Париж қоршауы: Франко-прусс соғысының шешуші кезеңі

Кіріспе

Франко-Прус соғысының бөлігі

Париж қоршауы 1870 жылдың 19 қыркүйегінен 1871 жылдың 28 қаңтарына дейін жалғасты және Солтүстік Германия Конфедерациясының, Пруссия Корольдігі басшылығымен, әртүрлі мемлекеттерінің күштері қаланы басып алуымен аяқталды. Бұл қоршау Франко-Прус соғысының шешімді кезеңі болды, онда Екінші француз империясы Солтүстік Германия Конфедерациясына соғыс жариялау арқылы Еуропа құрлығындағы үстемдігін қайта орнатуға тырысты. Пруссия басымдығымен құрылған Солтүстік Германия Конфедерациясы 1866 жылғы Аустрия-Прус соғысында жеңіске жеткен болатын, бұл Францияның Еуропа құрлығындағы жетекші күш ретіндегі мәртебесіне күмән тудырды. 1870 жылдың 16 шілдесінде француз парламентінің соғыс жариялауынан кейін, Франция Империясы келесі айларда неміс әскерлерінен бірнеше жеңіліске ұшырады, нәтижесінде 1870 жылдың 2 қыркүйегінде Седан шайқасы болды, онда француз әскерлері шешулі жеңіліске ұшырап, француз императоры Наполеон III тұтқындалды. Наполеон III-нің тұтқындалуымен Екінші француз империясының үкіметі құлап, Үшінші француз республикасы жарияланды, оның алғашқы басшылығын Ұлттық қорғаныс үкіметі жүзеге асырды. 1870 жылдың 19 қыркүйегіне дейін неміс әскерлері Парижге жетіп, қоршауға алғанына қарамастан, жаңа француз үкіметі соғысты жалғастыруға шақырды, бұл төрт айдан астам соғысқа әкелді, оның барысында Париж үздіксіз қоршауда болды. Қала толықтай қоршауда болғаннан кейін, Париж гарнизоны үш рет қашып кетуге тырысты, бірақ барлығы сәтсіз аяқталды. 1871 жылдың қаңтарында неміс әскерлері қалаға қарсы тиімсіз артиллериялық оқшаулау науқанын бастады. Артиллериялық оқшаулаудың нәтижесіздігіне жауап ретінде прустар 1871 жылдың 25 қаңтарынан бастап қалаға шабуыл жасау үшін ірі калибрлі Крупп ауыр қоршау артиллериясын жеткізді. Жаңа артиллериялық шабуылдармен және Париж халқы мен гарнизоны ашаршылық пен ауруға ұшырағандықтан, Ұлттық қорғаныс үкіметі 1871 жылдың 28 қаңтарында Солтүстік Германия Конфедерациясымен келісімге келді. Келісімге қол қойылғаннан кейін қалаға азық-түлік тасымалдауға рұқсат берілді, бірақ астананы басып алу және соғыстың жалпы апаты француз халқына, франко-герман қарым-қатынастарына және Еуропаға ұзақ мерзімді әсер етті. Францияның соғыстағы жеңілісі тікелей Солтүстік Германия Конфедерациясының әлі де тәуелсіз Оңтүстік Германия мемлекеттерімен бірігіп, Германия империясын жариялауына және Париждегі наразы және радикалданған халықтың Париж Коммунасын құруына әкелді.

The siege of Paris took place from 19 September 1870 to 28 January 1871 and ended in the capture of the city by forces of the various states of the North German Confederation, led by the Kingdom of Prussia. The siege was the culmination of the Franco Prussian War, which saw the Second French Empire attempt to reassert its dominance over continental Europe by declaring war on the North German Confederation. The Prussian dominated North German Confederation had recently emerged victorious in the Austro Prussian War of 1866, which led to the questioning of France's status as the dominant power of continental Europe. With a declaration of war by the French parliament on 16 July 1870, Imperial France soon faced a series of defeats at German hands over the following months, leading to the Battle of Sedan, which, on 2 September 1870, saw a decisive defeat of French forces and the capture of the French emperor, Napoleon III. With the capture of Napoleon III, the government of the Second French Empire collapsed and the Third French Republic was declared, provisionally led by the Government of National Defense. Despite German forces reaching and besieging Paris by 19 September 1870, the new French government advocated for the continuation of the war, leading to over four more months of fighting, during which Paris was continuously besieged. With the city fully encircled, the Parisian garrison attempted three unsuccessful break out attempts and German forces began a relatively ineffectual artillery bombardment campaign of the city in January 1871. In response to the poor results of the artillery bombardment, the Prussians brought forth large caliber Krupp heavy siege artillery to attack the city beginning 25 January 1871. With the renewed artillery attack and an increasingly starving and ill Parisian population and garrison, the Government of National Defense would conclude armistice negotiations with the North German Confederation on 28 January 1871. While the armistice led to food shipments being immediately permitted into the city, the capture of their capital city and the disaster of the war itself would have a long lasting impact on the French populace, Franco German relations, and Europe as a whole. French defeat in the war would directly lead to a victorious North German Confederation unifying with still independent South German states and declaring the German Empire as well as a disgruntled and radicalized Parisian population taking control of Paris and forming the Paris Commune.

Өмірбаян

1870 жылдың тамызында Пруссияның мұрагерлік әміршісі Фридрих (болашақтағы Фридрих III, Германия императоры) бастаған Пруссияның 3-ші армиясы Париж қаласына қарай жорыққа шықты. Наполеон III сүйемелдеуімен француз күштері, Пруссия әскерімен қоршауға алынған армияға көмек көрсету үшін жіберілді. Алайда, бұл күштер Седан шайқасында жеңіліске ұшырады, соның салдарынан Парижге баратын жол ашық қалды. Пруссия королі Вильгельм I, штаб бастығы Гельмут фон Мольткемен бірге, Пруссияның 3-ші армиясын және Саксонияның мұрагерлік ханзадасы Альберттің басшылығымен құрылған жаңа Пруссия армиясын жеке басқарып, Парижге дерлік қарсылықсыз жетті. Парижде қаланың губернаторы және бас қолбасшысы генерал Луи Жюль Трошу, Жозеф Винойдың басшылығымен Седаннан қашып үлкерген немесе қоймалардағы әскерлерден жиналған 60 000 тұрақты сарбаздан әскер құрды. 90 000 мобильді (жергілікті жасақ), 13 000 теңізшіден тұратын бригада және 350 000 Ұлттық гвардиямен бірге, Парижді қорғауға дайын күштердің жалпы саны шамамен 513 000 адамды құрады. Дегенмен, міндетті түрде жазылған Ұлттық гвардиялар жақсы жаттығудан өтпеген еді. Олардың қарулы күшінде 2 150 зеңбірек және 350 қосалқы зеңбірек, сондай-ақ 8 000 000 кг оқ-дәрі болды. Француздар соғысты негізінен неміс жерінде өткізуді күткен, бірақ Спихерен және Фрошвиллер шайқастарындағы жеңілістерден кейін ғана Париждің қорғанысын ұйымдастыруға белсенді кірісті. Маршал Вальян басшылығымен комитет құрылып, қорғанысты нығайтуға 12 миллион франк қаражат бөлінді. Қала төңірегіне кедергілер орнатылды, 12 000 жұмысшы жер жұмыстарына жұмылдырылды, Сена өзеніне бөгеттер салынып, қалаға жақын жерлерге электрлік миналар орнатылды. Оқ атуға қолайлы жағдай жасау үшін орман мен үйлер бұзылды, жолдар қиратылды, теміржол және автомобиль жолдары жабылды. Пруссиялықтардың қалаға кіруіне мүмкіндік бермеу үшін Париж катакомбалары, сондай-ақ қала сыртындағы кейбір карьерлер мен қазбалар жабылды. Париж билігі халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету және астық, тұздалған ет және консервілерді жинақтау шараларын қабылдады. Осының көп бөлігі Гарнье операсында сақталды. Боу де Булонь және Люксембург бақтары малға толы болды – біріншісіне шамамен 250 000 қой және 40 000 өкіз жеткізілді. Үкімет 80 күнге жететін ұн мен бидайға ие екеніне сенді, бұл қоршаудың салыстырмалы түрде қысқа болады деген болжамға негізделген еді.

As early as August 1870, the Prussian 3rd Army led by Crown Prince Frederick of Prussia (the future Frederick III, German Emperor), had been marching towards Paris. A French force accompanied by Napoleon III was deployed to aid the army encircled by Prussians at the Siege of Metz. This force were crushed at the Battle of Sedan, and the road to Paris was left open. Personally leading the Prussian forces, King William I of Prussia, along with his chief of staff Helmuth von Moltke, took the 3rd Army and the new Prussian Army of the Meuse under Albert, Crown Prince of Saxony, and marched on Paris virtually unopposed. In Paris, the governor and commander in chief of the city's defenses, General Louis Jules Trochu, assembled a force of 60,000 regular soldiers who had managed to escape from Sedan under Joseph Vinoy or who were gathered from depot troops. Together with 90,000 Mobiles (Territorials), a brigade of 13,000 naval seamen and 350,000 National Guards, the potential defenders of Paris totaled around 513,000. The compulsorily enrolled National Guards were, however, untrained. They had 2,150 cannon plus 350 in reserve, and 8,000,000 kg of gunpowder. The French had expected the war to be fought mainly on German soil; it was not until the defeats at Spicheren and Frœschwiller that the authorities began to take serious action in organizing the defenses of Paris. A committee under the leadership of Marshal Vaillant was formed and given a budget of 12 million francs to strengthen the defenses. Barriers were put up around the city, 12,000 workers employed to dig earthworks, a barrage placed across the Seine, and select approaches to the city laid with electrically triggered mines. Forests and houses were cleared to improve the firing sight lines, roads were torn up, and railroad and road entrances to the city blocked. The Paris Catacombs were sealed off, along with certain quarries and excavations outside the city to deny an entry point to the Prussians. The authorities in Paris also attended to provisions and took steps to stockpile cereals, salted meat, and preserves for the population. Much of this was stored in the Opéra Garnier. The Bois de Boulogne and Luxembourg Gardens were packed with livestock – the former received some 250,000 sheep and 40,000 oxen. The government believed it had enough flour and wheat to last for 80 days, more than enough based on the assumption, then prevalent, that the siege would be relatively brief.

Қоршау

Пруссиялық әскерлер Парижге жылдам жетті, ал 15 қыркүйекте Мольтке қалаға шабуыл жасауға бұйрық берді. Альберт әскері қарсылықсыз Парижге солтүстіктен жақындады, ал Фредерик әскері оңтүстіктен ілгері жылды. 17 қыркүйекте Виной басқаратын күштер Фредерик әскеріне Вильнёв-Сен-Жорж маңында шабуыл жасады, ондағы жабдықтау қоймасын сақтап қалуға тырысты, бірақ артиллерия отымен кері шегінді. Орлеанға дейінгі теміржол жолы үзіліп қалды, ал 18-і күні Версаль басып алынды, содан кейін ол 3-ші армияның, соңынан Вильгельмнің штабы ретінде пайдаланылды. 19 қыркүйекте қала толық қоршауға алынып, қоршау ресми түрде басталды. Қоршауға жетекшілік еткен генерал (кейіннен фельдмаршал) Леонард фон Блюменталь болды. Пруссияның канцлері Отто фон Бисмарк қаланың жылдам қарсы тапсыруын қамтамасыз ету және француздық күштердің қаланы босату әрекеттерін бекер ету үшін Парижді бомбалауды ұсынды, бірақ Пруссия патшасы бастаған неміс жоғары қолбасшылығы генерал фон Блюментальдің талабы бойынша бұл ұсынысты қабылдамады, себебі бомбалау бейбіт тұрғындарға зиян келтіруі, соғыс ережелерін бұзуы және үшінші тараптардың пікірін немістерге қарсы бұруы мүмкін, соңғы жеңіске жеделдетпестен. Сондай-ақ, француздық күштердің жылдам қарсы тапсыруы жаңа француз әскерлерін жеңілмейтін қалпында қалдырып, Францияға соғысты жақын арада қайта бастауға мүмкіндік беруі мүмкін екені айтылды. Бірінші жаңа француз әскерлерін жою қажет, ал Парижді аштықтан құртып салу керек еді. Трочу қаланы қорғаудағы күштің жартысын құрайтын Ұлттық гвардияның қабілетіне сенімсіздікпен қарады. Сондықтан немістердің қаланы қоршауына кедергі келтірмей, Трочу Мольтке қаланы күшпен басып алуға тырысады деп үміттенді, содан кейін француздар қаланың қорғанысына сүйене алады. Олар 1840 жылдары салынған Тиер қабырғасынан және он алты жеке бекіністен тұратын сақинадан құралды. Мольтке қалаға шабуыл жасауға ниеттенбеді, және бұл қоршау басталғаннан кейін көп ұзамай анық болды. Трочу жоспарын өзгертті және Винойға Сень өзенінің батысында пруссиялықтарға қарсы демонстрация жасауға рұқсат берді. 30 қыркүйекте Виной 20 000 әскермен Шевильге шабуыл жасады, бірақ 3-ші армия оны жеңіске жете алмады. 13 қазанда II Корольдік Бавария корпусы Шатильоннан ығыстырылды, бірақ француздар пруссиялық артиллерияға қарсы тұруға мәжбүр болды. Генерал Кари де Беллемар Париждің солтүстігіндегі ең мықты бекініс, Сен-Дениге қолбасшылық етті. 29 қазанда де Беллемар бұйрықсыз Ле-Буржедегі пруссиялық гвардияға шабуыл жасап, қаланы басып алды. Гвардия Ле-Буржедегі позицияларын қайта басып алуға қызығушылық танытпады, бірақ тәж мұрагері Альберт қаланы қайта басып алуға бұйрық берді. Ле-Бурже шайқасында пруссиялық гвардия қаланы қайта басып алып, 1200 француз әскерін тұтқынға алды. Француздардың Метс пен Ле-Буржедегі жеңілісін естігеннен кейін Париждегі көңіл-күй төмендеді. Париж тұрғындары неміс блокадасының салдарынан зардап көре бастады. 31 қазанда, үкімет Метстің қарсы тапсыруын растаған күні және Ле-Бурже қайта басып алынғандығы жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң, ашулы халық Хотель де Вильді қоршап алып, шабуыл жасады, Трочу мен оның кабинетін кепілге алды. Көтерілісшілердің басшылары (олардың арасында Густав Флоренс, Луи Шарль Делесклюз, Луи Огюст Бланки) Трочу үкіметін құлатып, өздері басқаратын жаңа үкімет құруға тырысты, бірақ олар келісімге келе алмады. Осы уақыт аралығында Жюль Ферри бастаған Ұлттық гвардияның батальондары мен полиция префектісі Эдмонд Адам басқаратын мобильді жасақ ғимаратты қайта басып алуға дайындалды. Екі тарап арасындағы келіссөздер 1 қарашаның таңында көтерілісшілердің ғимаратты бейбіт түрде эвакуациялауымен және кепілдерді босатумен аяқталды. Революционерлерге қарсы ешқандай жаза қолданбаймыз деп уәде бергенімен, үкімет 22 көшбасшыны тұтқындап, түрмеге жапты, бұл Париждің сол қанатын одан әрі ашуландырды. 30 қарашада Трочу көңіл-күйді көтеру үшін Парижден ең ірі шабуылды бастады, бірақ ол сәттілікке жете алмайтынын білді. Дегенмен, ол Огюст Александр Дюкротты 80 000 әскермен Шампиньи, Крейтель және Вильердегі пруссиялықтарға қарсы жіберді. Вильер шайқасы деп аталған шайқаста француздар Кретейль мен Шампиньидегі позицияны басып алып, ұстап тұрды. 2 желтоқсанда XIII (Корольдік Вюртемберг) корпусы Дюкротты қорғанысқа кері шегіндірді, ал 3 желтоқсанда шайқас аяқталды. 21 желтоқсанда француз әскерлері генерал Луи Файдерб әскерімен кездесуді үміттеніп, Ле-Буржеден тағы бір үзіліс жасады. Трочу мен Дюкрот 9 желтоқсанда Файдербтің Парижден шамамен 65 шақырым қашықтықтағы Амды басып алғанын естіп, көтеріңкі көңілде болды. Ауа райы өте суық болды, ал жақсы орналасқан, жасырылған пруссиялық артиллерия шабуылдаған француз әскеріне ауыр шығын келтірді. Әскерлер жылу үшін отынсыз түндеуге мәжбүр болды, температура -14°C-қа дейін төмендеді. 900-ден астам қырыну жағдайлары тіркелді, ал француз жағынан 2000-ға жуық адам қаза тапты. Пруссия жағынан 500-ден астам адам қаза болды. 19 қаңтарда соңғы үзіліс әрекеті Паристің батысындағы пруссиялық штаб жанындағы Рюэй-Мальмезон қаласындағы Бузенваль сарайына бағытталды. Тәж мұрагері шабуылды оңай жеңіп, 4000-нан астам адамды жарақаттады, ал өзінің жағынан 600-дан астам адам қаза тапты. Трочу губернаторлық қызметінен кетіп, 146 000 қорғаушымен генерал Жозеф Винойға қала басшылығын тапсырды. Қыс айларында пруссиялық жоғары қолбасшылығында шиеленіс күшейді. Фельдмаршал Гельмұт фон Мольтке және қоршауға жетекшілік еткен генерал Леонард, граф фон Блюменталь қаланың маңындағы жеке бекіністерді жойып, неміс әскерінің шығынын азайта отырып, қорғаушы күштерді баяу құртып салуға баса назар аударды. Бірақ уақыт өте келе, соғыстың ұзаққа соғуы неміс экономикасына тым көп салмақ салғаны және ұзақ қоршау француздық Ұлттық қорғаныс үкіметін Пруссияны жеңуге болатынына көндіретіні туралы алаңдаушылық күшейді. Ұзақ науқан Францияға жаңа әскер құруға және бейтарап елдерді Пруссияға қарсы соғысқа қосуға уақыт береді. Бисмарк үшін Париж Францияның қайыршы републикалық көшбасшыларының билігін жоюдың, соғысты уақтылы аяқтаудың және Пруссияға қолайлы бейбіт шарттарды қамтамасыз етудің кілті болды. Мольтке қалаға жеткілікті қысқы жабдықтар жеткізілмейтініне де алаңдады, себебі қоршауға алынған әскерлер арасында туберкулез сияқты аурулар пайда болды. Сонымен қатар, қоршау операциялары қалған француз әскерлеріне қарсы ағымдағы Луар науқанының талаптарымен бәсекелесті. 1870 жылы Париж қоршауы кезінде 160 жараланған француз әскерін ыстық ауа шарымен қаладан эвакуациялау арқылы әуе медициналық көлігінің алғаш рет пайда болғаны жиі айтылады, бірақ бұл миф қоршау кезінде Парижтен ұшқан әрбір шардағы экипаж және жолаушылар туралы толық мәліметтерді қарап шығу арқылы нақты жоққа шығарылды. Қоршау кезінде АҚШ Франциядағы елшісі Элиху Б. Уошберн ғана ірі державалардың дипломатиялық миссиясының басшысы ретінде Парижде қалды. Бейтарап елдің өкілі ретінде Уошберн соғыста ерекше рөл атқара алды, қоршаудың көп бөлігінде қалаға кіру және шығудың сирек арналарының біріне айналды. Ол сонымен қатар этникалық немістерді қоса алғанда, шетелдік азаматтарға гуманитарлық көмек көрсетуде жетекшілік етті.

The Prussian armies quickly reached Paris, and on 15 September Moltke issued orders for the investment of the city. Crown Prince Albert's army closed in on Paris from the north unopposed, while Crown Prince Frederick moved in from the south. On 17 September a force under Vinoy attacked Frederick's army near Villeneuve Saint Georges in an effort to save a supply depot there, but it was eventually driven back by artillery fire. The railroad to Orléans was cut, and on the 18th Versailles was taken, and then served as the 3rd Army's and eventually Wilhelm's headquarters. By 19 September the encirclement was complete, and the siege officially began. Responsible for the direction of the siege was General (later Field Marshal) Leonhard von Blumenthal. Prussia's chancellor Otto von Bismarck suggested shelling Paris to ensure the city's quick surrender and render all French efforts to free the city pointless, but the German high command, headed by the king of Prussia, turned down the proposal on the insistence of General von Blumenthal, on the grounds that a bombardment would affect civilians, violate the rules of engagement, and turn the opinion of third parties against the Germans, without speeding up the final victory. It was also contended that a quick French surrender would leave the new French armies undefeated and allow France to renew the war shortly after. The new French armies would have to be annihilated first, and Paris would have to be starved into surrender. Trochu had little faith in the ability of the National Guards, which made up half the force defending the city. So instead of making any significant attempt to prevent the investment by the Germans, Trochu hoped that Moltke would attempt to take the city by storm, and the French could then rely on the city's defenses. These consisted of the Thiers wall and a ring of sixteen detached forts, all of which had been built in the 1840s. Moltke never had any intention of attacking the city and this became clear shortly after the siege began. Trochu changed his plan and allowed Vinoy to make a demonstration against the Prussians west of the Seine. On 30 September Vinoy attacked Chevilly with 20,000 soldiers and was soundly repulsed by the 3rd Army. Then on 13 October the II Royal Bavarian Corps was driven from Châtillon but the French were forced to retire in face of Prussian artillery. General Carey de Bellemare commanded the strongest fortress north of Paris at Saint Denis. On 29 October de Bellemare attacked the Prussian Guard at Le Bourget without orders, and took the town. The Guard actually had little interest in recapturing their positions at Le Bourget, but Crown Prince Albert ordered the city retaken anyway. In the Battle of Le Bourget the Prussian Guards succeeded in retaking the city and captured 1,200 French soldiers. Upon hearing of the French surrender at Metz and the defeat at Le Bourget, morale in Paris began to sink. The people of Paris were beginning to suffer from the effects of the German blockade. On 31 October, the day the government confirmed the surrender of Metz and one day after Le Bourget's recapture was announced, an angry mob besieged and invaded the Hôtel de Ville, taking Trochu and his cabinet hostage. The insurgent leaders (Gustave Flourens, Louis Charles Delescluze, Louis Auguste Blanqui among them) attempted to depose Trochu's government and form a new one led by themselves, but they could not come to an agreement. In the meantime, battalions of loyal National Guards led by Jules Ferry and a detachment of Mobiles headed by the Prefect of Police, Edmond Adam, prepared to retake the building. Negotiations between the two sides concluded with a peaceful evacuation of the building by the insurgents early in the morning of November 1, and the release of the hostages. Despite promising no reprisals against the revolutionaries, the Government was swift to arrest and imprison 22 of the leaders, which further embittered the left wing of Paris. Hoping to boost morale on 30 November Trochu launched the largest attack from Paris even though he had little hope of achieving a breakthrough. Nevertheless, he sent Auguste Alexandre Ducrot with 80,000 soldiers against the Prussians at Champigny, Créteil and Villiers. In what became known as the Battle of Villiers the French succeeded in capturing and holding a position at Créteil and Champigny. By 2 December the XIII (Royal Württemberg) Corps had driven Ducrot back into the defenses and the battle was over by 3 December. On 21 December, French forces attempted another breakout at Le Bourget, in the hopes of meeting up with General Louis Faidherbe's army. Trochu and Ducrot had been encouraged by Faidherbe's capture on 9 December of Ham, around 65 miles from Paris. The weather was extremely cold, and the well installed, well concealed Prussian artillery inflicted heavy casualties on the advancing French. Soldiers camped overnight with no fuel for warmth, as the temperature fell to 7°F (−14°C). There were over 900 cases of frostbite, and 2,000 casualties on the French side. On the Prussian side, there were less than 500 dead. On 19 January a final breakout attempt was aimed at the Château of Buzenval in Rueil Malmaison near the Prussian Headquarters, west of Paris. The crown prince easily repulsed the attack inflicting over 4,000 casualties while suffering just over 600. Trochu resigned as governor and left General Joseph Vinoy with 146,000 defenders. During the winter, tensions began to arise in the Prussian high command. Field Marshal Helmuth von Moltke and General Leonhard, Count von Blumenthal, who commanded the siege, were primarily concerned with a methodical siege that would destroy the detached forts around the city and slowly strangle the defending forces with a minimum of German casualties. But as time wore on, there was growing concern that a prolonged war was placing too much strain on the German economy and that an extended siege would convince the French Government of National Defense that Prussia could still be beaten. A prolonged campaign would also allow France time to reconstitute a new army and convince neutral powers to enter the war against Prussia. To Bismarck, Paris was the key to breaking the power of the intransigent republican leaders of France, ending the war in a timely manner, and securing peace terms favourable to Prussia. Moltke was also worried that insufficient winter supplies were reaching the German armies investing the city, as diseases such as tuberculosis were breaking out amongst the besieging soldiers. In addition, the siege operations competed with the demands of the ongoing Loire Campaign against the remaining French field armies. Air medical transport is often stated to have first occurred in 1870 during the siege of Paris when 160 wounded French soldiers were evacuated from the city by hot air balloon, but this myth has been definitively disproven by full review of the crew and passenger records of each balloon which left Paris during the siege. During the siege, the only head of diplomatic mission from a major power who remained in Paris was United States Minister to France, Elihu B. Washburne. As a representative of a neutral country, Washburne was able to play a unique role in the conflict, becoming one of the few channels of communication into and out of the city for much of the siege. He also led the way in providing humanitarian relief to foreign nationals, including ethnic Germans.

Бомбалау

Қаңтар айында Бисмарктың кеңесі бойынша немістер париждіктердің рухын жоңқылыққа салу үшін 23 түн бойы қалаға 12 000-ға жуық снаряд атты. Қалаға шабуыл жасау алдында 5 қаңтарда Шатильон төбелерінен оңтүстік бекіністерді бомбалау өтті. Сол күні Исси және Ванвес бекіністерінің артиллериясы үздіріспей оқ жаудырып, пруссиялық артиллерияның Парижге 750 метрге жуық жақындауына мүмкіндік берді. Бұл маңызды өзгеріс болды, себебі бұрынғы орналасқан жерлерінен артиллерия тек қала шетіне жете алды. Сол күні алғашқы снарядтар сол жақ жағалауға түсті. Пруссиялық артиллерияшылар өз қаруларын мүмкіндігінше тік бұрыштарға бағыттап, бұрынғыдан да көп заряд қолданып, рекордтық қашықтыққа оқ атты. Дегенмен, снарядтар Нотр-Дам көпірі мен Сент-Луи аралына жеткенімен, оң жақ жағалауға жетпеді. Сол жақ жағалаудан 20 000-ға жуық адам қашып, оң жақ жағалаудағы аудандардың азық-түлікпен қамтамасыз етілуіне қосымша салмақ салды. Пантеон және Инвалидтердің күмбездері артиллерияшылардың жиі нысанасы болды, нәтижесінде осы ғимараттардың айналасы қатты зақымдалды. Снарядтар сондай-ақ Сальпетриер ауруханасына және Театр де л’Одеонға (сол кезде аурухана ретінде пайдаланылып жатқан) тиді, бұл пруссиялықтар ауруханаларды әдейі нысанаға алғанына сендірді. Мольтке Трочудан осы мәселе бойынша келген шағымға жауап ретінде, артиллерияны жақын уақытта жақындататынын, сонда оның артиллерияшылары Қызыл Крест туын жақсырақ тани алатынын айтты. Бомбалау салдарынан 400-ге жуық адам қаза тапты немесе жарақат алды, бірақ ол "Париждегі қарсылық рухына көп әсер етпеді". Делесклюз: "1870 жылғы француздар – шайқастар мереке болған галлдардың ұрпақтары" деді. Шындығында, қирату деңгейі пруссиялықтар күткеннен төмен болды. Снарядтар ғимараттарға көп зақым келтірмеді, ал көптегені адамдардан алыс ашық жерлерге түсті. Ағылшын бақылаушысы Эдвин Чайлд "Парижді тиімді бомбалау мүмкін еместігіне көз жеткізе берді, себебі үйлер берік тас блоктардан салынғандықтан, оларды тек бөлік-бөлікпен ғана қиратуға болады. Бір бомба бір тасты, оның салмағына қарамастан, жай ғана орын ауыстырады" деп жазды.

In January, on Bismarck's advice, the Germans fired some 12,000 shells into the city over 23 nights in an attempt to break Parisian morale. The attack on the city itself was preceded by the bombardment of the southern forts from the Châtillon Heights on 5 January. That day, the guns of forts Issy and Vanves were silenced by a relentless barrage, allowing the Prussian artillery to be moved up to 750 yards closer to Paris. This made a crucial difference, as from their previous position the guns were only capable of reaching the fringes of the city. The first shells fell on the Left Bank that same day. Prussian artillerymen aimed their guns at the highest angles possible and increased the charges to obtain unprecedented ranges. Even so, although shells reached the Pont Notre Dame and the Île Saint Louis, none made it to the Right Bank. Up to 20,000 refugees fled the Left Bank, putting a further strain on the already overburdened food supplies of the Right Bank arrondissements. The domes of the Panthéon and the Invalides were frequent targets of the artillerymen, and the vicinities of those buildings were particularly damaged as a result. Shells also struck the Salpetrière Hospital and the Théâtre de l'Odéon (then being used as a hospital), leading some to believe that the Prussians were deliberately targeting hospitals. Moltke, in response to a complaint on this matter from Trochu, responded that he hoped to soon move the artillery closer so that his gunners could better identify the Red Cross flags. About 400 perished or were wounded by the bombardment which, "had little effect on the spirit of resistance in Paris." Delescluze declared, "The Frenchmen of 1870 are the sons of those Gauls for whom battles were holidays." In actuality, the level of destruction fell short of what the Prussians had expected. The shells often caused little damage to the buildings they struck, and many fell in open spaces away from people. An English observer, Edwin Child, wrote that he "Became more and more convinced of the impossibility of effectually bombarding Paris, the houses being built of such solid blocks of stone that they could only be destroyed piecemeal. One bomb simply displaces one stone, in spite of their enormous weight "

Атыс бітіру және берілу

1871 жылғы 25 қаңтарда Вильгельм I Мольткеге наразылық білдіріп, фельдмаршалға болашақ барлық операциялар бойынша Бисмаркпен кеңесуді бұйырды. Бисмарк дереу қалаға ірі калибрлі Крупп қамалдарымен бомбалауды тапсырды. Бұл 1871 жылғы 28 қаңтарда қаланың тапсырылуына әкеп соқты. 1871 жылғы 23 қаңтарда құпия келіссөздер басталды, ал 27 қаңтарға дейін Версальде Жюль Фавр мен Бисмарк осы келіссөздерді жалғастырды. Француздар капитуляция жайлы хабар тарағанда Ұлттық гвардия көтеріліс шығаруы мүмкін деп алаңдады. Бисмарктің кеңесі: "Көтерілісті қауқыптандыр, содан кейін оны басуға әскерің болғанда". Келісілген соңғы шарттар бойынша француздық тұрақты әскерлер (бір дивизияны қоспағанда) қарусыздандырылады, Париж екі жүз миллион франк көлемінде өтемақы төлейді және қала периметріндегі бекіністер тапсырылады. Ал мұның орнына, келісім 19 ақпанға дейін ұзартылды. Аштықтан зардап шеккен қалаға провинциялардан азық-түлік жеткізілімдері, сондай-ақ Ұлыбритания мен АҚШ-тан кемелермен тасымалданған азық-түлік дерлік бірден түсе бастады. Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің әскери азық-түлікпен жүктелген кемелерін жіберді, ал Лорд-мэрдің жеңілдету қоры және Лондондық жеңілдету комитеті сияқты жеке ұйымдар айтарлықтай қаржылай көмек көрсетті. Азық-түлік таратуға жауапты британдық өкілдің мәлімдемесіне сәйкес, ақпан айының басында Лондондық жеңілдету комитеті "шамамен 10 000 тонна ұн, 450 тонна күріш, 900 тонна печенье, 360 тонна балық және 4000 тоннаға жуық отын, сондай-ақ 7000 басқа жуық мал" сыйлады. АҚШ шамамен 2 миллион долларлық азық-түлік жіберді, бірақ оның көп бөлігі кемелерді түсіруге жұмысшылардың жетіспеуіне байланысты Ле-Хавр портында тоқтап қалды. Британдық азық-түлік конвойінің Лес-Халлге келгені бүлік пен тонауға әкеп соқты, "ал жеті сағат бойы полиция араласуға бейшара болып көрінді". 1871 жылғы 1 наурызда Пруссия, Бавария және Саксонияның 30 мың әскері Парижде қысқаша жеңіс шеруін өткізді, ал Бисмарк қалаға азық-түлік пойыздарын жіберіп, келісімді құрметтеді. Неміс әскерлері екі күннен кейін қаланың шығысына уақытша лагерь құру үшін кетіп, Франция келісілген соғыс өтемақысын төлегеннен кейін одан шығарылды. Париждегілер "ластанған" көшелерді тазалағанмен, қаланың қысқа және символдық оккупациясы кезінде ешқандай ауыр оқиғалар болған жоқ. Бұл, ішінара, немістердің жаушылықтың жоғары деңгейде болған Беллвилл сияқты аудандардан аулақ болғандықтарына байланысты болды.

On 25 January 1871, Wilhelm I overruled Moltke and ordered the field marshal to consult with Bismarck for all future operations. Bismarck immediately ordered the city to be bombarded with large caliber Krupp siege guns. This prompted the city's surrender on 28 January 1871. Secret armistice discussions began on January 23, 1871 and continued at Versailles between Jules Favre and Bismarck until the 27th. On the French side there was concern that the National Guard would rebel when news of the capitulation became public. Bismarck's advice was to "provoke an uprising, then, while you still have an army with which to suppress it". The final terms agreed on were that the French regular troops (less one division) would be disarmed, Paris would pay an indemnity of two hundred million francs, and the fortifications around the perimeter of the city would be surrendered. In return the armistice was extended until February 19. Food supplies from the provinces, as well as shiploads from Britain and the United States, began to enter the starving city almost immediately. Britain sent ships from the Royal Navy loaded with Army food provisions, while private organizations like the Lord Mayor's Relief Fund and the London Relief Committee made significant donations. According to the British representative responsible for distributing the foodstuffs, at the beginning of February the London Relief Committee donated "nearly 10,000 tons of flour, 450 tons of rice, 900 tons of biscuits, 360 tons of fish, and nearly 4,000 tons of fuel, with about 7,000 head of livestock". The United States sent around $2 million worth of food, but much of it was held up at the port of Le Havre because of a shortage of workers for unloading the ships. The arrival of the first British convoy of food at Les Halles sparked a riot and pillaging, "while for seven hours the police seemed powerless to intervene". Thirty thousand Prussian, Bavarian and Saxon troops held a brief victory parade in Paris on March 1, 1871 and Bismarck honored the armistice by sending trainloads of food into the city. The German troops departed after two days to take up temporary encampments to the east of the city, to be withdrawn from there when France paid the agreed war indemnity. While Parisians scrubbed the streets "polluted" by the triumphal entry, no serious incidents occurred during the short and symbolic occupation of the city. This was in part because the Germans had avoided areas such as Belleville, where hostility was reportedly high.

Әуе поштасы

Қамауға алынған қаладан Францияның қалған бөліктерімен байланыс жасаудың жалғыз жолы – балондық пошта болды. Балон арқылы пошта тасымалдауды алғаш ұсынған фотограф және балоншы Феликс Надар, ол «No. 1 Compagnie des Aérostatiers» деген атақты компанияны құрған болатын. Оның қарамағында бір ғана «Нептун» балоны болды, ол бақылау мақсатында байланған ұшулар жасауға қолданылды. Алайда, пруссиялықтардың қаланы қоршауы осының мәнін жойды. 17 қыркүйекте Надар Парижді қорғау кеңесіне сыртқы әлеммен байланыс үшін балонды пайдалануды ұсынды, ал балоншы Эжен Годар да осындай ұсыныс жасаған еді. Бірінші балон 23 қыркүйекте «Нептун» балонымен ұшырылды, ол пилоттан басқа пошта да алып жүрді. Үш сағаттық ұшудан кейін ол Парижден Краконвильге қонды. Осы сәттіліктен кейін, хаттарға 20 сантимнен ақы төленетін тұрақты пошта қызметі құрылды. Балон жасау үшін екі шеберхана ашылды: біреуі Надардың басшылығымен Элизе Монмартр би залында (кейін Солтүстік вокзалына көшірілді), екіншісі Годардың басшылығымен Орлеан вокзалында. Шамамен 66 балонмен ұшу жасалды, оның бірі Норвегияға соғылып, әлемдік қашықтық рекордын орнатты. Олардың көп бөлігі сәтті аяқталды: тек бесеуі пруссиялықтарға түсті, ал үшеуі жоғалып кетті, олар Атлант мұхиты немесе Ирландия теңізіне құлаған болуы мүмкін. Тасымалданған хаттардың саны шамамен 2,5 миллионға жетеді деп есептеледі. Кейбір балонға поштадан басқа жолаушылар да мінгізілді, ең бастысы – жаңа үкіметтегі соғыс министрі Леон Гамбетта, ол 7 қазан күні Парижден ұшып кетті. Балонмен Парижден мысықтар да жіберілді, олар пошта тасымалы үшін пайдаланылды. Бұл – қамауға алынған қалаға Францияның қалған бөліктерінен хабарласудың жалғыз жолы еді. 27 қыркүйекте пруссиялықтар Сена өзенінің түбінде орнатылған арнайы телеграф кабелін тауып кесіп тастады, ал неміс желілері арқылы өтуге тырысқан курьерлердің көбі ұсталды. Басқа әдістер де қолданылды, оның ішінде балон, иттер және хабарлама контейнерлерін Сена өзенімен жіберу, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды. Мысықтар алдымен Турда, кейін Пуатьеде орналасқан базаларына жеткізілді. Тур Парижден алшақ емес, ал Пуатье одан да қашықта орналасқан. Оларды босатар алдында оларға жіберуге тиіс хабарламалар тапсырылды. Бастапқыда мысық поштасы тек ресми хабарламалар үшін пайдаланылды, бірақ 4 қарашада үкімет азаматтардың хабарлама жіберуге құқығы бар екенін жариялады, бұл хабарламалар 20 сөзден аспауы керек және сөзіне 50 сантимнен ақы төленуі керек еді. Олар картонкаға көшіріліп, Турдағы фотограф М. Барресуилль суретке түсірді. Әр картонкаға 150 хабарлама жазылды және әр мысыққа олардың тоғызы тиесілі болды. Фотографиялық процесті Рене Дагрон одан әрі жетілдірді: Дагрон өзінің жабдықтарымен бірге 12 қарашада Парижден «Ниепс» балонымен ұшып кетті, пруссиялықтардың қолына түспей құтылды. Фотосуретке түсіру арқылы хабарламалардың бірнеше көшірмесін жіберуге мүмкіндік болды. Нәтижесінде, 360 мысықтың тек 57-сі Париже жеткенімен, 95 000 жіберілген хабарламаның 60 000-нан астамы жеткізілді. (кейбір дереккөздер 150 000-ға жуық ресми және 1 миллион жеке хабарлама туралы мәлімет береді, бірақ бұл сан әр хабарламаның барлық көшірмелерін санау арқылы алынған).

Balloon mail was the only means by which communications from the besieged city could reach the rest of France. The use of balloons to carry mail was first proposed by the photographer and balloonist Felix Nadar, who had established the grandiosely titled No. 1 Compagnie des Aérostatiers, with a single balloon, the Neptune, at its disposal, to perform tethered ascents for observation purposes. However the Prussian encirclement of the city made this pointless, and on 17 September Nadar wrote to the Council for the Defence of Paris proposing the use of balloons for communication with the outside world: a similar proposal had also been made by the balloonist Eugène Godard. The first balloon launch was carried out on 23 September, using the Neptune, and carried of mail in addition to the pilot. After a three hour flight it landed at Craconville from Paris. Following this success a regular mail service was established, with a rate of 20 centimes per letter. Two workshops to manufacture balloons were set up, one under the direction of Nadar in the Elysée Montmartre dance hall (later moved to the Gare du Nord), and the other under the direction of Godard in the Gare d'Orleans. Around 66 balloon flights were made, including one that accidentally set a world distance record by ending up in Norway. The vast majority of these succeeded: only five were captured by the Prussians, and three went missing, presumably coming down in the Atlantic or Irish Sea. The number of letters carried has been estimated at around 2.5 million. Some balloons also carried passengers in addition to the cargo of mail, most notably Léon Gambetta, the minister for War in the new government, who was flown out of Paris on 7 October. The balloons also carried homing pigeons out of Paris to be used for pigeon post. This was the only means by which communications from the rest of France could reach the besieged city. A specially laid telegraph cable on the bed of the Seine had been discovered and cut by the Prussians on 27 September, couriers attempting to make their way through the German lines were almost all intercepted, and although other methods were tried, including attempts to use balloons, dogs, and message canisters floated down the Seine, these were all unsuccessful. The pigeons were taken to their base, first at Tours and later at Poitiers, and when they had been fed and rested were ready for the return journey. Tours lies some from Paris and Poitiers some distant. Before release, they were loaded with their dispatches. Initially the pigeon post was only used for official communications but on 4 November the government announced that members of the public could send messages, these being limited to twenty words at a charge of 50 centimes per word. These were then copied onto sheets of cardboard and photographed by a M. Barreswille, a photographer based in Tours. Each sheet contained 150 messages and was reproduced as a print about in size: each pigeon could carry nine of these. The photographic process was further refined by René Dagron to allow more to be carried: Dagron, with his equipment, was flown out of Paris on 12 November in the aptly named Niépce, narrowly escaping capture by the Prussians. The photographic process allowed multiple copies of the messages to be sent, so that although only 57 of the 360 pigeons released reached Paris more than 60,000 of the 95,000 messages sent were delivered. (some sources give a considerably higher figure of around 150,000 official and 1 million private communications, but this figure is arrived at by counting all copies of each message.)

Салдары

Қамаудаудың соңында Вильгельм I 1871 жылғы 18 қаңтарда Версаль сарайында Германия императоры деп жарияланды. Бавария, Вюртемберг және Саксония патшалықтары, Баден және Гессен штаттары, Гамбург және Бремен еркін қалалары Солтүстік Германия Конфедерациясымен бірігіп, Германия империясын құрды. Алдын ала бейбіт шарты Версальде қол қойылды, ал соңғы бейбіт шарты, Франкфурт шарты, 1871 жылғы 10 мамырда қол қойылды. Отто фон Бисмарк Эльзас-Лотарингияны Германия империясының құрамына қосып алды. Неміс әскерлерінің қаланың сыртында қалып отыруы париждіктерді ашуландырды. Француз үкіметіне деген наразылық күшейді, және 1871 жылғы наурыз айында париждік жұмысшылар мен Ұлттық гвардия мүшелері көтеріліс жасап, Париж коммунасын құрды, бұл радикалды социалистік үкімет сол жылдың мамыр айының соңына дейін сақталды.

Танымал мәдениетте

Дэвид У. Боллдың "Жемшік империясы" (Bantam Dell, 1999) – екі бөлімнен тұратын роман, оның бірінші бөлімі Франко-пруссия соғысы кезінде, атап айтқанда 1870-71 жылдардың қысында Париж қоршауында өтеді. Қоршаудың маңызды элементтері – барлау және хабар алмасу үшін қолданылған ыстық ауа шарлары, қаланың астындағы туннельдер, ашаршылық және суық – соғыс уақытындағы Париждің капитулацияға дейінгі жарқын бейнесін жасайды. Арнольд Беннеттің "Ескі әйелдердің әңгімесі" романы екі әпке – Констанс және София Бейнстің тағдырын баяндайды. София Францияда апатты некеге тұру үшін қашып кетеді, күйеуі оны тастап кеткеннен кейін Париж қоршауы мен Коммуна кезеңін басынан өткереді. Роберт У. Чемберстің 1895 жылы жарық көрген "Сары киген патша" әңгімелер жинағында "Бірінші снарядтың көшесі" атты әңгіме бар, ол қоршаудың бірнеше күнін қамтиды.