Кіріспе
Британдық армия офицері және скаут қозғалысының негізін қалаушы (1857–1941) канадалық саясаткер, генерал-лейтенант Роберт Стивенсон Смит Баден-Пауэлл, 1-ші Барон Баден-Пауэлл, (/bɪdən/; 22 ақпан 1857 – 8 қаңтар 1941) – британдық армия офицері, жазушы, дүниежүзілік скаут қозғалысының негізін қалаушы және бірінші бас скауты, сондай-ақ қарындасы Агнеспен бірге дүниежүзілік Girl Guide/Girl Scout қозғалысын құрған адам. Баден-Пауэлл «Балаларға арналған скаутинг» атты маңызды еңбегін жазды, ол 1899 жылғы «N. C. Os және сарбаздарға скаутингке көмек» (әскери мақсатта) кітабымен бірге Ұлыбритания балаларының қиялын баурап алып, скаут қозғалысының құрылуына ықпал етті. Чартерхаус мектебінде білім алған Баден-Пауэлл 1876 жылдан 1910 жылға дейін Үндістан мен Африкада Британ армиясында қызмет етті. 1899 жылы Оңтүстік Африкадағы Екінші Бур соғысы кезінде Баден-Пауэлл Мафекинг қаласын қоршаудан сәтті қорғады. Оның Африкадағы жылдары әскери барлау және скауттарды даярлау үшін жазған бірнеше кітабын ұлдар да оқыды. 1907 жылдың тамызында ол демонстрациялық лагерь – Браунси аралындағы скаут лагерін өткізді, ол қазір скаутингтің бастауы ретінде қарастырылады. Ол бұрынғы кітаптарына, әсіресе «Скаутингке көмек» кітабына сүйене отырып, 1908 жылы сэр Артур Пирсон баспасынан шыққан «Балаларға арналған скаутинг» кітабын жазды. 1910 жылы Баден-Пауэлл армиядан зейнеткерлікке шығып, Скауттар қауымдастығын құрды. 1909 жылы Кристалл сарайында алғашқы скауттық митингі өтті. Скаут формасындағы қыздар Баден-Пауэллге өздерінің «Girl Scouts» екендерін айтты. 1910 жылы Баден-Пауэлл мен оның қарындасы Агнес Баден-Пауэлл Girl Guide және Girl Scout ұйымын құрды. 1912 жылы ол Олав Сент-Клэр Соамске үйленді. 1937 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін скаут және Girl Guide қозғалыстарына жетекшілік етті. Баден-Пауэлл өмірінің соңғы жылдарын Кенияның Ньери қаласында өткізді, ол 1941 жылы қайтыс болды және сол жерге жерленді. Оның қабірі – ұлттық ескерткіш.
the Canadian politician
Lieutenant General Robert Stephenson Smyth Baden Powell, 1st Baron Baden Powell, ('/b//eɪ//d//ən// /'/p//oʊ//əl/ BAYdən POHəl; 22 February 1857 – 8 January 1941) was a British Army officer, writer, founder and first Chief Scout of the world wide Scout Movement, and founder, with his sister Agnes, of the world wide Girl Guide/Girl Scout Movement. Baden Powell wrote the seminal work Scouting for Boys, which, with his previous 1899 book Aids to Scouting for N. C. Os and Men (intended for the military) captured the imagination of the boys of Britain and led to the creation of the Scout Movement. Educated at Charterhouse School, Baden Powell served in the British Army from 1876 until 1910 in India and Africa. In 1899, during the Second Boer War in South Africa, Baden Powell successfully defended the town in the Siege of Mafeking. Several of his books, written for military reconnaissance and scout training in his African years, were also read by boys. In August 1907, he held a demonstration camp, the Brownsea Island Scout camp, which is now seen as the beginning of Scouting. Based on his earlier books, particularly Aids to Scouting, he wrote Scouting for Boys, published in 1908 by Sir Arthur Pearson, for boy readership. In 1910 Baden Powell retired from the army and formed The Scout Association. The first Scout Rally was held at The Crystal Palace in 1909. Girls in Scout uniform attended, telling Baden Powell that they were the "Girl Scouts". In 1910, Baden Powell and his sister Agnes Baden Powell started the Girl Guide and Girl Scout organisation. In 1912 he married Olave St Clair Soames. He gave guidance to the Scout and Girl Guide movements until retiring in 1937. Baden Powell lived his last years in Nyeri, Kenya, where he died and was buried in 1941. His grave is a national monument.
Әскери мансап
1876 жылы Баден Пауэлл лейтенант шенімен 13-ші гусарлар полкіне қосылды. 1880 жылы оған Майванд шайқасының картасын жасау міндеті жүктелді. Ол 1880-ші жылдардың басында Оңтүстік Африканың Натал провинциясында, полкі орналасқан және депештерде есімі аталған Зулу тайпаларының арасында әскери барлау дағдыларын жетілдірді. Баден Пауэллдің шеберлігі жоғары бағыныштыларына әсер етті және 1890 жылы ол өзінің ағасы генерал сэр Генри Август Смиттің әскери хатшысы және Мальтаның бас қолбасшысы мен губернаторының аға көмекшісі болып тағайындалды. 1884 жылы ол «Барлау және скаутинг» атты еңбегін жариялады. Баден Пауэлл 1896 жылы Африкаға оралды және Екінші Матабеле соғысына қатысты, сондай-ақ Булавайо қаласында қоршауға түскен Британдық Оңтүстік Африка компаниясының қызметкерлерін құтқаруға арналған экспедицияда қызмет етті. Бұл оның үшін қалыптасқан тәжірибесі болды, себебі ол Матопос төбелеріндегі жау территориясына барлау миссияларын жүргізді, сонымен қатар оның кейінгі скаут идеяларының көп бөлігі осы жерде қалыптасты. Осы науқан кезінде ол алғаш рет американдық скаут Фредерик Рассел Бернхэммен танысып, дос болды, ол Баден Пауэллді американдық Ескі Батыс және ағаш өңдеу (яғни, скаут шеберлігі) туралы әңгімелермен таныстырды. Сондай-ақ ол батыс каубой шапанының Монтана Пикк үлгісімен танысты, оның ірі өндірушісі Стетсон болды, бұл шапан наурыздық шапан ретінде де танылды, ал мойын орамалдың көптеген пайдалы қолданылуымен де танысты. Увиниге әскери соттың шешімімен ату жазасы берілді, бұл үкімді Баден Пауэлл бекітті. Баден Пауэлл әскери тергеу сотымен ақталды, бірақ отарлық азаматтық билік азаматтық тергеу мен сот процесін қалады. Кейін Баден Пауэлл «құрметімде бір деңгей жоқ күйде босатылғанымды» мәлімдеді. Родезиядан кейін Баден Пауэлл Алтын жағалаудағы Төртінші Ашанти соғысына қатысты. 1897 жылы, 40 жасында, ол полковник шеніне ие болды (Британ армиясының ең жас полковнигі) және Үндістандағы 5-ші драгун гвардиясының басшылығына тағайындалды. Бірнеше жылдан кейін ол «Скаутингке көмек» атты шағын нұсқаулық жазды, ол әскери скаутинг тақырыбында берген лекцияларының қорытындысы болды, оның көп бөлігі Бернхэмнан алған сабақтарының жазбаша түсіндірмесі болып табылды, бұл жаңадан келгендерді оқытуға көмектесу үшін жасалған.
Мафекинг
Баден Пауэлл Екінші бура соғысына дейін Оңтүстік Африкаға оралды. Боер республикаларымен шекарада жылдам әрекет ететін атты әскерді ұстап тұруды тапсырғанмен, Баден Пауэлл қорын жинап, Мафекингте гарнизон құрды. Кейіннен Мафекинг қоршауы 217 күнге созылды. Баден Пауэлл қорын жойса да, қоршаудың көп бөлігінде қашуға жеткілікті күштері болды, әсіресе буарлардың қала мен әскерін оққа тұтатын артиллериясы жеткіліксіз болғандықтан, ол қалада, атты әскерлерінің аттарын жейтін кезге дейін қалды. Қала 8000-нан астам сарбаздан тұратын буар әскерімен қоршалып алынған. Шағын қала қоршауға алынуына британ премьер-министрінің ұлы, лорд Эдвард Сесилдің қалада болуы себеп болды, сондықтан қоршауға алынған қалаға буарлар мен халықаралық ақпарат құралдарының қызығушылығы арта түсті. Гарнизон, Баден Пауэллдің тапқырлықпен ойлап тапқан алдамшылықтарының арқасында, көмек келгенше қарсы тұрды. Жалған мина далалары орнатылды, ал сарбаздары, тікенді сымның жоқ екенін білсе де, окоптар арасында жүргенде оны айналып өтуге тырысты. Баден Пауэлл өзі көптеген барлау жұмыстарын жүргізді. Бірде буарлар теміржол желісін алып тастамағанын байқап, бронелокомотивке снайперлерді тиеп, оны буарлардың лагеріне дейін жіберіп, сәтті шабуыл жасады. Бірақ 2001 жылы Пакенхам бұл пікірін өзгертті. Қоршау кезінде, жауынгерлік жасқа толмаған ақ балалардан құралған Мафекинг кадеттер корпусы күзетке тұрып, хабар жеткізіп, ауруханаларда көмектесті, осылайша ересек ерлердің шайқасуына мүмкіндік жасады. Баден Пауэлл кадеттер корпусын өзі құрмаған, сондай-ақ қоршау кезінде оларға көп көңіл бөлгеніне ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, ол олардың батылдығына және міндеттерін орындаған сабырлылығына қатты әсерленді, кейіннен оларды "Балаларға арналған скаутинг" кітабының бірінші тарауында үлгі ретінде пайдаланды. Қоршау 1900 жылдың 17 мамырында алынды. Баден Пауэлл генерал-майор болып тағайындалды және ұлттық батыр атанды. Алайда, британдық әскери қолбасшылар оның жетістіктерін сынға алды және оның өзін тағы да қоршауға алуға рұқсат бергеніне таң қалды. Баден Пауэллге Оңтүстік Африка полициясы, колониялық полиция күшін ұйымдастыру міндеті жүктелді. Осы тағайындау кезінде Баден Пауэлл сол кезде Нортумбриан дивизиясының штаб-пәтері болған Ричмонд қамалының орнына Каттерик гарнизонының орнын таңдады. Баден Пауэлл кәсіби атты әскер болды, бірақ пулеметке қарсы атты әскердің күші жетпейтінін түсінді. Алайда, оның басшылары, Китченер мен Френч, соңғысы да кәсіби атты әскер, атты әскерді әлі де маңызды деп есептеді, нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік соғыста атты әскердің тиімділігі төмен болды, бірақ соғыс кезінде Ұлыбританиядан Фландрияға экспортталған негізгі тауар жылқы жемшөптері болды. 1907 жылы Баден Пауэлл генерал-лейтенант болып тағайындалды, бірақ белсенді емес тізімге енгізілді, мүмкін оның өтініші бойынша, өйткені осы кезде Скаут қозғалысы дамып келе жатқан еді, және Баден Пауэлл Браунси аралында тәжірибелік лагерь құрды (төменде қараңыз). 1909 жылдың 19 ақпанында Баден Пауэлл SS Aragon кемесімен Португалия және Испания арқылы Оңтүстік Америкаға сапар шекті, бұл тек демалыс болған сияқты, бұл сапар Армиямен де, скаутингпен де байланысты емес. Алайда, Белфаст газетінің "Шетелдік барлау" бөлімінде 1909 жылдың наурыз айында Сантьяго де Чилиде үш күндік сапарда болғанда, "Ол Оңтүстік Америкада кез келген шетелдікке көрсетілген ең жылы қабылдауға ие болды" деп хабарлады. 1909 жылдың 1 мамырында ол "Дануба" кемесімен қайта оралды. 1910 жылы 53 жасында Баден Пауэлл армиядан зейнеткерлікке шықты. Баден Пауэлл бұл шешімнің Патшадан шыққанын жазды, бұл ықтимал, өйткені Патша 1909 жылы Патшаның скаут сыйлығын енгізген және армия офицерлері Патшаның қол қойған комиссияны алған, ал Китченердің скаут қозғалысына еш қатысы болмады. 1915 жылы Баден Пауэллдің "Менің шпиондық оқиғаларым" атты кітабы жарық көрді, ол оның соғыс кезінде шпион ретінде белсенді болғанын көрсетеді деп түсіндірілді.
Өнер
Баден Пауэллдің әкесі жиналыстардағы адамдардың карикатураларын жиі салса, анасының әжесі де сурет салумен айналысқан. Баден Пауэлл өмірінің басынан аяғына дейін сурет салып немесе эскиздер жасап өткізді, және оң қолымен де, сол қолымен де бірдей ұсталықпен сурет салды. Оның көптеген туындылары әзілге толы немесе ақпараттық мазмұндағы болып келеді.
Жеке өмір
1912 жылдың қаңтар айында Баден Пауэлл Океан лайнерімен Нью-Йоркке жол тартқанда, Олаве Сент-Клэр Соамспен танысты. Ол 23 жаста, ал ол 55 жаста болды; екеуінің туған күні 22 ақпан күні еді. Олар сол жылдың қыркүйек айында Баден Пауэллдің әйгілілігіне байланысты БАҚ-та қызу талқылау тудырды. Баспасөздің ықпалынан қашып, олар 1912 жылдың 30 қазанында Паркстондағы Әулие Петр шіркеуінде жасырын түрде үйленді. 100 000 скаут әрқайсысы бір пенниден (1d) жинап, Баден Пауэллге үйлену сыйлығы ретінде 20 а.к. (horsepower) стандартты автомобиль сатып алуға жәрдемдесті (1929 жылы сыйланған Роллс-Ройс емес). Паркстондағы Әулие Петр шіркеуінде олардың некесі туралы көрме ұйымдастырылған. Олар Хэмпшир графтығының Бентли қаласына жақын орналасқан Пэкс Хиллде тұрды. Бентли үйі оның әкесінен сыйлық ретінде алынған. Үйленгеннен кейін Баден Пауэллдің бас ауруы жиілеп, әйелімен бірге жатқан төсегінен тұрғанда ғана жеңілдейтін болды. Оның дәрігері бас ауруын психосоматикалық деп санай отырып, арман талдауымен емдеуді ұсынды. 1939 жылы олар бұрын емделген Кения тауының жанындағы Ниеридегі шағын үйге көшіп барды. Ол Паксту деп атаған бір бөлмелі үй, Баден Пауэллдің бірінші жеке хатшысы және алғашқы скаут инспекторларының бірі Эрик Шербрук Уокерге тиесілі Outspan қонақ үйінің аумағында орналасқан. Баден Пауэлл мен оның әйелі Артур Роберт Питер (1913–1962) – әкесінен кейін барондық атағын алған; Хизер Грейс (1915–1986) – Джон Холл Кингке (1913–2004) үйленген, екі ұлы болған, олардың үлкені Майкл 1966 жылы кеме апатта болғанда қаза тапты; және Бетти Сент-Клэр (1917–2004) тәрбиеледі. Олаваның әпкесі Ауриол Дэвидсон (құрметті аты Соамс) 1919 жылы қайтыс болғаннан кейін Олава мен Роберт оның үш қызын қабылдап, тәрбиеледі. Баден Пауэллдің көптеген өмірбаяндарының үшеуі оның жеке өміріне тоқталады; алғашқы екеуі (1979 және 1986 жылдарда) оның жақын досы Кеннет Макларенмен қарым-қатынасына назар аударды. Тим Джилдің кейінірек (1989) жазған өмірбаянында бұл қарым-қатынас талқыланып, бұл достықтың эротикалық сипатта екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады.
Тану
1937 жылы Баден Пауэлл Ұлыбританияның ең беделді марапаттарының бірі – «Еңбегі үшін ордені» орденімен марапатталды. Одан бөлек, ол 28 шетелдік мемлекеттен марапаттар алды, оның ішінде Португалияның Христиандық орденінің үлкен офицері, Грекияның Құтқарушы орденінің бас қолбасшысы (1920), Францияның Құрмет легионының бас қолбасшысы (1925), Венгрияның Еңбегі үшін орденінің бірінші класы (1929), Данияның Даннеброг орденінің үлкен кресі, Ақ арыстан орденінің үлкен кресі, Феникс орденінің үлкен кресі және Польшаның «Polonia Restituta» ордені. Күміс қасқыр сыйлығын алғаш рет Роберт Баден Пауэлл тақты. «Бронза қасқыр» сыйлығы – Бүкіләлемдік скаут қозғалысы ұйымының жалғыз айрықша наградасы. Ол әлемдік скаутингке қосқан еңбегі үшін Бүкіләлемдік скаут комитетімен табыс етіледі. Бұл сыйлық 1935 жылы Стокгольмде Бронза қасқыр орденінің құрылған күнінде Халықаралық комитеттың бірауыздан шешімімен Баден Пауэллге алғаш рет берілді. Сонымен қатар, ол 1926 жылы Американың скауттары ұсынған ең жоғары награда – Күміс бұқа сыйлығымен де марапатталды. 1927 жылы Швецияда өткен ұлттық джамбореде ол Österreichischer Pfadfinderbund ұйымының «Großes Dankabzeichen des ÖPB» сыйлығына ие болды. 1931 жылы Баден Пауэлл Бірінші Австрия Республикасының ең жоғары наградасын (Großes Ehrenzeichen der Republik am Bande) президент Вильгельм Микластың қолынан алды. 1931 жылы майор Фредерик Расселл Бернхам Калифорниядағы Баден Пауэлл тауының атауын 40 жыл бұрынғы скауттық досының құрметіне арнады. Бүгін олардың достығы мәңгілікке сақтала отырып, іргелес жатқан Бернхэм тауының атымен де еске алынады. Баден Пауэлл бірнеше рет Нобель бейбітшілік сыйлығына ұсынылған, оның ішінде 1928 жылы жеке-жеке 10 рет ұсынылған. 1937 жылы ол Вателер бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. 2002 жылы Баден Пауэлл Ұлыбритания бойынша өткен дауыс беру нәтижесінде BBC-нің «100 ең ұлы британдықтар» тізімінде 13-ші орын алды. 2007 жылы скаутингтің 100 жылдығына орай Непал Үркема шыңын Баден Пауэлл шыңы деп атады. 2020 жылдың маусым айында Ұлыбританияда Джордж Флойдтың өліміне қарсы өткен наразылықтар мен Бристольдегі Эдвард Колстонның мүсіні алынып тасталғаннан кейін, Борнмут, Крайстчерч және Пул кеңесі (BCP кеңесі) Баден Пауэллдің Пул портындағы мүсінін қауіпсіздігіне байланысты уақытша алып тастау туралы шешім қабылдады. Полиция мүсілді жою немесе алып тастау керек ескерткіштер тізіміне енгізгенін және Бэден Пауэллдің гомофобиялық және расистік көзқарастары бар деген пікірге байланысты наразылық білдірушілердің назарына ілігуі мүмкін деп санайды. Мүсіл 2008 жылы BCP кеңесімен орнатылған. Оны алып тастауға қарсылық көрсеткендер, оның ішінде жергілікті тұрғындар, бұрынғы және қазіргі скауттар, оның орнында қалуын қамтамасыз ету үшін жақын маңдағы лагерьде орналасты. BCP кеңесінің жетекшісінің орынбасары Марк Хауэлл: «Біздің мақсатымыз – қоршауды мүмкіндігінше ерте және қауіпсіз түрде алып тастау» деген пікір білдірді.
Мәдени суреттер
Актер Рон Муди 1972–1973 жылдардағы «Эдвардтар» мини-сериалында Баден Пауэллді бейнеледі.