Кіріспе

Британдық ханзада (1721–1765)

Уильям Август, Камберленд герцогы (1721 жылдың 15 сәуірі – 1765 жылдың 31 қазаны) Ұлыбритания мен Ирландия королі Георг II және оның әйелі Ансбахтың Каролинасының үшінші және кіші ұлы болды. Ол 1726 жылдан бастап Камберленд герцогы атағын алды. Ол 1746 жылы Кулоден шайқасында Якобиттердің көтерілісін басудағы рөлімен ең жақсы есте қалады, бұл оны Ұлыбританияның көптеген аймақтарында зор құрметке бөледі. Оны консерваторлық оппоненттері берген «Қырғыншы» Камберленд деген лақап атымен жиі атайды. Австрия мұрагерлік соғысының көп бөлігінде Джон Лигониердің көмегімен Камберленд Фландриядағы одақтас әскерлердің басты күштеріне қолбасшылық етті, Австрияның Нидерланды мен Голландия Республикасын қорғауға тырысты. Ол континентте Марлборо заманынан бері ең ірі британдық әскер тобының басшысы болды және тәжірибелі француз маршалы Морис де Саксқа қарсы тұрды, бірақ Камберлендтің әскери науқаны голландтық бекіністерінің құлауын тоқтатуға жеткіліксіз болды. 1748 мен 1755 жылдар аралығында ол оппозиция мен әскердің қарсылығына тап болған бірқатар әскери реформаларды жүзеге асыруға тырысты. 1757 жылы Клостерзевен келісімінен кейін ол қайтадан әскери қолбасшылыққа тағайындалмады және саясат пен ат жарыстарына көшті.

Ерте өмір

Уильям Лондонның Вестминстер қаласында Лестер үйінде, Лестер алаңында (қазіргі Лестер сквері) дүниеге келді. Оның атасы, I Георгий, британ тағына отыру шақыруын қабылдағаннан кейін оның ата-анасы осы жерге көшіп келген. Оның крест ата-аналары Пруссия патшасы мен патшайымы (оның әкесінің қарындасы) болды, бірақ олар жеке қатыспағандықтан, өкіл арқылы қатысқан болуы мүмкін. 1726 жылдың 27 шілдесінде, бес жасында, ол Камберленд герцогы, Гертфорд графтығындағы Беркхемстед маркизі, Суррей графтығындағы Кеннингтон графы, Корнуолл графтығындағы Треметон виконты және Олдэрни аралының бароны атағын алды. Оның тағы бір тәрбиешісі (және кейде оның өкілі) - анасының сүйіктісі Эндрю Фонтейн болды. Хэмптон-Корт сарайында Уильям Кент оған арнайы пәтерлер жобалады. Уэльс ханзадасы Фредерик, Уильямның ағасы, корольдік иеліктерді бөлісуді ұсынды. Фредерикке Британия, ал Уильямға Ганновер берілуі тиіс еді. Алайда, бұл ұсыныс іске аспады.

Ерте әскери мансап

Бала кезінен-ақ ол дене күшімен көзге түсіп, қабілетін көрсетті, соның салдарынан ата-анасының сүйіктісі болды. Ол 2-ші Foot Guards полкіне қабылданып, төрт жасында Bath орденінің рыцары атанды. Патша мен патшайым оны Лорд-Адмирал лауазымына дайындаған еді, ал 1740 жылы сэр Джон Норристің басқаруымен флотта ерікті болып теңізге шықты, бірақ ол тез арада теңіз күштеріне көңілі тоймады, және оның орнына 1741 жылдың 20 ақпанында Бірінші пехота полкінің полковнигі болып тағайындалды.

Австрия мұрагерлік соғысы

1742 жылдың желтоқсанында генерал-майор атағын алып, келесі жылы Германияда алғаш рет жауынгерлік қызметке қатысты. Сол жерде Камберлендтің оң аяғы мылтық оғымен жараланды. 1745 жылы Камберлендке британдық құрлық әскерлерінің капитан-генералы құрметті атағы берілді және Фландрияда, тәжірибесі болмауына қарамастан, одақтас британдық, Ганновер, Австрия және Голландия (Прагматик армиясы деп белгілі) әскерлерінің бас қолбасшысы болды. Ол бастапқыда француздарға қарсы шабуыл жасауды жоспарлаған, бұл Парижді басып алуға әкелуі мүмкін деп үміттенген, бірақ кеңесшілері оны жаудың үлкен сандық артықшылығын ескере отырып, мұның мүмкін емес екеніне көндірді. Француздардың Турнайды алуға ниеттенгені белгілі болған кезде, Камберленд маршал Сакспен қоршауға алынған қаланы босатуға кірісті. 1745 жылдың 11 мамырындағы Фонтеной шайқасында одақтастар француздардан жеңілді. Сакс британдықтармен кездесу үшін шайқас алаңын таңдап, жақын жердегі ормандарды француз снайперлерімен толтырды. Камберленд шайқас жоспарларын жасағанда ормандардың қаупін ескермеді, керісінше Фонтеной ауылын басып алуға және жақын маңдағы француз армиясына шабуыл жасауға баса назар бөлді. Француз орталығына англо-ганноверлік күштердің күшті шабуылына қарамастан, көптеген адамдар одақтастардың жеңіске жеткеніне сенді, бірақ ормандарды тазартуға және голланд әскерлерінің Фонтенойды басып алуына жол бермеу Камберлендті Брюссельге шегінуге мәжбүр етті, онда ол Гент, Брюгге және Остенд қалаларының құлауын тоқтата алмады. Камберленд шайқастағы тактикасы, әсіресе ормандарды басып алмауы үшін жиі сынға ұшырады.

Якобыт бүлігі "Қырқ бес"

Сол кездегі жетекші британдық генерал ретінде ол Шотландияның Джеймс VII және Англияның Джеймс II немересі, принц Чарльз Эдвард Стюартты (Жеймс VII/II – еркек желісі бойынша соңғы Стюарт патшасы) 1745 жылғы Якобит көтерілісінде тоқтату үшін таңдалды. Оның тағайындалуы халық арасында қолдау тапты және король Георгийге адал халық пен әскерлердің рухын көтерді. Фландриядан қайтарылған Камберленд Стюарт (Якобит) көтерілісін басуға дайындық жүргізді. Якобит әскері Англияның оңтүстігіне қарай ілгерілеп, ағылшын Якобиттері көтеріліп, оларға қосылады деп үміттенеді. Бірақ Манчестер полкі сияқты шектеулі қолдаудан кейін, Чарльздың ізбасарлары Шотландияға қайтуға шешім қабылдады. Камберленд Лигониер басқаратын Мидленд армиясына қосылып, Стюарттар Дербиден солтүстікке шегіне қалғанда, оларды қуалауға кірісті. Карлайл қайта басып алынды, ал ол Лондонға шақырылды, онда күтілетін француз шабуылына дайындық жүргізіліп жатты.

Куллоден

1746 жылғы 30 қаңтарда Эдинбургке келген Камберленд әскерін басқаруды өз мойнына алды және оларды Абердинге аттандырды. Ол жерде ол оларға шамамен екі ай бойы Якобит армиясымен шайқасуға дайындық үшін жаттығулар жасауды бұйырды. 8 сәуірде ол әскерімен Абердиннен Инвернесске жол тартты; сегіз күннен кейін, 16 сәуірде ол Каллоден ауылының жанында Якобит армиясының басты күштерімен шайқасты. Нәтижесінде, оның әскері Якобиттерді шешулі түрде жеңді. Шайқас бір сағатқа созылды, Якобиттер 1500-2000 адамға дейін шығынға ұшырады, ал шамамен 300 үкімет әскері қаза тапты немесе жараланды. Камберленд құлаған Якобиттердің денелерінен мұндай бұйрықтар табылғаны туралы айтты. Алайда, шайқастан кейінгі екі күн ішінде Камберлендтің бұйрығы орындалмады; бірақ келесі екі күнде үкімет әскері шайқас даласын қарап шығып, кездескен көптеген жараланған Якобит сарбаздарын өлтірді. Үкімет күштері Шотландияның Таулы аймағындағы Якобит аймақтарын бейбіттендіруге кірісті, бұл бірнеше айға созылды. Олар Таулы аймақ бойынша көтерілісшілерді іздестіріп, мүлікті тәркіледі, епископалдық және католиктік үйлерді қиратты және көптеген күдікті көтерілісшілерді дереу жазалап өлтірді. Камберленд Инвернесте болған кезде, Якобиттер тұтқындаған барлық адамдарды түрмелерден босатып, олардың орнына Якобиттерді қамады; Каллоден шайқасынан кейін Якобит тұтқындары Англияға жоғарыдан сату үшін сотталуға оңтүстікке жеткізілді. Бұл сөз алғаш рет Лондон қаласында тіркелген және Англияда саяси мақсаттар үшін қолданылған. Камберлендтің інісі, Уэльс ханзадасы (әкесінің атынан әскери рөл атқаруға рұқсат алмаған), герцогқа қарсы зорлық шабуылдарын ынталандырған сияқты. Камберленд лагерінде ең қатаң тәртіп сақталды. Ол өзінің міндеті деп санаған нәрсені орындауда ешкімге жақпай, бекем тұрды. Тек бірнеше рет ол кешірім беру үшін өкілеттігін пайдаланды. Герцогтың жеңісті күш-жігері оның мемлекеттік тізімнен түскен ақшасынан тыс жылына 25 000 фунт стерлинг табыс табуымен мойындалды.

Континентке оралу

Герцог 1746 жылғы Фландрия науқанына қатыспады, оның кезінде француздар Брюссельді жаулап алып, Рокуста одақтастарды жеңіске жете алды. 1747 жылы Камберленд Еуропа құрлығына қайта оралды. Ол бұрынғы жеңісті маршал Саксонияға қарсы тұрып, 2 шілдеде 1747 жылы Маастрихт қаласының жанындағы Лауффельд, немесе Валь шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Осы оқиға және Берген-оп-Зум қаласының түсуі екі тарапты келіссөздерге отыруға мәжбүр етті, ал 1748 жылы Экс-ла-Шапель бейбіт шарты жасалды және Камберленд үйіне оралды.

Бейбітшілік уақыты

Кульлоденнан бері үнемі артып келе жатқан Камберлендтің беделсіздігі саясаттағы жетістіктеріне зор кедергі келтірді. Уэльс принцінің қайтысынан кейін, оның кәмелетке толмаған ұлы таққа мұрагер атанғанда, герцог өзіне регенттік қызметін алуға мүмкіндік таппады. Келісім ретінде регенттік Уэльс ханшайымының жесір ханшайымына берілді, ол оны қарсыласы деп есептеді, бірақ оның өкілеттіктері шектелді және оған Камберленд басқаратын он екі адамнан тұратын комитет кеңес беретін болды.

Әскер реформасына ұмтылыстар

Бас қолбасшы лауазымында болған кезінде Камберленд әкесінің қолдауымен бейбіт уақыттағы армияны реформалауға тырысты. Ол жоғары лауазымға тағайындауды үкіметтен армияға қайтаруды және сатып алуды шектеу немесе тоқтатуды қалады. Камберленд сондай-ақ дағдарыс кезінде жылдам шетелге жіберілетін арнайы тұрақты күш құруды көздеді. Әскердің бейбіт уақытта ғана болуын қабылдаған және тек отаршылдықты бақылауда ұстауға сенімді вигтер, армияның кеңеюі мен одан әрі кәсібиленуін абсолютизм деп қарады. Горас Уолпол сияқты сыншылар, сатып алу институтының роялистік бүлікке қарсы парламенттік биліктің кепілі екенін айтты. Камберленд бұл жоспардың Солтүстік Америкадағы британдық мүдделерді қорғау үшін жеткілікті емес деп ойлады және жоспарды Жаңа Францияға қарсы төрт бағыттан шабуыл жасау үшін кеңейтті, күштері бір мезгілде Дюкен, Крон-Пойнт, Ниагара және Бозжурға шабуылдады. Камберленд Францияны Америкада тек күшпен жеңуге болатынын мәлімдеді, бұл Ньюкаслдың ұсыныстарына және шектеулі шабуылдық операцияларды жақтаған бұрынғы үкіметтік стратегияларға қайшы болды. Бұрынғы науқандарда Камберлендке әсер еткен офицер Эдвард Брэддокқа Америкадағы барлық патша әскерлерінің басшылығы тапсырылды, бұл армиядағы көптеген адамды таң қалдырды, өйткені Брэддок салыстырмалы түрде беймәлім болды. Камберленд Лудунға офицерлері мен сарбаздарын барлау экспедицияларына қатыстыруды кеңес берді, осылайша олар "орманды жаулауға үйрене алады". Камберленд британ армиясында жеңіл жаяу әскерді дамыту жоспарын мақұлдады. 1757 жылдың 26 шілдесінде Хастенбек шайқасында Камберленд әскері д'Эстренің басым күштерінен жеңілді. Шабыс соңында артықшылыққа ие болғанымен, Камберленд әскері кері шегіне бастады. Ұзақ уақыт өтпей, тәртіп бұзылып, Камберленд әскері толық тәртіпсіздікпен солтүстікке бет бұрды. Камберленд Корольдік флоттың оған күш-жігер мен жабдықтама әкеліп, қайта топтасуға және қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік беретініне үміттенді, бірақ британдықтар Камберлендке көмектесу үшін жіберілуі керек деген ұсыныстарға қарамастан, Рошфортқа экспедиция ұйымдастырды. 1757 жылдың қыркүйегіне қарай Камберленд және оның әскері Солтүстік теңіз жағалауындағы бекінілген Стад қаласына шегінді. Георг II оған жеке бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге дискрециялық өкілеттік берді. Француз әскерлерімен қоршалған герцог де Ришелье, Камберленд Клостерзевен келісіміне келісті, оған сәйкес оның әскері таратылып, Ганновердің көп бөлігі француз әскерлерімен басылып алынды, бұл 1757 жылдың 8 қыркүйегінде Севен монастырында болды. Камберленд Лондонға оралғанда, әкесі оған жаман қарым-қатынас жасады, оның үстіне оған мұндай келісімге келуге рұқсат берілген еді. Кездескенде Георг II: "Міне, мені қиратқан және өзін қорлаған ұлым" деді. Жауап ретінде Камберленд өзінің барлық әскери және мемлекеттік лауазымдарынан бас тартып, жеке өмірге шықты.

Қарулар

1725 жылғы 20 шілдеде Вильгельмге, билеушінің немересі ретінде, бес ұшы бар күміс белгімен ерекшеленген мемлекеттік қару-жарақтарды пайдалануға рұқсат берілді. Ортаңғы ұшында қызыл крест, ал бірінші, екінші, төртінші және бесінші ұштарында қызыл кантон орналастырылған. 1727 жылғы 30 тамызда, билеушінің баласы ретінде, Вильгельмнің ерекшелену белгісі үш ұшты күміс белгіге өзгертілді, ортаңғы ұшында қызыл крест болды.

Мұра

Принс Уильям округі, Вирджиния, сондай-ақ Камберленд округі, Мэн, Камберленд округі, Нью-Джерси, Камберленд округі, Солтүстік Каролина және Камберленд округі, Вирджиния оның құрметіне аталған. Америка колонияларындағы тағы да көптеген жерлер оның есімімен аталыпты, соның ішінде Камберленд өзені, Камберленд өткелі және Камберленд таулары. Ұлыбританияда Кью қаласындағы Камберленд жолы және Кью бақшасындағы II санаттағы Камберленд қақпасы оның есімімен аталған. 2005 жылы BBC History Magazine журналы оны 18 ғасырдың ең жаман британдық азаматы деп таныды. Герцогтың әскери қызметтерін еске алу үшін Виндзор Ұлы саябағына мемориалдық обелиск орнатылды. Онда: "Бұл обелиск патша Джордж II-нің бұйрығымен оның ұлы Уильям, Камберленд герцогының қызметтерін, оның қару-жарағының табысын және әкесінің алғысын білдіру үшін тұрғызылды. Бұл тақта патша Уильям IV-нің бұйрығымен жазылған" деп жазылған. Жергілікті саябақ жетекшісі және шотланд тарихшысы Мюррей Питоктың сөзіне сүйенсек, обелискіде бастапқыда "Куллоден" деп жазылған, бірақ патшайым Виктория "Куллоден" деген жазуды алып тастатқан. 1770 жылы Лондонның Кавендиш алаңында герцогтың атты мүсіні орнатылды, бірақ 1868 жылы алынып тасталды, себебі сол кезде "Куллоденнің қасабы" деген атпен белгілі болған ол адам жалпы жұртқа жиреншік тудырған. Алғашқы тұғыры сақталды. 2019 жылы құрылыс салушылар шайқас алаңына жақын жердегі көшеге герцогтың есімін беруді ұсынған, бірақ Хайленд кеңесі бұл жобаны мақұлдамады.