Кіріспе

Вюрцбург резиденциясы (немісше: Würzburger Residenz) – Германияның Вюрцбург қаласындағы сарай. Австрия/Оңтүстік неміс барокко стилінің өкілдері Жохан Лукас фон Хильдебрандт пен Максимилиан фон Велш, сондай-ақ француз стилін ұстанған Роберт де Котт және Жермен Боффранд құрылысына қатысты. Вюрцбург епископының сарай архитекторы Балтазар Нойман, 1720 жылы Вюрцбургтың князь-епископы Иоганн Филипп Франц фон Шёнборн мен оның інісі Фридрих Карл фон Шёнборнның тапсырысымен салынған және 1744 жылы аяқталған резиденцияның бас архитекторы болды. Венециялық суретші Джованни Баттиста Тиеполо, ұлы Домениконың көмегімен ғимаратта фрескалар салған. Барокко/Рококо немесе неоклассикалық сәулет және өнердің шедеврлері саналатын интерьерлерге әсем баспалдақ, капелла және Императорлар залы кіреді. Наполеон бұл ғимаратты "Еуропадағы ең үлкен діни орда" деп атаған дегенді айтады.

18 ғасыр

Вюрцбургтың князь-епископтары 18-ші ғасырдың басына дейін Майн өзенінің батысындағы төбеде орналасқан Мариенберг бекінісінде тұрған. Иоганн Филипп Франц фон Шёнборн (1719–1724) сарайды 1701–1704 жылдары салынған, Резиденцияның алдағысына дейінгі кезеңдегі сарайға көшірді. Дегенмен, оның пікірінше, бұл салыстырмалы түрде кішкентай сарай абсолюттік монарх ретіндегі оның мәртебесіне сай келмеді – ол Версаль сарайы немесе Шёнбрунн сарайы сияқты нәрсені іздеді. Алайда, 1730 жылы князь-епископ Фридрих Карл фон Шёнборн (1729–1746) тұсында оңтүстік блокқа жұмыс қайта басталды. 1732–1733 жылдары құрмет алаңының (Cour d'honneur) алдыңғы бөлігі аяқталды. 1735 жылдан бастап Лукас фон Хильдебрандт қатысуымен орталық ғимаратта жұмыс жүргізілді. 1737 жылы Бальтазар Нойманның жасаған баспалдағы салынды. Бақтың көрінісі 1740 жылы, ал құрылыстың негізгі бөлігі 1744 жылдың желтоқсанында аяқталды. Нойман негізінен Резиденцияның қалалық жағына жауапты болды, ал Хильдебрандттың жұмысы бақ жағында басымдық құрды. Бүйірлік қанаттардың төрт ішкі ауласы фон Велштің идеясы болды. Джованни Баттиста Тиеполо, ұлдарының көмегімен, 1750-ші жылдардың басында Императорлар залын және баспалдақ үстіндегі төбелерді фрескалармен безендірді. 1753 жылы Бальтазар Нойман қайтыс болды.

XIX ғасыр және XX ғасырдың басында

Вюрцбург епископтық княздігі 1802-03 жылдары секуляризация салдарынан таратылды. Одан кейін Тоскананың ұлы герцогы Фердинандтың (1806-1814 жылдары билеген) сегіз жылдық үкімшілік кезеңі болды.

Сыртқы

Тұрғын үй 92 × 167 метрлік негізге салынған. Басты құрылым орталық қанаттан, екі бүйір қанаттан – солтүстік және оңтүстік блоктардан тұрады, әрқайсысында екі ішкі аула бар. Қала жағынан бүйір қанаттар басты құрылымнан 55 метрге созылып, Құрмет ауласын ішінара қоршап тұрады. Мансарда төбесінде вазалар мен трофейлермен әшекейленген карниз орналасқан. Құрмет ауласының басты порталындағы қасбеті ерекше әсем. Онда төменгі мезонин қабаты жоқ (төменде қараңыз), бірақ Ақ залдан (Weisser Saal) кіруге болатын үш порталдың үстінде үлкен балкон бар. Кіреберіс үстінде Фридрих Карл фон Шёнборнның үлкен елтаңбасы бейнеленген. Сот шіркеуі (Hofkirche) оңтүстік қанаттың батыс бөлігімен толығымен біріктірілген, сырттан анық көрінбейді. Сондай-ақ, суретте Принц-Епископ, Олимптан Меркурийдің жақындап келуі және Аполлонның күн аттарын ұшыруы бейнеленген, айналасында жұлдыздардың символдық бейнелері бар. Фрескада Тиеполоның өзі де (оңтүстік-батыс бұрышында) және Нойман, оңтүстік жақ бетінде, зеңбірекке сүйеніп тұрған күйде бейнеленген. Бальтазар Нойман мұндай үлкен күмбездің қаупіне қатысты алаңдаушылықтарды жеңуге мәжбүр болды. Күмбездің бояуына қарағанда, баспалдақтар мен қабырғаларда әшекейлер өте аз. Күмбез барокко стилінде безендірілген, ал баспалдақтың қалған бөлігі келесі неоклассикалық стильде әшекейленген. Нойман бастапқыда Ақ залдың екінші жағына екінші баспалдақ салуды жоспарлаған, бірақ бұл жоба шығындарға байланысты Принц-Епископтың кеңесшілері тарапынан қолдау алмады.

Бүгін

Жоғарыда сипатталған бақтар мен әсем бөлмелер жұртшылыққа ашық. 1945 жылдың наурыз айында Резиденция қиратылғанына арналған ескерткіш бөлме бар. Бұл бөлме сондай-ақ 1945 жылдың маусымында Вюрцбургке келгеннен кейін көптеген өнер туындыларын сақтауға зор үлес қоскан АҚШ армиясының "Ескерткіштер адамы" атанған майор Джон Дэвис Скилтонды құрметтейді. Резиденцияның қалған бөлігінің көп бөлігін 1963 жылы мұнда көшірілген Мартин фон Вагнер мұражайы және Вюрцбург университетінің ұйымдары пайдаланады. 2011 жылғы "Үш мылтықшы" фильмінің кейбір сахналары Вюрцбург Резиденциясында түсірілді.