Тіл мен қоғамның байланысы: социолингвистика – мәдени нормалардың, әлеуметтік факторлардың тілге қатысты әсерін зерттейді. Тілдің қолданылу ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамның тілге қалай әсер ететінін зерттеу
Study of how society affects language
Әлеуметтік-лингвистика – қоғамның кез келген немесе барлық аспектілерінің, оның ішінде мәдени нормалардың, күтілімдердің және контекстің тілге және оның қолданылу жолдарына тигізетін әсерін сипаттауды зерттейтін сала. Ол тілдің қоғамға тигізетін әсерін зерттейтін тіл әлеуметтануымен байланысты болуы мүмкін. Әлеуметтік-лингвистика прагматикамен тығыз байланысты және лингвистикалық антропологиямен жақын қатыста. Әлеуметтік-лингвистиканың антропологиямен тарихи байланысын әлеуметтік факторлар (мысалы, этникалық қатыстылық, дін, мәртебе, жыныс, білім деңгейі, жас және т.б.) бойынша бөлінген топтар арасындағы тілдің түрлерінің айырмашылықтарын зерттеу арқылы байқауға болады, сондай-ақ географиялық кедергілерге (таулар, шөлдер, өзендер және т.б.) байланысты айырмашылықтар да қарастырылады. Мұндай зерттеулер сонымен қатар қолданыстағы осындай айырмашылықтар мен қолданысқа қатысты сенімдердегі айырмашылықтардың әлеуметтік немесе әлеуметтік-экономикалық топтарды қалай құрайтынын және көрсететінін зерттейді. Тілдің қолданылуы әр жерде әртүрлі болғандықтан, ол әлеуметтік топтар арасында да өзгеше болады, ал социолингвистика осы социолектілерді зерттейді. Әлеуметтік-лингвистика саласындағы зерттеулер әдетте қызығушылық тудыратын топтың мүшелерімен жүргізілетін әңгімелесулер арқылы деректер жинайды, содан кейін зерттеушілер алынған сөйлеу корпусындағы тілдік факторлардың көрінісін бағалайды. Әлеуметтік-лингвистикадағы басқа зерттеу әдістеріне сәйкес келетін сынақтар (онда тыңдаушылар естіген тілдік ерекшеліктерге қатысты пікірлерін бөліседі), диалектілерді зерттеу және бұрыннан бар корпустарды талдау кіреді.
Sociolinguistics is the descriptive study of the effect of any or all aspects of society, including cultural norms, expectations, and context, on language and the ways it is used. It can overlap with the sociology of language, which focuses on the effect of language on society. Sociolinguistics overlaps considerably with pragmatics and is closely related to linguistic anthropology. Sociolinguistics' historical interrelation with anthropology can be observed in studies of how language varieties differ between groups separated by social variables (e. g., ethnicity, religion, status, gender, level of education, age, etc.) and/or geographical barriers (a mountain range, a desert, a river, etc.). Such studies also examine how such differences in usage and differences in beliefs about usage produce and reflect social or socioeconomic classes. As the usage of a language varies from place to place, language usage also varies among social classes, and it is these sociolects that sociolinguistics studies. Studies in the field of sociolinguistics typically collect data through conversational interviews with members of a population of interest; researchers then assess the realization of linguistic variables in the resulting speech corpus. Other research methods in sociolinguistics include matched guise tests (in which listeners share their evaluations of linguistic features they hear), dialect surveys, and analysis of preexisting corpora.
Басталуы
Тілдің әлеуметтік жақтарын қазіргі мағынада алғаш рет 1930 жылдары Үндістан және Жапония лингвистері, сондай-ақ 1900 жылдардың басында Швейцариядағы Луи Гаушат зерттеді, бірақ олардың ешқайсысы Батыста көп уақыттан кейін ғана назар аударды. Тілдің өзгеруіне әлеуметтік себептерді зерттеу, керісінше, 19 ғасырдың соңындағы толқынды модельге негізделген. "Әлеуметтік лингвистика" терминін алғаш рет Томас Каллан Ходсон 1939 жылы жарияланған "Индиядағы әлеуметтік лингвистика" атты мақаласында қолданды.
The social aspects of language were in the modern sense first studied by Indian and Japanese linguists in the 1930s, and also by Louis Gauchat in Switzerland in the early 1900s, but none received much attention in the West until much later. The study of the social motivation of language change, on the other hand, has its foundation in the wave model of the late 19th century. The first attested use of the term sociolinguistics was by Thomas Callan Hodson in the title of his 1939 article "Sociolinguistics in India" published in Man in India.
Батыс үлесі
Батыста әлеуметтік тіл білімі саласын зерттеуді АҚШ-тағы Уильям Лабов және Ұлыбританиядағы Базил Бернштейн сияқты тіл білімі мамандары бастап кетті. 1960 жылдары Уильям Стюарт пен Хайнц Клосс плюрицентрлік тілдердің әлеуметтік тіл білімі теориясының негізгі ұғымдарын енгізді, ол стандартты тілдің нұсқаларының елдер арасында қалай ерекшеленетінін сипаттайды, мысалы, ағылшын тілінің аймақтық нұсқалары – плюрицентрлік «ағылшын тіліне»; неміс тілінің аймақтық стандарттары – плюрицентрлік «неміс тіліне»; босния, хорват, черногория және серб тілдері – плюрицентрлік «серб-хорват тіліне». Лингвистикалық антропологияның негізін қалаушылардың бірі – Делл Хаймс этнографиялық әдіс-тәсілдерге негізделген әлеуметтік тіл білімін дамытты және «Language in Society» журналын құрды. Оның этнография мен коммуникативтік қабілеттерге назар аударуы SPEAKING әдісін жасауға септігін тигізді: бұл аббревиатура жағдай, қатысушылар, мақсаттар, іс-қимыл тізбегі, стиль, құралдар, нормалар және жанрларды білдіреді, ол сөйлеу оқиғаларын мәдени контексте талдау құралы ретінде кеңінен танылған.
The study of sociolinguistics in the West was pioneered by linguists such as William Labov in the US and Basil Bernstein in the UK. In the 1960s, William Stewart and Heinz Kloss introduced the basic concepts for the sociolinguistic theory of pluricentric languages, which describes how standard language varieties differ between nations, e. g. regional varieties of English versus pluricentric "English"; regional standards of German versus pluricentric "German"; Bosnian, Croatian, Montenegrin, and Serbian versus pluricentric "Serbo Croatian". Dell Hymes, one of the founders of linguistic anthropology, is credited with developing an ethnography based sociolinguistics and is the founder of the journal Language in Society. His focus on ethnography and communicative competence contributed to his development of the SPEAKING method: an acronym for setting, participants, ends, act sequence, keys, instrumentalities, norms, and genres that is widely recognized as a tool to analyze speech events in their cultural context.
Қолданбалар
Әлеуметтік лингвист белгілі бір жағдайда тілдің қолданылуының қолайлы немесе қолайсыз саналуын әлеуметтік көзқарастардың қалай анықтайтынын зерттеуі мүмкін. Әлеуметтік лингвистер сонымен қатар әртүрлі әлеуметтік диалектілердің грамматикасын, фонетикасын, сөздік қорын және басқа да аспектілерін зерттей алады. Әлеуметтік лингвистер тілдің қоғамдық институт ретінде қалай қолданылатынын анықтау үшін ірі халық арасында ұлттық деңгейде де тілді зерттейді. Гарвард және Колумбия университетінің түлегі Уильям Лабовты көбінесе социолингвистиканы зерттеудің негізін қалаушылардың бірі деп есептейді. Ол тілдердегі өзгерістер мен ауытқулардың сандық талдауына ден қойып, социолингвистиканы ғылыми дисциплинаға айналдырды. Мысалы, әлеуметтік лингвистикаға негізделген аударма аясында бастапқы тілдің коммуникативтік әсерін жеткізу үшін тілдік тұрғыдан дұрыс аударма жеткіліксіз болуы мүмкін; аударма сонымен қатар мақсатты тілдің әлеуметтік тәжірибелері мен мәдени нормаларын қамтуға тиіс. Лексикалық және синтаксистік деңгейден асып, әлеуметтік тәжірибелер мен мәдени нормаларды ашу үшін, бұл аяқта аударманы эмпирикалық түрде тексеру, мысалы, үлгілік топпен когнитивті сұхбаттасу сияқты әдістер қолданылады. Демографиялық сипаттамалар, мысалы, аймақтар мен жерлер, сөйлеу қауымдастығының шекараларын анықтауға көмектеседі. Бұл сипаттамалар нақты топтардың коммуникация үлгілерін сипаттауға көмектеседі. Сөйлеу қауымдастығы – арнайы жаргоны бар кәсіптердің өкілдері, орта мектеп оқушылары немесе хип-хоп жанкүйерлері сияқты ерекше әлеуметтік топтар, тіпті отбасылар мен достар сияқты жақын топтар болуы мүмкін. Сөйлеу қауымдастығының мүшелері көбінесе топтың ерекше мақсаттары мен басымдықтарына қызмет ету үшін жаргон немесе арнайы терминологияны әзірлейді. Бұл спорт командалары арасында қолданылатын тілден көрінеді. Практикалық қауымдастық социолингвистикаға әлеуметтену, құзыреттілік және жекелік арасындағы байланысты зерттеуге мүмкіндік береді. Жекелік өте күрделі құрылым болғандықтан, тілдік әлеуметтенуді зерттеу практикалық қызметтің (күнделікті іс-әрекеттер) микроинтеракциялық деңгейін зерттеу құралы болып табылады. Тілді үйренуге отбасының үлкен әсері бар, бірақ оны мектеп, спорт командалары немесе дін сияқты кеңірек жергілікті орта да қолдайды. Сөйлеу қауымдастықтары үлкен практикалық қауымдастықтардың ішінде болуы мүмкін. Жалпы, стандартты емес тіл – төмен беделді тіл деп есептеледі. Алайда, кейбір топтарда, мысалы, дәстүрлі жұмысшы табының аудандарында, стандартты тіл көп жағдайда қолайсыз саналуы мүмкін. Себебі жұмысшы табының диалектісі топтық белгі ретінде күшті саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, адамдар өздеріне ұқсайтын және оларға ұқсайтын адамдарды жақсы көреді, ал стандартты емес тілдерді қолдану (одан да күшейтілген түрде) аудандық мақтаныш пен топтық және сыныптық ынтымақты көрсетеді. Сондықтан, пабқа бару немесе ауласында барбекю жасау кезінде стандартты емес тілдерді қолдану, банкке барумен салыстырғанда айтарлықтай ерекшеленеді. Бірі – таныс адамдармен демалыс, ал екіншісі – кәсібилік талап етілетін іскерлік орта.
A sociolinguist might study how social attitudes determine what is considered appropriate language use or inappropriate language use in a particular setting. Sociolinguists might also study the grammar, phonetics, vocabulary, and other aspects of various sociolects. Sociolinguists also study language on a national level among large populations to find out how language is used as a social institution. William Labov, a Harvard and Columbia University graduate, is often regarded as one of the founders of the study of sociolinguistics. He focuses on the quantitative analysis of variation and change within languages, making sociolinguistics a scientific discipline. For example, a sociolinguistics based translation framework states that a linguistically appropriate translation cannot be wholly sufficient to achieve the communicative effect of the source language; the translation must also incorporate the social practices and cultural norms of the target language. To reveal social practices and cultural norms beyond lexical and syntactic levels, the framework includes empirical testing of the translation using methods such as cognitive interviewing with a sample population. Demographic characteristics such as areas or locations have helped to create speech community boundaries in speech community concept. Those characteristics can assist exact descriptions of specific groups' communication patterns. Speech communities can be members of a profession with a specialized jargon, distinct social groups like high school students or hip hop fans, or even tight knit groups like families and friends. Members of speech communities will often develop slang or specialized jargon to serve the group's special purposes and priorities. This is evident in the use of lingo within sports teams. Community of Practice allows for sociolinguistics to examine the relationship between socialization, competence, and identity. Since identity is a very complex structure, studying language socialization is a means to examine the micro interactional level of practical activity (everyday activities). The learning of a language is greatly influenced by family, but it is supported by the larger local surroundings, such as school, sports teams, or religion. Speech communities may exist within a larger community of practice. It is generally assumed that non standard language is low prestige language. However, in certain groups, such as traditional working class neighborhoods, standard language may be considered undesirable in many contexts. This is because the working class dialect is generally considered a powerful in group marker. Historically, humans tend to favor those who look and sound like them, and the use of non standard varieties (even exaggeratedly so) expresses neighborhood pride and group and class solidarity. There will thus be a considerable difference in use of non standard varieties when going to the pub or having a neighborhood barbecue compared to going to the bank. One is a relaxed setting, likely with familiar people, and the other has a business aspect to it in which one feels the need to be more professional.
Әлеуметтік желі
Қоғамда тілді түсіну, тілдің қалыптасқан әлеуметтік желілерін түсінуді де білдіреді. Әлеуметтік желі – бұл белгілі бір тілдік қауымдастықты қауымдастықтағы жеке мүшелер арасындағы қарым-қатынастар тұрғысынан сипаттаудың бір жолы. Желі мүшелердің бір-бірімен өзара әрекеттесуіне байланысты, бос немесе тығыз болуы мүмкін. Мысалы, кеңсе немесе фабрика барлық мүшелері бір-бірімен қарым-қатынаста болғандықтан, тығыз қауымдастық деп есептелуі мүмкін. 100-ден астам студенті бар үлкен курс студенттер оқытушымен және, мүмкін, 1-2 басқа студентпен ғана қарым-қатынас жасайтындықтан, көбірек бос қауымдастық болады. Көп қарым-қатынасты қауымдастықта мүшелер бір-бірімен бірнеше байланысқа ие. Әлеуметтік желі ел немесе қала сияқты макро деңгейде де, көршілердің немесе жеке отбасының жеке қарым-қатынас деңгейінде де қолданылуы мүмкін. Соңғы кезде әлеуметтік желілер интернет арқылы, онлайн чаттар, Facebook топтары, ұйымдар және онлайн танысу сервистері арқылы құрылып келеді.
Understanding language in society means that one also has to understand the social networks in which language is embedded. A social network is another way of describing a particular speech community in terms of relations between individual members in a community. A network could be loose or tight depending on how members interact with each other. For instance, an office or factory may be considered a tight community because all members interact with each other. A large course with 100+ students would be a looser community because students may only interact with the instructor and maybe 1–2 other students. A multiplex community is one in which members have multiple relationships with each other. A social network may apply to the macro level of a country or a city, but also to the interpersonal level of neighborhoods or a single family. Recently, social networks have been formed by the Internet through online chat rooms, Facebook groups, organizations, and online dating services.
Сынып бойынша айырмашылықтар
Әлеуметтік лингвистика диалектологиядан ерекше сала ретінде қалалық аймақтардағы тілдің өзгеруін зерттеу арқылы дамыды. Диалектология тілдің географиялық таралуын зерттейді, ал социолингвистика өзге де өзгеру көздеріне, оның ішінде әлеуметтік топтарға назар аударады. Әлеуметтік топ және кәсіп – қоғамдағы ең маңызды тілдік маркерлердің қатарында. Социолингвистиканың негізгі және жоққа шығару қиын тұжырымдарының бірі – әлеуметтік топ пен тілдің нұсқаларының байланысты екендігі. Жұмысшы табының өкілдері стандартты тілде аз сөйлейді, ал төменгі, орта және жоғарғы орта таптар стандартқа жақынырақ сөйлейді. Дегенмен, жоғарғы тап, тіпті жоғарғы орта таптың өкілдері де орта таптан «кем» стандартты тілде сөйлеуі мүмкін. Бұл себебі тек әлеуметтік топ ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік топқа ұмтылыстар да маңызды. Адам өзгеше сөйлеуі немесе жағымсыз акцентті жасыру арқылы басқа әлеуметтік мәртебеге ие болып көрінуге, айналасындағылармен үйлесуге немесе қалай қабылдануын қалауына байланысты өзгертуге тырысуы мүмкін.
Sociolinguistics as a field distinct from dialectology was pioneered through the study of language variation in urban areas. Whereas dialectology studies the geographic distribution of language variation, sociolinguistics focuses on other sources of variation, among them class. Class and occupation are among the most important linguistic markers found in society. One of the fundamental findings of sociolinguistics, which has been hard to disprove, is that class and language variety are related. Members of the working class tend to speak less of what is deemed standard language, while the lower, middle, and upper middle class will, in turn, speak closer to the standard. However, the upper class, even members of the upper middle class, may often speak 'less' standard than the middle class. This is because not only class but class aspirations, are important. One may speak differently or cover up an undesirable accent to appear to have a different social status and fit in better with either those around them, or how they wish to be perceived.
Сыныптық аспирация
Уильям Лабовтың 1960 жылдары жүргізген зерттеулері әлеуметтік талаптардың сөйлеу үлгілеріне әсер ететінін көрсетті. Бұл таптық талаптарға да қатысты. Белгілі бір тапқа (әдетте жоғары және жоғарғы орта тап) жақындасуды қалайтын және әлеуметтік-экономикалық жағынан сол бағытта жылжып жатқан адамдар өз сөйлеуін сол топқа ұқсатуға тырысады. Бірақ, олар туғаннан жоғары тапқа жатпағандықтан, көбінесе гиперкоррекция жасайды, яғни сөйлеуін тым көп түзетуге тырысып, жаңа қателер жібереді. Әлеуметтік-экономикалық жағдайы төмендегендерде де осыған ұқсас жағдай болады. Кез келген қарым-қатынас жағдайында, мысалы, мұғалім-оқушы немесе қызметкер-клиент арасындағы қарым-қатынаста билік тепе-теңдігі болады. Бұл билік тепе-теңдігі тілдердің иерархиялық бөлінуіне алып келеді. Стандартты емес диалект (төменгі таптармен байланысты) – Стандартты диалект (жоғары таптармен байланысты). "Бүгін жаңбыр жаумайтын сияқты." "Бүгін жаңбыр жаумайтын болса керек." "Кеше маған бердің." "Кеше маған бердіңіз." "Дұрыс істеу керек." "Дұрыс істеуге тиіссің."
Studies, such as those by William Labov in the 1960s, have shown that social aspirations influence speech patterns. This is also true of class aspirations. In the process of wishing to be associated with a certain class (usually the upper class and upper middle class) people who are moving in that direction socio economically may adjust their speech patterns to sound like them. However, not being native upper class speakers, they often hypercorrect, which involves overcorrecting their speech to the point of introducing new errors. The same is true for individuals moving down in socio economic status. In any contact situation, there is a power dynamic, be it a teacher student or employee customer situation. This power dynamic results in a hierarchical differentiation between languages. Non standard dialect(associated with lower classes) Standard dialect(associated with higher classes) It looks like it ain't gonna rain today. It looks as if it isn't going to rain today. You give it to me yesterday. You gave it to me yesterday. Y'gotta do it the right way. You have to do it the right way.
Әлеуметтік тіл кодтары
Базиль Бернштейн, танымал британдық әлеуметтік лингвист, өзінің "Жақсартылған және шектеулі кодтар: олардың әлеуметтік тегі және кейбір салдары" атты кітабында ауызша және ауызша емес коммуникацияға берілетін маңыздың айырмашылығы бойынша тіл кодтарын жіктеу әдісін жасады. Ол отбасылық бағдар, әлеуметтік бақылау, сөздік кері байланыс және, мүмкін, әлеуметтік жағдай сияқты факторлар екі кодтың қалыптасуына әсер етеді деп мәлімдеді: жақсартылған және шектеулі.
Basil Bernstein, a well known British socio linguist, devised in his book, 'Elaborated and restricted codes: their social origins and some consequences,' a method for categorizing language codes according to variable emphases on verbal and extraverbal communication. He claimed that factors like family orientation, social control, verbal feedback, and possibly social class contributed to the development of the two codes: elaborated and restricted.
Шектелген код
Базиль Бернштейннің пікірінше, шектеулі код ауызша емес коммуникацияның үстемдігін көрсетеді, жеке өркендеуден гөрі адамдар арасындағы байланысқа басымдық береді. Оның теориясы осы кодты, мүшелерінің рөлдері алдын ала белгіленген орнықты әлеуметтік құрылымдарға сәйкес жұмыс істейтін ортаға орналастырады. Онда ортақ жергілікті мәдениетке байланысты ортақ мүдделер мен ниеттердің болуы дискретті ниеттің болжамдылығын және демек, ауызша сөйлеудің қарапайымдалуын тудырады. Мұндай орталарға әскери, діни және құқықтық ахуалдар, қылмыстық және түрме субмәдениеттері, ұзақ жылдарға созылған некелік қарым-қатынастар мен балалар арасындағы достықтар жатуы мүмкін. Сөйлесушілер арасындағы мызғыл байланысқа байланысты, нақты ауызша коммуникация көбінесе қажетсіз болып табылады, ал жеке өркендеудің маңызы жоғалады. Дегенмен, қарапайымдау – кодтың ішінде интеллект немесе күрделіліктің жетіспеушілігін білдірмейді; керісінше, коммуникация көбінесе ауызша емес тәсілдер арқылы (бет әлпеті, сезіну, т.б.) жүзеге асырылады, сөйлесушілердің байланысын нығайту үшін. Бернштейн бейтаныс адамды биге шақыратын жас жігіттің мысалын келтіреді: сұраудың белгілі бір әдептері бар, бірақ коммуникация физикалық тартымдылық пен көз тілдесу арқылы жүзеге асырылады. Осылайша, осы кодта жасырын мағына нақты кодға қарағанда маңыздырақ роль атқарады. Сондай-ақ, шектеулі код сөйлесушілерді біріктіріп, ынтымақты күшейтеді. Бұған қоса, Бернштейн, Венаблс және Равенетт жүргізген зерттеулер, сондай-ақ 1958 жылғы Білім беру кеңесінің баяндамасы, төменгі әлеуметтік топқа жататын балаларда (тек шектеулі кодқа ғана бейімделген) ауызша тапсырмаларды орындауда ауызша емес тапсырмалармен салыстырғанда нашар нәтижелер көрсеткенін көрсетеді. Тілдегі айырмашылықтар этникалық тегіне, экономикалық жағдайына, білім деңгейіне және т.б. байланысты болуы мүмкін.
According to Basil Bernstein, the restricted code exemplified the predominance of extraverbal communication, with an emphasis on interpersonal connection over individual expression. His theory places this code within environments that operate according to established social structures that predetermine the roles of their members, in which the commonality of interests and intents due to a shared local identity creates a predictability of discrete intent and therefore a simplification of verbal utterances. Such environments may include military, religious, and legal atmospheres, criminal and prison subcultures, long term married relationships and friendships between children. Due to the strong bonds between speakers, explicit verbal communication is often rendered unnecessary and individual expression irrelevant. However, simplification is not a sign of a lack of intelligence or complexity within the code; rather, communication is performed more through extraverbal means (facial expression, touch, etc.) in order to affirm the speakers' bond. Bernstein notes the example of a young man asking a stranger to dance: there is an established manner of asking, and yet communication is performed through physical graces and the exchange of glances. As such, implied meaning plays a greater role in this code than in the elaborated code. Restricted code also operates to unify speakers and foster solidarity. Additionally, studies by Bernstein, Venables, and Ravenette, as well as a 1958 Education Council report, show a relative lack of success on verbal tasks in comparison to extraverbal in children from lower working classes (having been exposed solely to restricted code). Variation in language can also come from ethnicity, economic status, level of education, etc.