Кіріспе

Скаут (кейбір елдерде жігіт скаут, қыз скаут немесе із кесуші) – дүниежүзілік скаут қозғалысына қатысатын, әдетте 10–18 жас аралығындағы бала. Жас және даму деңгейінің кең ауқымына байланысты, көптеген скаут ұйымдары осы жас тобын кіші және үлкен бөлімдерге бөледі. Скауттар әдетте 20–30 скауттан тұратын отрядтарға біріктіріледі және оларға бір немесе бірнеше скаут жетекшілері немесе скаут басшылары басшылық етеді. Отрядтар шамамен 6–8 скауттан тұратын топтарға бөлінеді және сыртқы және арнайы қызығушылықтармен айналысады. Отрядтар жергілікті, ұлттық және халықаралық ұйымдармен байланысқа түсуі мүмкін. Кейбір ұлттық скаут ұйымдарында әуе скауттары, теңіз скауттары, табиғаттағы қауіпті саяхаттар, скаут оркестрлері және атты скауттар сияқты арнайы бағдарламалар бар. 2011 жылы АҚШ-та шамамен 6 миллион скаут болды.

Қор

Екінші Бур соғысынан кейін жігіттер Роберт Баден Пауэлл жазған, әскери барлау және далалық өмір сүру туралы "Скаутингке көмек" кітабына қызығушылық танытты. Бұл кітап мұғалімдер мен жастар ұйымдарының оқу және ойын үшін пайдалануына да мүмкіндік берді. Осы қызығушылықтан шабыттанған Баден Пауэлл жігіттерге арналған "Жасөсперімдер үшін скаутинг" кітабын жазды, ол жастардың мінез-құлқы, азаматтық тәрбиесі және жеке физикалық дамуын арттыруға бағытталған, табиғаттағы іс-шаралардың скауттық әдісін сипаттайды. Баден Пауэлл бастапқыда бұл жүйені құрылған ұйымдар, әсіресе "Ұлдар бригадасы" қолдануын жоспарлаған. Бірақ, оның өзінің танымалдылығы мен ол сипаттаған шымыр ойындардың тартымдылығынан кейін, жігіттер өздігінен скаут отрядарын құрды. Уақыт өте келе, скаут бағдарламасы көптеген елдерде қайта қаралып, жаңартылды, сондай-ақ әуе скауттары, теңіз скауттары, табиғаттағы қауіпті саяхаттар, скаут оркестрлері және атты скауттар сияқты арнайы бағдарламалар әзірленді. Алайда, Баден Пауэлл бастапқыда көздеген негізгі құндылықтар мен принциптер әлі де сақталып келеді.

Жас топтары мен бөлімдер

Бастапқыда скауттар бағдарламасы 11-16 жас аралығындағы ұлдарға арналған еді. Бірақ, скауттардың кіші ағалары жасақ жиналыстарына қатыса бастады, соның нәтижесінде "Wolf Cub" бөлімі құрылды. Сондай-ақ, жас қыздар да осыған ұқсас іс-шараларға қатысуға ниеттенгендері байқалды, бірақ сол кездегі Эдвард дәуірінің құндылықтары жас ұлдар мен қыздардың бірге ойын-сауықтап, күрес жасауына мүмкіндік бермеді, осыдан Гид қозғалысы пайда болды. Көптеген скауттар кіші скауттардан кейін жасаққа қосылса да, бұл міндетті емес. Скауттар өскен сайын, олар көбінесе қиын әрі алуан түрлі іс-әрекеттер іздейді. Кейіннен скаут үлкен балаларға арналған басқа да бағдарламаларға, мысалы, Exploring, Venturing немесе Rovering бағдарламаларына қосылуы мүмкін.

Іс-шаралар

Скаут әдісінің, Скаут антының және Скаут заңының негізгі қағидаларын біледі. Бұл қағидалар ұлдарда мінез-құлықты, азаматтықты, жеке басының дамуын және көшбасшылық қабілетін сыртқы іс-шаралар арқылы құрылған бағдарлама арқылы қалыптастыруға бағытталған. Скаут әдісін іске асырудың кең таралған тәсілдері – ортақ тәжірибелер, рәсімдер мен іс-әрекеттермен шағын топтарда бірге уақыт өткізу, сондай-ақ жас деңгейіне сай азаматтық сезімін және шешім қабылдау дағдыларын дамыту. Табиғатқа және сыртқы іс-шараларға сүйіспеншілік пен құрмет сезімін тәрбиелеу – маңызды элементтер. Басты іс-шараларға кемпинг, ағаш өңдеу, алғашқы медициналық көмек, су спорты, жаяу серуендеу, рюкзакпен саяхаттау және спорт түрлері кіреді.

Қауымдастық

Кемпинг көбінесе әскердегідей бірлік деңгейінде өтеді, бірақ мерзімді кемпингтер мен джемборелер де болады. Кампори – жергілікті аймақтың бірліктері демалыс күндері бірге лагерь құратын шара. Мұндай шаралар көбінесе жылына бірнеше рет өткізіледі және әдетте пионерлік сияқты белгілі бір тақырыпқа арналады. Джемборе – ұлттық немесе халықаралық деңгейдегі ірі шаралар, ол әр төрт жыл сайын өткізіледі, онда мыңдаған скауттар бір-екі апта бойы бірге лагерьде болады. Бұл шараларда ойындар, скауттық шеберлік байқаулары, мақтау белгілерін алмасу, су спорты, ағаш өңдеу, садақ ату, мылтық және оқпанатумен ату сияқты іс-шаралар ұйымдастырылады. Көптеген скауттар үшін жылдың ең қызықтысы – жазғы демалыстың кем дегенде бір аптасын ашық ауада өткізу болып табылады. Бұл бірлікпен бірге ұзаққа созылатын кемпинг, жаяу жүру, желкендесу, каноэмен немесе байдаркамен жүзу, немесе кеңес, штат немесе провинция деңгейіндегі жазғы лагерь болуы мүмкін. Жазғы лагерьге қатысатын скауттар, әдетте жаз бойы бір апта бойы белгілерді алу, даму жолында өркендеу және скауттық дағдыларын жетілдіру үшін жұмыс істейді. Кейбір жазғы лагерьлерде желкендесу, рюкзакпен саяхаттау, каноэмен және тау өзендерінде жүзу, үңгірлерді зерттеу және балық аулау сияқты арнайы бағдарламалар ұйымдастырылады.

Жеке дамуы

Жастар мен ересектерге қарағанда, қызметтің көп бөлігі жеке өсуге қатысты. Барлық скауттық ұйымдардың даму бағдарламасы бар, онда скаут скауттық дағдыларды, қоғамдық қызметті, көшбасшылықты үйренеді және өзіне қызықты салаларды зерттейді. Бұл белгілер жүйесі немесе жеке даму схемасы екі толықтыратын элементке негізделген: Біліктілік (табыс) белгілері, скаутты оның жұмысы немесе хоббиі болуы мүмкін пәнді үйренуге ынталандырады, сондықтан ол скауттықпен байланысы жоқ көптеген әртүрлі іс-шараларды қамтиды. Сынып белгілері немесе даму жүйесі, олар күрделене түсетін деңгейлерді немесе кезеңдерді көрсетеді. Көптеген скауттық қауымдастықтары скауттық шеберлікті, көшбасшылықты және қоғамдық қызмет атқаруды талап ететін ең жоғары белгіге ие. Оларды тек шағын пайыз скауттар ғана жете алады.

Әскер

Скаут отряды – скауттардың негізгі құрылымы. Скаут осы отрядқа қосылады және кемпинг, жаяу саяхат, каноэ сияқты скауттық іс-шараларға осы арқылы қатысады. Отряд басшылығы, жастар мен ересектер, осы іс-шараларды ұйымдастырып, қолдау көрсетеді. Отрядта кемінде алты, көбінесе жеті жүзден астам скаут болуы мүмкін. Отрядтар әдетте апта сайын жиналады.

Патрульдеу

Әрбір топ шамамен 5-10 скауттан тұратын патрульдерге бөлінеді. Патрульдің топтан тәуелсіздігі топтар арасында және іс-шаралар арасында әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, топ әдетте біртұтас ретінде қарапайым жиналыстар өткізеді. Патрульдердің дербестігі лагерьлерде жақсы көрінеді, онда әрбір патруль тамақ дайындау және тұру үшін өз алабын құра алады. Дегенмен, топтың аз бөлігі қатысатын жоғары деңгейдегі саяхаттарда патрульдер арасындағы айырмашылық мүлдем жойылуы мүмкін. Патрульдер жиналыстарды және тіпті саяхаттарды топтың қалған бөлігінен бөлек өткізе алады, бірақ мұндай жағдай кейбір топтарда жиі кездеседі, ал кейбіреулерінде сирек. Әрбір патрульде Патруль жетекшісі (PL) және Патрульдің орынбасары (PS) немесе Көмекші патруль жетекшісі (APL) болады. Кейбір топтар бір патрульде үлкен және кіші скауттарды біріктіреді, осылайша үлкен скауттар кішілерін тиімдірек оқытуы мүмкін, ал басқа топтар скауттарды жас бойынша топтастырады, сонда бір патрульдің мүшелерінің ортақ қасиеттері көбірек болады.

Топ

Көптеген елдерде жергілікті "скаут тобы" деп аталатын ұйым әртүрлі секцияларды біріктіріп, біртұтас құрылым құрайды. Скаут топтары скауттық және гидтік ұйымдардағы әртүрлі жас топтарының кез келген санынан құрылуы мүмкін. Скаут топтары топтың және ұлттық ұйымның ережелеріне сәйкес, бір жынысты немесе ұлдар мен қыздардан жеке немесе аралас секцияларда болуы мүмкін. Кейбір елдерде әртүрлі секциялар бір-бірінен тәуелсіз болады, бірақ оларды бір ұйым, мысалы, шіркеу қолдауына алуы немесе жарлық беруі мүмкін.

Бірқалыпты киімдер

Скауттық киім скауттардың ерекше белгісі болып табылады және көптеген іс-шараларда киіледі. Бастапқы киім, ол көпшілік назарында танымал образ қалыптастырған және әскери стильде болған, каки түсті түймелі көйлек, шорты және кең қапталды кампаниялық шляпадан тұрды. Киімдер бастапқыдан бері функционалдырақ және түрлі-түсті болды, қазір көбінесе көк, қызыл, жасыл немесе қызғылт түсті болып келеді. Мәдениет талап ететін жерлерде шорттар ұзын шалбармен ауыстырылады, ал суық ауа райында да. Көптеген скаут аймақтарында футболкалар мен басқа да күнделікті киімдер ресми киімдердің орнына қолданылады. Кейбір елдерде скауттар өздерінің біліктілік белгілерін (жетістік белгілерін) киімдерінде, ал басқа елдерде жасыл лентада көрсете алады. Барлық скауттардың біртіндегін көрсету үшін Әлемдік мүшелік белгісі (Әлемдік эмблемасы) немесе флёр-де-лис суреті бар басқа белгі барлық киімнің бөлігі болып табылады. Габардин мен бекіткіштер (слайдтар) әлі де жиі қолданылады, бірақ барлық скаут ұйымдары қолданбайды. Жеке басшылық лауазымдарға, шендерге, ерекше жетістіктерге, отряд жануарларына, түстеріне немесе аттарына, отряд немесе топ нөмірлеріне немесе аттарына, елге немесе аймақтық жатақтығына арналған таңбалар кеңінен қолданылады.