Кіріспе

Американдық генетик (1877–1916)
Канадалық Олимпиадалық жүгірші

Уолтер Стенборо Саттон (5 сәуір 1877 – 10 қараша 1916) – американдық генетик және биолог. Оның қазіргі биологияға ең маңызды үлесі – тірі организмдердің жасушалық деңгейіндегі хромосомаларға Мендель мұрагерлік заңдарын қолдануға болатындығы туралы теориясы болды. Бұл қазір Бовери-Саттон хромосомалық теориясы деп белгілі.

Ерте өмір

Саттон Нью-Йорк штатының Утика қаласында дүниеге келді және Канзас штатының Рассел қаласында судья Уильям Б. Саттон мен оның әйелі Агнес Блэк Саттонның жеті ұлының бесіншісі ретінде фермада өсті. Фермада ол шаруашылық техникасын күтіп, жөндеу арқылы механикалық қабілеттерін дамытты, бұл қабілет кейін мұнай бұрғылау платформаларында және медициналық құралдармен жұмыс істегенде өте пайдалы болды.

Канзас университеті

Расселдегі орта мектепті бітіргеннен кейін, ол 1896 жылы Канзас университетінің инженерлік факультетіне түсті. 1897 жылы кіші інісі Джонның тифтен қайтыс болғаннан кейін Саттон медицинаға деген қызығушылығынан биология мамандығына ауысты. Канзас университетінде ол және оның ағасы Уильям Саттон доктор Джеймс Найсмитпен баскетбол ойнады. Саттон студент ретінде Phi Beta Kappa және Sigma Xi-ге сайланып, 1901 жылға дейін бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Магистрлік диссертациясы үшін ол Саттон өскен шабындықтарда өсетін ірі шегіртке – Brachystola magna-ның сперматогенезін зерттеді.

Колумбия университеті

КУ-дегі ұстазы доктор К. Э. МакКлунгтың кеңесін ескере отырып, Саттон доктор Эдмунд Б. Уилсонның жаныбарлар туралы білімін одан әрі зерттеу үшін Колумбия университетіне көшті. Дәл сол жерде Саттон генетикадағы екі маңызды еңбегін жазды: «Брахистола магнадағы хромосома тобының морфологиясы туралы» және «Тұқым қуалаудағы хромосомалар». Осылайша, Саттон «сары иттің неге сары екенін» түсіндіре алды. Неміс биологы Теодор Бовери Саттонға ұқсас қорытындыларға келді, ал олардың идеялары көбінесе Бовери-Саттон хромосомалық теориясы деп аталады. Саттонның гипотезасын сол кездегі көптеген ғалымдар, әсіресе цитологтар, қолдады. Томас Хант Морганның Колумбиядағы жұмысының нәтижесінде, 1915 жылға қарай оның Drosophila melanogaster, яғни жеміс шыбыны туралы зерттеулері арқасында теория барлыққа бірдей қабылданды, тіпті Уильям Бейтсон 1921 жылға дейін оған күмәнмен қарады. Саттон жоспарлағандай, зоология бойынша докторлық диссертациясын аяқтаған жоқ. 26 жасында ол 2 жылға Канзастағы мұнай кендеріне қайтып оралды. Ол онда үлкен газ қозғалтқыштарын жоғары қысымды газбен іске қосу құрылғысын жетілдіріп, терең ұңғымаларға арналған көтеру аппаратын жасады. Саттонның механикалық қабілеті оны ешқашан тастамады. Әкесі оны медициналық білімін жалғастыруға көндірді, соның салдарынан ол 1905 жылы Колумбия университетіне қайта оралды. Саттонның медициналық білімі Колумбия университетінің Дәрігерлер және хирургтар колледжінде жалғасты. Мұнай бұрғылаумен байланысты патенттермен жұмыс істеумен қатар, Саттон осы кезеңде механикалық қабілетін медициналық құралдарды жақсартуға қолдана бастады. Канзас және Колумбия университеттеріндегі аспирантураны бітірген Саттон 1907 жылы медицина ғылымының докторы ғылымын алып, «жоғары жетістік» көрсетті. Одан кейін ол Нью-Йорктегі Рузвельт ауруханасында интернатурадан өтті, доктор Джозеф Блейк басқаратын хирургия бөлімінде жұмыс істеді.

Мансап

Рузвельт ауруханасындағы клиникалық міндеттерімен қатар, Саттон Дәрігерлер мен хирургтар колледжінің хирургиялық зерттеу зертханасында да жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды. Осы қолдау арқасында ол түрлі медициналық және хирургиялық тәжірибелерді, оның ішінде анестезия техникасын жетілдіру және ішті тазалау әдісін қатайды. 1909 жылы Саттон Канзас-Сити, Канзас қаласына оралды, онда оның отбасы көшіп келген және оның әкесі мен ағасы заңгерлікпен айналысты. Саттон Канзас университетінің төрт жылдық Медицина мектебінде хирургия профессоры болып тағайындалды. Жас мектептегі қызметтің тұрақсыздығы оны жеке практикамен айналысуға және Санкт-Маргарет ауруханасының штатына, сондай-ақ университеттің Белл ескерткіш ауруханасына қызмет етуге итерді. Алты жыл бойы Саттон кең ауқымды операцияларды жасап, процедураларды мұқият тіркеді. Ол Рузвельттегі интернатурасына дейінгі осы жағдайларға қатысты бірнеше мақала жариялады. 1911 жылы ол АҚШ Армиясының Медициналық резерв корпусында бірінші лейтенант рөлін қабылдады. Бұл 1915 жылдың ақпан айында Париждің сыртындағы Америкалық шұғыл жәрдем ауруханасында қызмет ету үшін университетен демалыс алуына әкелді. Саттон және Колумбия мен Рузвельттегі күндерінен таныс болған басқалар 23 ақпанда Джуилли колледжіне келді, онда Бірінші дүниежүзілік соғыстың алдыңғы қатарынан 40 шақырымдай жерде ауруханалар құрылған еді. Екі ай ішінде ол бас хирург болып тағайындалды, хирургиялық міндеттерімен қатар әкімшілік жұмыстарды да атқарды. Оның өнертабысқа бейімділігі бұрынғыдан да бағалы болды, өйткені ол солдаттардың денесіндегі сынықтарды анықтап, орналастыру үшін флюороскопиялық техникаларды жасады, содан кейін оларды өзі жасаған құралдармен алып тастады. Қайтып келгеннен кейін ол осы техникаларды Биннидің Оперативтік хирургия нұсқаулығында сипаттады. Саттон Франциядан 1915 жылдың 26 маусымында қайтып келді, төрт ай ғана болғанмен, соғыс уақытындағы медициналық көмеске маңызды үлес қосты. Доктор Саттон 39 жасында жедел аппендициттің салдарынан күтпеген жерден қайтыс болды.