Кіріспе
Барри ( /ˈbæri/; Y Barri) – Уэльстің Гламорган аңғарындағы қала және қауымдастық. Ол Бристоль каналының солтүстік жағалауында, Кардиффтен оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай шамамен 9 миль (14 км) жерде орналасқан. Барри – бірнеше жағажайлары мен қайта жаңғыртылған Барри аралы ойын-сауық паркі бар теңіз жағалауындағы курорт. Ұлттық статистика басқармасының 2021 жылғы бағалау деректері бойынша, Барри халқы 56 605 адамды құрайды. Барри қаласы ірі көрші ауылдары Кадокстон мен Барри аралын өз ішіне қосты. Ол 1880 жылдардан бастап Барри доктарының дамуымен елеулі өсімді бастан өткерді, ол 1913 жылы әлемдегі ең ірі көмір порты еді.
Barry ('/b//ær//i/; Y Barri; ) is a town and community in the Vale of Glamorgan, Wales. It is on the north coast of the Bristol Channel approximately 9 mile (14 km) south southwest of Cardiff. Barry is a seaside resort, with attractions including several beaches and the resurrected Barry Island Pleasure Park. According to Office for National Statistics 2021 estimate data, the population of Barry was 56,605. The town of Barry has absorbed its larger neighbouring villages of Cadoxton and Barry Island. It grew significantly from the 1880s with the development of Barry Docks, which, in 1913, was the largest coal port in the world.
Этимология
Қала атауының шығу тегі даулы. Ол 6 ғасырдағы Әулие Барухтың Барри аралында жерленгенімен байланысты болуы мүмкін, онда оған арналған қираған шіркеу орналасқан. Балама ретінде, атау валли тіліндегі "төбе, шың" деген мағына беретін "bar" сөзінен шыққан болуы да мүмкін. Валли тіліндегі Y Barri атауы анықталған артикльді қамтиды.
Ерте тарих
Барри қазір орналасқан аумақ тарихтың көптеген кезеңдерінде адам қызметіне куә болған. Мезолит немесе Орта тас дәуіріне тән микролиттерден жасалған кремний құралдары Барри аралындағы Фрайрс-Пойнт және Венвоу маңында, ал неолит немесе Жаңа тас дәуіріне тән жылтыратылған тас балта бастары Сент-Эндрюс-Мейорда табылған. Қола дәуіріне жататын обаларды қазу кезінде Барри аралында күлдік урна (жаққаннан кейінгі күл сақталған қыш ыдыс) табылды, ал тағы екеуі Колд Кнап Пойнт обасынан табылды. Рим дәуірінде Барри қамалы мен Биглис жерінде шаруа қожалықтары болған, сондай-ақ мидия қабықтарымен әшекейленген қорғасын табыттары бар зират табылғаны туралы ауызша хабарлар тараған. Сент-Барух шіркеуі мен Сент-Николас шіркеуі құрылыс материалдарының құрамына римдік кірпіштер мен плиткаларды қайта пайдаланған, ал Лландоуда римдік вилла табылды. 1980 жылы Глан-и-Мирде орталық ауланың төңірегінде орналасқан төрт қатардағы 22 бөлме және жертөледен тұратын римдік ғимарат қазылып алынды. Бұл 3-ғасырға жататын, теңіз шаруашылығымен байланысты ғимарат, мүмкін, жабдықтау қоймасы болған. Викингтер бұл аймаққа шабуыл жасаған, ал Барри аралы 1087 жылы шабуылшылардың базасы болған. Бристоль каналындағы Flat Holm және Steep Holm аралдарының Holm атауы скандинавиялық тілдегі «эстуарийдегі арал» деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан. Глан-и-Мирдегі қазба жұмыстары көрсеткендей, бұл жер 6-7 ғасырларда және 830-950 жылдар аралығында шөп немесе сабанмен жабылған құрғақ тас субұршықты ғимарат ретінде қайта пайдаланылған. Нормандар Англияны басып алғаннан кейін аймақ екі үлкен иелікке – Пэнмарк пен Динас Поуиске бөлінді. Пэнмарк Фонмон, Батыс Пэнмарк және Барри кіші иеліктеріне бөлінді. Динас Поуис Кадокстон және Ухелолау («Жарық») кіші иеліктеріне бөлінді. Барри кіші иелігі де Умфравилл әулетінен де Барри әулетіне берілді, ал иеліктің орталығы Барри қамалы болды. Ол Бристоль каналына қарап тұрған биік жерде орналасқан, рим дәуірінде жергілікті тұрғындардың қонысы болған. Қамал – бұрынғы жер жұмыстарын алмастыру үшін салынған шағын бекітілген үй. 13 ғасырдың соңына қарай қамалдың шығыс және батыс жағында екі тас ғимарат болды. 14 ғасырдың басында қамал оңтүстік жағына үлкен зал мен қақпа үйін қосу арқылы нығайтылды, бүгінде оның қираған қалдықтары ғана сақталған. Осы кезде Барри өз шіркеуі мен су диірмені бар ауылға және портына айналды, бірақ 14 ғасырда қара өлім мен Оуэйн Глиндюр көтерілісі салдарынан халқы күрт азайды. Халықтың қалпына келуіне 300 жылға жуық уақыт кетті, содан кейін ол қайтадан ауыл мәртебесін алды, яғни азат қоныстар мен шашыраңқы фермалардың сирек орналасқан аймағы, ал жердің көп бөлігі кішкентай өзен ағып жатқан батпақ болды. 1622 жылға қарай Барри ауылының төңірегіндегі егістік жерлердің құрылымы дерлік толыққанды болды және қазіргі қаланың өсуіне дейін солай қалды. 1673 жылғы ошақ салығы тізімінде шіркеуде он үш үй тіркелген. Қазіргі Барридегі ең көне тұрғын үй – Уайтхаус Коттедж 1500 жылдардың соңында салынған, ал ғимараттың шығыс бөлігі шамамен 1600 жылы қосылған. Ол Колд Кнап маңында теңізге қарап тұр.
Өнеркәсіп тарихы
1871 жылы Барридің халқы 100-ден асты, 21 ғимарат салынды. Ромилли отбасының жаңа иелігі ауылдың салынуына қатысты, бірақ ол көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық болып қала берді. 1880 жылдары көмір порты ретінде дамығаннан кейін өсті. Көмір саудасы Кардиффтегі Тайгер шығанағындағы мүмкіндіктерден гөрі жылдам өркендеді, сондықтан көмір кеншілерінің тобы Барри теміржол компаниясын құрып, Барриде доктар салуды шешті. Құрылыс 1984 жылы басталды, ал 1889 жылы алғашқы док бассейні ашылды, одан кейін тағы екі док пен кеңейтілген порттық құрылыстар салынды. Барри теміржолы Оңтүстік Уэльс аңғарларынан көмірді жаңа доктарға тасыды, оның саудасы алғашқы жылы бір миллион тоннадан 1903 жылға қарай тоғыз миллион тоннадан асып түсті. Порт кемелерге толы болды және кеме жөндеу кемежайлары, суық қоймалар, ұн диірмендері мен мұз фабрикасы жұмыс істеді. 1913 жылы Барри әлемдегі ең ірі көмір экспорттау порты болды. Барри кеңесінің кеңсесі мен кітапханасы 1908 жылы аяқталды. Доктардың артында Барридің үйлері бой көтерді, олар Кадокстонмен бірге көп ұзамай үлкен қалаға айналды. Доктардың дамуына үлкен үлес қосқан теміржолдар Барри аралын танымал демалыс орнына айналдыруға көмектесті. Барри еске алу залы 1932 жылдың қараша айында ашылды және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жергілікті тұрғындарды құрметтеу үшін осы атты алды. Өнеркәсіптік өркендеудің шағында Барри жағалауында бірнеше кеме суға батып кетті.
Барри қоқыс шығару орны
Ұлыбритания теміржолдарында дизельдік және электрлік қуаттың өсуінен кейін, Барри доктеріндегі локомотивтерді жинау алаңдары Ұлыбританияда бұзылуға асығып тұрған бу машиналарының ең ірі қоймасына айналды. Дай Вудхам Вудхам ағай-інілерінің металл жинау қоймасына иелік етті және ол теміржол сақтау ұйымдарына локомотивтерді металл жинау бағасымен қайта сатып алуға мүмкіндік берді, осылайша 300 локомотивтің шамамен 200-і болашақ ұрпақ үшін сақталды. Алайда, сақтау жылдарында көптеген локомотивтер сувенир іздеушілердің салдарынан бүлінген немесе тоналған. Өмірінің соңына жақында сұхбат бергенде, Вудхам бұл құрметті толыққанды қабылдауға құлық танытпады және Барри қаласының пайдаланылмаған теміржол бұтақтары осы локомотивтерді сақтауға мүмкіндік берген маңызды фактор болғанын айтты.
Қазіргі заман
Барри – Гламорган алқабының әкімшілік орталығы және «Барри Таун Юнайтед» футбол клубының үйі.
Бонвилстоннан басталатын жол бастапқыда B4266 болып белгіленген, қазірде қала ішіндегі Понтипридд жолы осы нөмірмен сақталған. Highlight Park-тан өтіп, Бриджендке дейінгі жол B4265 нөмірімен жүргізілген, және Кардифф халықаралық әуежайынан тыс жерде де осылай аталады. 1970 жылдардан бері жолдардың бір бөлігі A4226 деп нөмірленді, нәтижесінде A4226 Вейкок Кросс айналымынан үш бағытқа қарай таралады. Барри әлі де порты болғанымен, ол негізінен өндірістік қала және Гламорган алқабы үшін қызмет көрсету орталығы болып табылады. «Барри Докс» және оған іргелес өнеркәсіптік аймақ қаладағы ең ірі жұмыс орындарын ұсынады. 1981 жылы «Docks Link Road» ашылуымен кемежайларға баратын жолдар жақсартылып, M4 тас жолымен тікелей байланыс орнатылды. Кемежайлар 23 000 тоннаға дейін жүк көтеретін кемелерді қабылдай алады, ал Северн сағасының терең су арнасына жақын орналасқандығы, кемелердің белгілі бір кесте бойынша жүзуіне мүмкіндік береді. Кемежайларда жүктерді сақтауға арналған қоймалар, сарайлар және ашық алаңдар бар, бірақ бұрынғы электрлік крандар алынып тасталғандықтан, кемелер өздерінің крандарын пайдалануға немесе ABP компаниясынан жалдауға тиіс. Ирландия және Батыс Африка бағыттарында қызмет ететін екі «рол-он/рол-офф» терминалы бар. 2016 жылғы қаңтардан бастап №2 кемежайдан теміржол арқылы жүк тасымалы жүзеге асырылуда. №1 кемежайдағы «Моль» құрылысында жаңа нысан пайда болды және одан бетонды сырғуы бар, демалыс үшін қайықпен жүзуге және жеңіл қайықтармен серуендеуге мүмкіндік бар (2016). Қалада Еңбек партиясы басқаратын қалалық кеңес бар. Өндірістік фирмалардың көп бөлігі кемежай аймағында орналасқан. Ең ірілері – «Cabot Carbon» және «Dow Corning» сияқты химиялық өнімдер шығаратын компаниялар, олар жақында Еуропадағы ең ірі силикон зауытын салуды аяқтады. «Барри Докс» кемежайларындағы басқа да маңызды жұмыс берушілер – «Jewson Builders' Merchants», «Western Welding and Engineering», «Bumnelly» және 1982 жылдан бері кемежайды басқарып келе жатқан «Associated British Ports Holdings» компаниясы, бұл компания британдық көлік доктары кеңесінің мұрагері болып табылады. Барридің батысында Порткерри паркі орналасқан. Бұл – орманды, өзендері бар, тасты жағажайға қол жеткізетін кең ашық алаң. Паркте бұрынғы «Барри теміржол компаниясының» 13 аркалы құрылысы бар, оның биіктігі 110 футқа жетеді. 1964 жылы Барри мен Бридженд арасындағы Гламорган алқабының жолаушылар тасымалы тоқтатылғаннан кейін, 2005 жылдың 10 маусымында ол қайта ашылды және оның 19 милінің көп бөлігі Ллантвит Майорға және одан әрі Бриджендке қарай көрнекті көріністер мен байланыс ұсынады.
Барри аралы
Барри аралы 1880 жылдарға дейін жеке арал болған, бірақ Барри қаласы кеңейген кезде ол құрлықпен біріктірілді. Бұл Бэрри теміржол компаниясының Барри догын ашуының нәтижесінде болды. Дэвид Дэвис құрған доктар қазір Барри аралын құрайтын бұрынғы аралды жалғастырады. Барри догында аралға қатынау үшін теміржол станциясы бар, сондай-ақ қалпына келтірілген булы жолаушылар пойыздары бар мұражай теміржол станциясы да бар. Теміржол көпшілікке ашық және «Томас және оның достары» мультфильмінен үлкен бу локомотивінің көшірмесімен іс-шаралар өткізеді. Барри аралы қазір өз жағажайларымен және Барри аралы ойын-сауық паркімен танымал. 1966 жылдан бастап аралда «Бутлинс» демалыс лагері орналасқан, ол 1987 жылы жабылып, «Маджестик Холидейс» компаниясы басқарып, оны «Барри арал курорты» деп атады. «Бутлинс» жабылып, «Маджестик» қайта ашылғанға дейін лагерь «Доктор Ху» сериалынан «Шангри Ла» демалыс лагерінің көріністерін түсіру үшін пайдаланылды. «Маджестик» компаниясы жергілікті кеңеспен келіспеушілікке байланысты 1996 жылы лагерь жабылды, кеңес 30 жыл бұрынғы нысанды жақсарту жұмыстары жүргізілмесе, ойын-сауық лицензиясын бермеді. 1997 және 2003 жылдар аралығында лагерь тұрғын үйлерге қайта жаңартылды, ал қалған екі ғимарат және ашық бассейн 2005 жылдың басында бұзылды. Гламорган доласының сақталған теміржолы Барри аралында жүреді. BBC-нің «Гавин және Стейси» ситкомы Барри мен Барри аралының көптеген жерлерінде, соның ішінде шоуда көрсетілген «Марконың кафесі» сияқты орындарда түсірілді. Кардиффте түсірілген ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан «Казуалти» медициналық драмасы Барри аралы мен оның айналасындағы көріністерді үнемі түсіреді.
Ұлыбритания парламенті сайлау округі
1536 жылғы Одақ актісінен бастап Гламорган парламентте бір депутаттық орынмен өкілдік етті, оны округтегі еркін иеленушілер сайлап отырды. 1885 жылы сайлау округі Шығыс Гламорганшир, Орта Гламорганшир және Оңтүстік Гламорганшир деп үш бөлікке бөлінді. 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заң Лландафф және Барри сайлау округін құрды. 1918 жылғы жалпы сайлауда сэр Уильям Коуп (консерватор) жеңіске жетті. 1929 жылғы жалпы сайлауда Лейборист партиясы осы орынды қайта басып алды, бірақ екі жылдан кейін консерваторлардың Патрик Мунроға жоғалтты. 1942 жылы Мунроның қазасынан кейін Сирил Лейкин консерваторлар үшін өткізілген қосымша сайлауда жеңіске жетті. Арвин Линн Унгойд Томас (Лейборист) 1945 жылғы жалпы сайлауда осы орынды жеңіп алды. 1948 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заң Лландафф және Барри сайлау округін таратып, оның орнына Барри парламенттік сайлау округі құрылды. Бұл орын алғаш рет 1950 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Дороти Рис (Лейборист) сайланғанда дауға түсті. Ол 1951 жылғы жалпы сайлауда сэр Герберт Раймонд Гоуэрге (консерватор) жеңіліп қалды. Ол 1983 жылы орын жойылғанға дейін оны сақтап қалды. Оның орнына 1983 жылғы жалпы сайлауда сэр Герберт Раймонд Гоуэр (консерватор) жеңіске жеткен Гламорган аңғары сайлау округі құрылды. Ол 1989 жылы қайтыс болғанға дейін депутат болып қалды. Одан кейінгі қосымша сайлауда Джон Смит (Лейборист) осы орынды жеңіп алды. 1992 жылғы жалпы сайлауда Уолтер Свини (консерватор) оны бар болғаны 19 дауыспен жеңді. Бұл оны Ұлыбританиядағы ең шекті орынға айналдырды. Джон Смит 1997 жылғы жалпы сайлауда оны қайта жеңіп алды. 2010 жылғы жалпы сайлауда Лейборист партиясынан Консерватор партиясына 6,1% дауыс ауысты. Бұл нәтижеде консерватор депутат Алун Кернс сайланды, ол осы орынды содан бері иеленіп келеді.
Сенедд (Уэльс Парламенті)
Барри Гламморган доласының Сенат сайлау округінің және Оңтүстік Уэльстің Орталық Сенат аймағының құрамына кіреді. Уэльс Лейбористік партиясының Джейн Хатт Сенат құрылғаннан бері Ассамблея депутаты болып табылады.
Жергілікті кеңестер
Барри 1939 жылдың қыркүйегінде патша жарғысымен муниципалды боров ретінде құрылды. Боров Барри және Кадокстон жергілікті кеңесінің (1888–1894) және Барри қалалық округтік кеңесінің (1894–1939) жалғасы болды. Боровтың аумағына Барри, Кадокстон-жукста-Барри, Мертир-Дифан және Пенмарк, Порткерри және Салли аудандарының бір бөлігі кірді. 1974 жылы ол таратылып, оның функцияларын Гламорган аңғары аудандық кеңесі және Оңтүстік Гламорган округтік кеңесі қабылдады. Жергілікті кеңес – Барри қалалық кеңесі, Уэльстегі ең ірі қалалық кеңес болып табылады. Ол Олимпиаданың күміс жүлдегері Дэвид Дэвиске қаланың құрметті азаматтығын берді, бұл 1958 жылдан бергі алғашқы құрметті азаматтық атақ болды. 2017 жылдың мамыр айынан бері қала әкімі – Ник Ходжес, ол Барук округін өкілдік етеді және Барридің алғашқы Plaid Cymru әкімі. Қалалық кеңесте ең көп дауыс алған партия жоқ, оған Лейбористер, Plaid Cymru және Консервативті кеңесшілер кіреді. 1995 жылы құрылған жергілікті билік органы – Гламорган аңғары кеңесі, оның әкімшілік орталығы Барриде орналасқан. Барриде 23 округ бар, олар 47 кеңесші сайлайды, оның ішінде сегіз округ Барриде орналасқан (18 округтік кеңесші сайлайды), олар: Барук (2 кеңесші), Батриллс (2), Кадок (3), Каслленд (2), Корт (2), Гиббонсдаун (2), Дифан (2) және Илтлид (3).
Климат
Британ аралдары мен Уэльстің қалған бөлігі сияқты, Барри де теңіздік климатқа ие, онда салқын жаздар мен жұмсақ қыстар болады және көбінесе қатты жел соғады. Оның оңтүстік және жағалауда орналасқандығына байланысты, Уэльстегі ең күнды жерлердің бірі болып есептеледі. Ең жақын ресми ауа райын бақылайтын станция Кардифф әуежайында, Руз қаласынан батысқа қарай шамамен 5 километр жерде орналасқан.
Өнер
Being Human (2010 жылдан бастап) сериалының 3-5 маусымдары Барри аралында және оның төңірегінде түсірілді, ал сюжеттің көп бөлігі қала туралы "құбыжықтар мен вампирлерге толы" деген сипаттама береді. 2011 жылғы "Субмарина" фильмі, болғанмен сюжет бойынша Суонсиде өрбиді, көбінесе Барриде түсірілді. Барри 1920 және 1968 жылдары Уэльстің Ұлттық Эйстеддфодына төралқа болды. "Доктор Кто" сериалының "Дельта және Баннермендер" атты эпизоды Барриде түсірілді. "Бос бала" және "Доктор билейді" атты "Доктор Кто" эпизодтарының бірнеше сахналары 2005 жылдың қаңтар айында Гламорганның теміржол учаскелерінде, Плимут жолында және Барри аралында түсірілді. "Гавин мен Стейси" сериалының бір бөлігі Барриде және оның айналасында түсірілді. 2006 жылы кітапхананы жаңарту барысында қалалық кеңес тарапынан ашылған "Art Central" заманауи өнер галереясы қалалық әкімшілік ғимаратында орналасқан. Суретші Томас Фредерик Ворралл 1913 жылдан 1957 жылы қайтыс болғанға дейін Барриде тұрды. Оның Барри және Гламорган алқабындағы басқа да аймақтардың суреттері Уэльстің Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Композитор Грейс Уильямс (1906–1977), Уэльстің ең көрнекті әйел композиторы саналады, Барриде дүниеге келді және өмірінің соңғы жылдарын сол жерде өткізді. Оның ең танымал шығармалары – "Уэльс балалар әндеріне арналған фантазия" және "Теңіз эскиздері". Гладстон жолындағы "Memo Arts Centre" Гламорган алқабындағы ең ірі өнер орталығы болып табылады. "Memo" Dolby Surround Sound жүйесімен жабдықталған 4K Sony Digital Cinema-ға ие. "Memo's Cinema" кинотеатрында блокбастерлер, тәуелсіз фильмдер және "National Theatre's NT Live" сияқты тікелей эфирде трансляцияланатын қойылымдар көрсетіледі. "Island Road" көшесіндегі "The Small Space" – "Әлемдегі ең кішкентай сиқырлы театр". Театр сиқырдан басқа, джаз концерттері мен комедиялық қойылымдарды ұсынады.
Бастауыш мектептер
Бари қаласындағы 5–11 жас аралығындағы бастауыш білім беру бірнеше қауымдық, валлий тіліндегі және діни мектептер арқылы жүзеге асырылады, олар қаланың барлық аудандарына таралып орналасқан.
Көлік
Қаладағы қоғамдық көліктің негізгі түрлері автобус және теміржол болып табылады. Барри қаласына Кардифф автобустары қызмет көрсетеді, олар Ллантвит Майор, Пэнарт, Кардифф халықаралық әуежайы және Кардифф қаласының орталығына бағыттарды іске асырады, сондай-ақ қала ішінде айналма жолдарды да жүргізеді. Барридің Король алаңындағы автобус станциясы қала орталығындағы Король алаңында орналасқан. A4050 тас жолы Барриді Culverhouse Cross түйіскен жерімен және Батыс Кардиффтің қалған бөлігімен байланыстырады. Қалада төрт теміржол станциясы бар: Барри, Барри Доктар, Барри аралы және Кадокстон. Оларды Уэльс көлігі басқарады және Кардиффке бағытталған Valley Lines желісіне кіреді. Бағыттар батысқа қарай Ллантвит Майор және Роуз Кардифф халықаралық әуежайы арқылы Бриджендке, ал шығысқа қарай Динас Поуис, Кардифф Грангетаун және Кардифф Централь арқылы Кардифф Квин-стритке қарай жүзеге асырылады. Соңғы бағыт Мертир Тидфил, Понтипридд және/немесе Абердарге дейін жалғасуы мүмкін. Барри Кардифф халықаралық әуежайынан 5 шақырым шығысқа қарай орналасқан.
Қаланың бостандығы
Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Барри қаласының құрметті азаматы атағын алды.
Жеке тұлғалар
Майор Эдгар Джонс: 1950 жылдың 26 сәуірі. Софи Ингл: 2018 жылдың 18 қазаны.
Әскери бөлімдер
RAF Сент-Атан: 1959 жыл.