexander McLean and 400 men were sent to skirmish with the advance guard, while Dundee assembled the rest of his troops on the lower slopes of Creag Eallich, north of the pass. As they advanced into the pass, the government army had the Jacobites on the high ground above and the river behind, while the narrow track made advance or retreat equally hazardous. Mackay halted, moved off the track and deployed his troops facing uphill in a long line, only three men deep, to maximise firepower. Mackay's force included Balfour, Ramsay and Mackay's regiments of the Scots Brigade, along with the newly raised regiments of Kenmure and Leven, part of Hastings' regiment, and 100 cavalry. As the most experienced, the Scots Brigade under Balfour and Lauder was placed on the left, which provided the best field of fire. The Jacobites formed into columns and were in position by late afternoon but Dundee waited until sunset, just after 8:00pm to begin his attack. Balfour's front line fired three volleys, killing nearly 600 Highlanders but their fire was partly masked by a shallow terrace on the hillside, while the regiments to their right apparently fled without firing a shot. Following their usual tactics, the Highlanders fired a single volley at 50 metres, dropped their muskets, and using axes and swords crashed into Mackay's centre. Killiecrankie is the first major action in which British troops are known to have employed the plug bayonet. Once 'plugged' into the musket barrel, further reloading or firing was no longer possible, so fixing them was delayed until the last possible moment. Inexperience in their use and the speed of the Highland charge left the government troops defenceless and many fled, abandoning Balfour, who was killed along with James Mackay, Hugh's younger brother.
Салдары
Маккей Хейстингс пен Левен полктерін ортадан және оң жақтан қайта құрастыруға қол жеткізді; шамамен 800 сарбаз салыстырмалы түрде оңай Стирлингке оралды, ал қалғандары келесі бірнеше күнде шашырап келді. Жоғарғы таулылар жүк керуенін тонау үшін қуып жете беруді тоқтатты, олардың өзінің шығындары зор болды – 600-ден 800-ге дейін жараланған немесе қаза тапқан, көбінесе үкіметтік әскердің сол жағында. Дунди шайқастың соңында қаза тапты және көп ұзамай дүниеден өтті; оның атынан Джеймске жеңіс туралы хабарлама жіберілген хат жалған деп саналады, бірақ ол оқиғаның пайдалы шолуын ұсынады. Шайқасқа дейін және кейін жасалған тізімдерге сүйенсек, үкіметтік әскердің шығыны шамамен 2000 адамды құрады – қаза тапқан, жараланған немесе жоғалып кеткен. Полковниктер полктеріндегі әскер санына қарай жалақы алғандықтан, шайқасқа дейінгі сандарды көбейтуге мүмкіндік болды, бірақ шығын 50%-ға дейін жеткен болуы мүмкін. Александр Кэннон басшылыққа өтті, бірақ Дандидей шебер қолбасшы болмаса да, ол сол мәселелерге тап болды: қоршау құралдары болмағандықтан, порты басып алу мүмкін болмады, бұл жабдықтауды қиын етіп, кавалерияның болмауы оларды ашық жерде осал қылды. Сонымен қатар, оның ең сенімді бөлімі – Камерон полкі аса ауыр шығынға ұшырады, ал көптеген басқа жоғарғы таулылар өз олжаларымен үйлеріне қайтты. Осы факторлардың салдарынан, егер тағы бір тұзаққа түспесе, уақыт Маккейдің жағында болды. Тамызда Дункельдке жасалған шабуыл ауыр шығынмен сәтсіз аяқталғаннан кейін, Кэннон науқанды тоқтатты. Маккей қыстың бағытталған якобит бекіністерін әлсіретумен және Форт-Уильямда жаңа база салумен өткізді, ал ауа райының нашарлығы азық-түлік тапшылығына әкелді. 1690 жылы ақпанда Томас Бьюкен Кэннонның орнын басып алғанда, ол 800-ге жуық сарбазды ғана жинақтай алды; ол мамыр айында Кромдейлде күтпеген шабуылға ұшырады және оның әскері шашырап кетті. Маккей оны Абердинширге қуып жетіп, 1690 жылдың қарашасында басшылықты Ливингстонға тапсырды. 2004 жылы қол гранатасының бөлігі табылды, бұл олардың Ұлыбританияда бұрынғыдан 30 жыл ертерек, 1719 жылы Глен Шилде тіркелгеніне қарағанда алғаш рет қолданылғанын дәлелдейді. 2015 жылы жүргізілген жан-жақты зерттеу жақын арадағы шайқастың орнын және қарқындылығын растады, сонымен қатар көптеген тапанша мен мылтық оқтары табылды.
Mackay managed to reform Hastings and Leven's regiments from the centre and right; some 800 men made it back to Stirling with relative ease, while others straggled in over the next few days. The Highlanders halted their pursuit to loot the baggage train, and their own casualties were enormous, with between 600 and 800 wounded or killed, the vast majority on the government left. Dundee was fatally wounded towards the end of the battle, and died shortly afterwards; a letter sent under his name to James reporting the victory is generally thought to be a forgery, although it provides a useful summary of the action. Based on muster rolls before and after the battle, government losses were around 2,000 killed, wounded or missing, although some of the "missing" may well have deserted. As colonels were paid for the number of men in their regiment, there was an obvious temptation to over report pre battle figures, but it is possible they suffered losses of up to 50%. Alexander Cannon took over as leader, and while not as talented a commander as Dundee, he faced the same problems; without siege equipment, he could not capture a port, making resupply almost impossible, while lack of cavalry made them vulnerable in the open. In addition, his most reliable unit, the Camrons, suffered particularly heavy casualties, while many other Highlanders went home with their loot. These factors meant time was on Mackay's side, so long as he avoided another ambush. After an assault on Dunkeld in August was repulsed with heavy losses, Cannon ended the campaign. Mackay spent the winter reducing Jacobite strongholds and constructing a new base at Fort William, while harsh weather conditions led to severe food shortages. When Thomas Buchan replaced Cannon in February 1690, he could only mobilise some 800 men; he was taken by surprise at Cromdale in May and his forces scattered. Mackay pursued him into Aberdeenshire and in November 1690 relinquished command to Livingstone. In 2004, a fragment of a hand grenade was found, providing evidence of their first use in Britain 30 years earlier than that previously recorded at Glen Shiel in 1719. A detailed survey carried out in 2015 confirmed the location and intensity of the close quarter fighting, along with the discovery of large numbers of pistol and musket balls.