Кіріспе

1794 Бірінші коалиция соғысы кезінде болған шайқас

1794 жылғы шайқас

Альденховен шайқасы немесе Рур шайқасы (2 қазан 1794) – Жан Батист Журдан басқарған француз армиясының, Рур өзенінің бойымен қорғаныс ұстаған Франсуа Себастьен Шарль Жозеф де Круа графының басқаруындағы Габсбург армиясын жеңген шайқасы. Француз армиясының оң жағы ауыр шайқас салдарынан Дюренде маңызды өткелді бағындырды. Австриялықтардың Рурдан шегінуі Рейн өзенінің батыс жағалауын Францияның бақылауына көшірді. Бұл шайқас Бірінші коалиция соғысы аясында, Француз революциясының үлкен қақтығысының бір бөлігі болды. Альденховен Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде, Ахен қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 21 шақырым (13 миль) қашықтықта орналасқан.

Өмірбаян

1794 жылғы Фландрия науқанында генерал Шарль Пишегру басқаратын Солтүстік француз армиясы мен Арденн армиясы, сондай-ақ кейін генерал Жан Батист Журдан басқаратын Мозель армиясының бөлімдері, қарсы тұрған Коалиция армиясының екі жағына да шабуыл жасады. 1794 жылғы 26 маусымдағы Флеюр шайқасынан кейін Коалиция армиясы Фландриядан жалпы шегінуді бастады, себебі Австрия үкіметі Австриялық Нидерландыны ұстап тұрудың қиын екеніне көз жеткізді. Француз қысымы Коалиция армиясын одан әрі кері тартқанда, ол үкіметтерінің саяси мақсаттарымен анықталған екі бағытта екі ірі күшке бөлінді. Британдықтар мен голландтар Голландия Республикасын қорғау үшін солтүстікке, ал австриялықтар Рейн өзенін қорғау үшін шығысқа шегінді.

Австрияның Роерге қайтқаны

Флевр шайқасынан кейін одақтас әскері, сол кезде Принц Кобургтың басқаруында, бастапқыда Мон-Сен-Жанға шегінді. 1 шілдеде француз әскерлері, оларды жеңіп, енді ресми түрде Журдан басқаруындағы Самбра мен Мёз армиясы құрамына кіргеннен кейін, Мон қаласын олардың қанатынан басып алды. Осыдан кейін олар Брюссельге қарай шегінуді бастады. Одақтас әскердегі британдық және голландтық жасақтар номиналды түрде Кобургтың бағынысында болғанымен, австриялық және англо-голландтық күштер бір-бірінен тәуелсіз және бірін-бірі ескермей әрекет етті. 5 шілдеде Ватерлоода Принц Кобург пен британдық жасақтың қолбасшысы Йорк герцогы Антверпеннен Лувенге, Ваврге, Гемблукс пен Намурға дейінгі шегініс жолын қорғауға келісті. Бірақ Кобург келесі күні Журдан шабуыл жасағанда бұл келісімнен бас тартып, австриялықтармен бірге Малинге (Мехелен) және Лувенге (Леувен) қарай шегінді, Брюссельді босатып алды. 7 және 8 шілдеде тағы шабуылға ұшырап, Намурдан бас тартуға мәжбүр болған Кобург австриялықтарды Тирлемонтке ортақтасқан шегініс жолына жылжытты. Бір аптадан кейін француз әскерлері Малин мен Лувенді басып алды, бұл Кобургті Муа арқылы шегінуге мәжбүр етті. 24 шілдеде Маастрихтке өтіп, өзеннің шығыс жағалауында қорғаныс позициясын бекітті. Осыдан кейін Кобург отставкаға кетіп, оның орнына граф Клерфайт тағайындалды. Австриялықтар тамыз айы бойы Мезадағы позицияларын ұстады, Самбра мен Мёз армиясы Бартелемей Шерердің басқаруымен қоршауға алынған және одақтастардың шегінуінен кейін артта қалған Коалицияның бекіністі қалаларын қайта басып алуға жіберілген 40 мың сарбаздың оралуын күтті. 4 қыркүйекте Шерер келгеннен кейін, жеткілікті күш жинаған Журдан Оурте шайқасында (Спримонт шайқасы деп те аталады) Клерфайттың сол қанатын қиратқан шабуылға көшті. Мезадағы барлық позициясы қауіптің астына түскендіктен, Клерфайт Реер өзеніне, Рейнге дейінгі соңғы қорғаныс шебіне шегінуге мәжбүр болды.

Австрияның позициялары

Клерфайттың 76 мыңдық әскері тік жартасты Роер өзенінің ар жағына жайғастырылды, сол қанаты Дюренде, оң қанаты Роермондта орналасқан. Алденховен маңындағы бекіністер, сондай-ақ желінің басқа бөліктері де нығайтылды, австриялықтар өзендегі барлық көпірлерді бұзды және барлық арқауларды қазып шығарды. Бұл кезде өзен де көтеріліп, қорғанысқа көмектесті. Клерфайт күштерінің көп бөлігін Дюрен мен Линних арасына орналастырды, ал Альденховенде батыс жағалауындағы алдыңғы қадамдық позициясы Юлихтегі орталық бөлігінің алдында болды. Оң қанат Грейв маңында Йорк герцогының әскерімен нашар байланыста болды.

Француздық шабуыл жоспары

1794 жылдың 1 қазанында Журдан Шерерге және Оң қанатқа Роер өзенінен өтіп, Дюрен қаласын басып алуға бұйрық берді. Орталықта Журдан Морлот пен Чемпионнетке Альденховенді басып алып, Юлих қасындағы өзеннен өтуді, ал Лефевр олардың сол жағындағы Линнихті, Хатри оң жағындағы Альторпты басып алуға тапсырды. Сонымен қатар, Клебер мен Сол қанатқа Рормондқа қарсы тұрған жерден жоғары қарай жылжуға және Ратхайм (Хюкельховен жанында) Роер өзенінен өтуге нұсқау берілді.

Шайқас

2 қазанда генерал Жордан Самбра және Мёз армиясына Рур өзенінің шебін бұзуға бұйрық берді, ал армияның 100 000 сарбазы Рурмаундтан Дюренге дейінгі шамамен 60 мильге созылған майданға шабуыл жасады. Француздар 2 қазан күні таңнан бастап жолға шығып, тек түске қарай шайқасқа кірісті.

Француздық солшылдықтың шабуылы

Клебер таңғы сағат 5-те жорыққа шықты. Бернадоттың қалыпты жаяу әскері Франц фон Вернектің сол жағалауды қорғаған жеңіл әскерлерін бекіністерге шегінуге мәжбүр етті, ал Клебердің артиллериясы келген соң Рор өзенінен толығымен қайта шегінді. Ал оның жеңіл әскерлері қатты артиллерия мен мылтық атысының астында Рорға жетті. Бернадот содан кейін 71-ші жарты бригадасымен және Клебер алға жылжытқан артиллерияның қолдауымен төрт гранадерлік ротасымен Ратхаймның оңтүстігінде Рор өзенінен жүзіп өтті. Дегенмен, олардың жетістігіне қарамастан, Клебердің басқа дивизиялары австриялықтар шегінгеннен кейін ғана ертеңгі күні өте алды. Осы шабуыл кезінде болашақ маршал Мишель Ней өзеннен өткен соң бір кавалериялық полкті шабуылға жетектеді.

Салдары

Тек ішінара жетістікке жеткен Jourdan 3 қазанда шабуылды жалғастыруды күтті, бірақ саны аз болған және өзен бойындағы қорғаныс желісі екі жағынан да бұзылған Clerfayt түнімен Рейнге қарай шегініп, 6 қазанда Кельнде Рейннің оң жағалауына өтті. Сол күні Clerfayt-ты қуған француз әскерлері қаланың сол жағалауындағы бөлігін басып алды. Clerfayt-тың шегінуінен кейін француздар Рейннің сол жағалауындағы барлық аймақты бақылауда ұстады. Jourdan 8 және 9 қазанда Бонн мен Крефелді, ал 18 қазанда Клеве (Kleve) қалаларын басып алды. Marceau 17 қазанда Мозель армиясынан келген күштердің көмегімен Кобленцті басып алды, ол сол кезде Люксембургті қоршауға алып жатқан еді. Дюссельдорф 23 қазанда аустриялық гарнизонды ығыстырған ауқымды бомбалаудан кейін жауылдады. Рейнге жету Jourdan-ға Дюхесмеге Маастрихтте күш түсуіне мүмкіндік берді, ол үшін Kleber корпусын күшейтілген қоршау операцияларын жүргізуге жіберді. 23 қазанға дейін жеткілікті қоршау артиллериясын жинағаннан кейін, Kleber 1 қарашада Маастрихтті бомбалауды бастады. Көмекке үміт болмағандықтан, қала 4 қарашада капитуляциялап, Jourdan-ның жабдықтау жолдарын қамтамасыз етті. Олденховен шайқасы 1794 жылы Самбра және Мёза армиясы жасаған соңғы шабуыл болды. 25 қарашада соғыс министрі Лазар Карно армияға Рейн жағалауында қысқы жайлауға кіруге рұқсат берді.