Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1813 жылғы шайқас Алтыншы коалиция соғысы кезінде, 1632 жылғы шайқас.
1813 battle during the War of the Sixth Coalition
the 1632 battle
Лютцен шайқасында (немісше: Schlacht von Großgörschen, 2 мамыр 1813), Франция королі Наполеон I Алтыншы коалицияның одақтас әскерін жеңді. Ресейлік қолбасшы, ханзада Питер Витгенштейн, Наполеонның Лейпцигті басып алуын болдырмау ниетімен, Германияның Саксония-Анхальт аймағындағы Лютцен қаласының жанында француз әскерінің оң жақ қанатына күтпеген шабуыл жасады. Наполеон тез арада есесін жинап, одақтастарды екі жағынан қоршауға бұйрық берді. Күн бойы ауыр шайқас болғаннан кейін, Витгенштейн әскерінің толық қоршалу қаупінен қорқып, шегінуге мәжбүр болды. Француздардың жеткіліксіз кавалериясы болғандықтан, олар одақтастарды қууды ұйымдастыра алмады. Екі әскер үш аптадан кейін Баутцен шайқасында қайтадан қақтығысты.
In the Battle of Lützen (German: Schlacht von Großgörschen, 2 May 1813), Napoleon I of France defeated an allied army of the Sixth Coalition. The Russian commander, Prince Peter Wittgenstein, attempting to forestall Napoleon's capture of Leipzig, attacked the French right wing near Lützen, Saxony Anhalt, Germany, surprising Napoleon. Recovering quickly, Napoleon ordered a double envelopment of the allies. After a day of heavy fighting, the imminent encirclement of his army prompted Wittgenstein to retreat. Due to a shortage of cavalry, the French did not pursue. The two armies would clash again in the Battle of Bautzen three weeks later.
Кіріспе
1812 жылы Францияның Ресейге басып кіруінен кейін, Ұлыбритания, Швеция, Пруссия және Ресейден құралған Францияға қарсы жаңа коалиция құрылды. Оған жауап ретінде Наполеон 200 000-нан астам әскер жинады, оның ішінде тәжірибесіз жалдамалы сарбаздар, Испаниядан келген әскерлер және гарнизондық батальондар болды, бірақ аттар жетіспеді (бұл Ресейге жасаған жорықтың салдарынан болды, онда оның көптеген тәжірибелі әскерлері мен аттары қаза тапты). Ол Германияға Рейн өзенін кесіп өтіп, князь Евгений де Богарне басқаратын ескі Grande Armée әскерлерінің қалдықтарымен қосылып, бұл жаңа одақты күшеймей тұрып жеңіп алуды көздеді. 30 сәуірде Наполеон Саале өзенін кесіп өтіп, генерал Жак Лауристон басқаратын V корпустың үш колоннасымен батыс және оңтүстік-батыстан Лейпцигке қарай жылды. Оның мақсаты – коалицияның ішкі желісіне еніп, олардың күштерін бөліп, бірігуге үлкермей тұрып жеңіске жетіп алу еді. Бірақ атты әскердің жетіспеуі және дұрыс емес барлау салдарынан, Витгенштейн мен граф Блюхер басқаратын орыс-пруссиялық армияның оң жақ қанатына оңтүстік-шығыстан шабуыл дайындап жатқанын білмеді. Пруссиялық барлаушылар француз әскері Наумберг пен Лейпциг арасында созылып жатқанын хабарлады. Витгенштейннің жоспары – Лутценге шабуыл жасап, Наполеонның күштерін екіге бөлу еді. Ол Наполеонға ауыр зиян келтіріп, Австрияны коалицияға тартуға мүмкіндік беретін жеңіске жетуді үміттенеді. Шабуыл қарсаңында Наполеонның маршалдарының бірі Жан Батист Бессиер Риппах маңында барлау жүргізу кезінде қаза тапты. Маршал Нейдің III корпусы Лейпцигке қарай жол тартқан күштерге көмек ретінде Лутцен маңындағы оң жақ қанатты қорғауға тиіс болды және күтпеген шабуылға ұшырады. III корпус бес жаяу әскер дивизиясынан және бір атты әскер бригадасынан тұрды. Осы дивизиялардың үшеуі Лутцен маңында, бір дивизия оңтүстік-шығыстағы төрт ауылда (Кая, Кляйнгершен, Гросгершен және Рахна), ал бір дивизия олардан батысқа қарай шамамен бір мильдей жерде Старзиделде орналасқан. Маршал Мармон басқаратын француз VI корпусы батыста Риппахта, ал Бертранның IV корпусы императорлық гвардиямен бірге Вейсенфельс (Вейсенфелс) оңтүстігінде орналасқан. Макдональдтың XI корпусы мен I атты әскер корпусы Лутценнің солтүстігінде орналасқан.
Following the disaster of French invasion of Russia in 1812, a new coalition consisting of Britain, Sweden, Prussia and Russia formed against France. In response to this, Napoleon hastily assembled an army of just over 200,000 which included inexperienced recruits, troops from Spain and garrison battalions but was severely short of horses (a consequence of the Russian invasion, where most of his veteran troops and horses had perished). He crossed the Rhine into Germany to link up with remnants of his old Grande Armée under the command of Prince Eugène de Beauharnais, and to quickly defeat this new alliance before it became too strong. On the 30 April, Napoleon crossed the river Saale, advancing on Leipzig from the west and southwest in three columns led by the V Corps under General Jacques Lauriston. His intention was to work his way into the Coalition's interior lines, dividing their forces and defeating them in detail before they could combine. But due to the lack of cavalrymen and faulty reconnaissance, he was unaware of the Russo Prussian army under Wittgenstein and Graf (Count) von Blücher concentrating on his right flank to the southeast. Prussian scouts reported that the French army was stretched between Naumberg and Leipzig. Wittgenstein's plan was to attack towards Lützen and split Napoleon's forces in two. He was hoping to inflict serious casualties on Napoleon and score a victory that could possibly be used to bring Austria into the Coalition. On the eve of the battle, one of Napoleon's marshals, Jean Baptiste Bessières, was killed by a stray cannonball while reconnoitering near Rippach. Marshal Ney's III Corps was to hold the right flank around Lützen in support of the forces marching towards Leipzig and was caught by surprise. The III Corps consisted of five infantry divisions and a cavalry brigade. Three of these divisions were situated around Lützen, one division in the four villages to the southeast (Kaja, Kleingörschen, Großgörschen and Rahna) and one division a mile to the west of these in Starsiedel. The French VI Corps under Marshal Marmont was at Rippach to the west, Bertrand's IV Corps was south of Weissenfels (Weißenfels) where the Imperial Guard was also located. Macdonald's XI Corps and the I Cavalry Corps were situated to the north of Lützen.
Шайқас
Пруссиялық шабуыл кеш басталды, Блюхер өз корпусымен сағат 11:30 шамасында алға шықты. Гросгёршенге жақындағанда, ол толық дивизия емес, бірнеше мың француз әскерін күткен. Блюхер шабуылды тоқтатты, артиллериясын шақырып, сағат 12-де артиллериялық оқ жаудырды. Батыстағы Мармон зеңбіректердің шуын естіп, корпусын Старзидельге қарай жылжытты. 40 минуттық оқ жаудырғаннан кейін Блюхер бір бригаданы жіберіп, француздарды Гросгёршеннен ығыстырды, сосын тағы бір бригада мен кавалерияны жіберіп Клайнгоршен мен Рахнаны басып алды. Ней өз дивизиясының біріне жетекшілік етіп, Лютценнен оңтүстіске қарай жылжып, қарсы шабуыл жасап, Клайнгоршен мен Рахнаны қайта алды. Блюхер сағат 14:00 шамасында соңғы бригадасын жіберді, ол француздарды Клайнгоршеннен шығарып, содан кейін Каяға қарай жылды. Блюхер жараланды, пруссиялық әскерлерді генерал фон Йорк басқаруға қалдырды. Наполеон 1632 жылғы шайқас орнына сапар шегіп, 1632 жылғы оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттап, қызметкерлеріне экскурсия жасады, зеңбіректердің шуын естігенде бірден саяхатын қысқартты және артиллериялық оқ жаудырған жаққа аттанды. Сағат 14:00 шамасында оқиға орнына келген Наполеон жағдайды жылдам бағалап, күштерін шоғырландыруға бұйрық берді. Ол Нейге Лутценнің оңтүстігіндегі ауылдар маңына орналасатын күшейте беруді бұйырды. Йорк сағат 16:00 шамасында жаңа келген пруссиялық резервтерді жіберді. Витгенштейн мен Йорк Нейге орталықта қысым көрсетуді жалғастырды, ауылдардың бақылауы екі жақтан күштер жіберілген сайын бірнеше рет ауысты. Пруссия королі жеке басымен пруссиялық гвардияның Рахна ауылына шабуыл жасады. Сағат 17:30-ға қарай Коалиция Каядан басқа барлық ауылдарды басып алды, ол әлі де даулы болды. Бертранның IV корпусы оң жағынан, ал Макдональдтың XI корпусы сол жағынан шайқас алаңына жақындағаннан кейін Наполеон енді қанаттары үшін уайымдамады. Коалицияның алға жылжуы тоқтатылғаннан кейін, Наполеон тиімді уақытта қарсы шабуыл жасады. Нейге күшейте берумен қатар, ол Старзидель мен Рахна арасында орналасқан III және VI корпус артиллериясын гвардиялық зеңбіректермен күшейте берді. Генерал Друо бұл зеңбіректерді 100-ге жуық зеңбіректерден (Grande Batterie) тұратын үлкен артиллериялық топқа шоғырландырып, Витгенштейннің орталығына қырып түсірді. Наполеон өзінің Императорлық гвардиясын осы зеңбіректердің артына жинап, маршал Мортье басқаруымен сағат 18:00 шамасында орталыққа қарсы шабуылға жіберді, бұл Коалиция күштерін ауылдардан ығыстырды. Пруссиялық кавалерия шабуылы мен қараңғылық француздардың шабуылын баяулатты, Коалицияның негізгі әскеріне ауылдардың оңтүстігінде қайта топтасуға мүмкіндік берді. Француз кавалериясының жетіспеуі қудалауға кедері келтірді. Наполеон 19 655 әскерін жоғалтты, оның ішінде 2 757 қаза тапты және 16 898 жараланды, соның ішінде маршалдарының бірі, ал прустар кем дегенде 8 500 әскерін жоғалтты, ал ресейліктер 3 500 әскерін жоғалтты, бірақ шығын көп болуы мүмкін. Түнге қарай патша мен Витгенштейн шайқаста жеңілгендеріне толық сенімді емес еді. Алайда, Лейпциг түскенін естігеннен кейін олар шегінді, бұл Наполеонға Лютцен мен шайқас алаңын бақылауға мүмкіндік берді.
The Prussian attack started off late with Blücher leading with his corps about 11:30am. As they approached Großgörschen, he was only expecting a couple thousand French instead of the full division that he found. Blücher paused the attack, called up his artillery and started an artillery bombardment at about noon. Marmont to the west heard the sound of the cannon and moved his corps towards Starsiedel. After a 40 minute bombardment, Blücher sent in one brigade that drove the French out of Großgörschen then followed up with another brigade and cavalry that captured Kleingörschen and Rahna. Ney put himself at the head of one of his divisions moving south from Lützen and counterattacked, retaking Kleingörschen and Rahna. Blücher committed his last brigade about 2:00pm, which forced the French out of Kleingörschen and then advanced to Kaja. Blücher was wounded, leaving the Prussian forces to the command of General von Yorck. Napoleon was visiting the 1632 battlefield, playing tour guide with his staff by pointing to the sites and describing the events of 1632, in detail from memory, when he heard the sound of cannon. He immediately cut the tour short and rode off towards the direction of the artillery fire. Arriving on the scene about 2:00pm, he quickly sized up the situation and sent orders to concentrate his forces. He sent Ney a steady stream of reinforcements which would take up positions in and around the villages south of Lützen. Yorck committed the recently arrived Prussian reserves about 4:00pm. Wittgenstein and Yorck continued to press Ney in the center; control of the villages switched hands multiple times as troops were committed from both sides. The King of Prussia personally led a charge of the Prussian Guard that took the village of Rahna. By 5:30pm, the Coalition held all of the villages except for Kaja, which was still contested. Once Bertrand's IV Corps approached the battlefield from his right and Macdonald's XI Corps from his left, Napoleon no longer needed to worry about his flanks. Once the Coalition's advance had been halted, with perfect timing, Napoleon struck back. While he had been reinforcing Ney, he had also reinforced the guns of the III Corps and VI Corps located between Starsiedel and Rahna with the Guard's cannons. General Drouot concentrated these into a great mass of artillery of about 100 guns (Grande Batterie) that unleashed a devastating barrage on Wittgenstein's center. Napoleon had collected his Imperial Guard behind these guns and sent them in a counter assault led by Marshal Mortier into the allied center at about 6:00pm, which cleared the Coalition forces from the villages. A Prussian cavalry attack, and encroaching darkness, slowed the French offensive, allowing the main Coalition army to retreat in good order to regroup south of the villages. The lack of French cavalry prevented pursuit. Napoleon lost 19,655 men, including 2,757 killed and 16,898 wounded, including one of his marshals, while the Prussians lost at least 8,500 men killed or wounded and the Russians lost 3,500 men killed, wounded or missing, although casualties may have been much higher. By nightfall, the Tsar and Wittgenstein were hardly convinced that they had lost the battle. They retreated, however, after hearing that Leipzig had fallen, leaving Napoleon in control of Lützen and the field.
Салдары
Наполеон Лютцен шайқасында орыс-прусс әскерін кері тартудағы әдеттегі шеберлігін көрсетті, бірақ жеңісінің жоғары құны соғысқа елеулі әсер етті. Лютценнен кейін он сегіз күн өткен соң Баутцен шайқасы болды, онда Наполеон қайта жеңіске жетті, бірақ тағы 22 000 сарбазды жоғалтты, бұл орыс-прусс әскерінен екі есе көп. Осы екі шайқастың қаһары Наполеонды 4 маусымда Александр императоры мен Фридрих Вильгельм III патшасымен уақытша келісімге келуге мәжбүр етті. Бұл келісім одақтастарға әскерлерін қайта ұйымдастыруға және жарақтандыруға мүмкіндік берді, және бәлкім, ең маңыздысы, Ұлыбританияны Ресей мен Пруссияға жалпы сомасы жеті миллион фунт стерлинг болатын соғыс жәрдемақысын беруге итермеледі. Осы келісім арқасында қамтамасыз етілген қаржылық қолдау Наполеонға қарсы соғыс күшін күшейтті. Шайқастың тағы бір маңызды нәтижесі – ол Австрияны қарулы келісім мерзімі біткеннен кейін одақтас коалицияға қосылуға ынталандырды, бұл күш тепе-теңдігін коалицияның пайдасына айтарлықтай өзгертті. Осы оқиғаларға байланысты Наполеон 4 маусымдағы Лютцен мен Баутцен шайқастарында қол жеткізген бітімгершілік келісімін Германиядағы өзінің билігінің құлауы деп санады. Лютцен шайқасы кезінде Пруссияның ең данышман және қабілетті генералдарының бірі Герхард фон Шарнхорст Витгенштейннің штаб бастығы қызметін атқару кезінде жарақат алды. Оның жарақаты жеңіл болғанымен, асығыс шегініс дұрыс ем алуға мүмкіндік бермеді, нәтижесінде өлімге алып келетін инфекция пайда болды.
Napoleon demonstrated his usual prowess in driving back the Russo Prussian force at Lützen, but the costliness of his victory had a major impact on the war. Lützen was followed by the Battle of Bautzen eighteen days later, where Napoleon was again victorious but with the loss of another 22,000 men, twice as many as the Russo Prussian army. The ferocity of these two battles prompted Napoleon to accept a temporary armistice on June 4 with Tsar Alexander and King Frederick William III. This agreement provided the allies the respite to organise and re equip their armies and, perhaps more importantly, encouraged Britain to provide Russia and Prussia with war subsidies totalling seven million pounds. The financial security offered by this agreement was a major boon to the war effort against Napoleon. Another important result of the battle was that it encouraged Austria to join the allied Coalition upon the armistice's expiration, shifting the balance of power dramatically in the Coalition's favor. Due to these developments, Napoleon later regarded the June 4 truce, bought at Lützen and Bautzen, as the undoing of his power in Germany. During the battle of Lützen, Gerhard von Scharnhorst, one of the brightest and most able Prussian generals, was wounded while serving as Wittgenstein's Chief of Staff. Although his wound was minor, the hasty retreat prevented proper treatment, allowing a fatal infection to set in.