Кіріспе

Электр құрал

Дөңгелек ара немесе дискілі ара – тісті немесе абразивті дискіні немесе пышақты қолданып, айналмалы қозғалыс арқылы әртүрлі материалдарды кесуге арналған электрлі ара. Дискілі ара және сақиналы ара да айналмалы қозғалысты пайдаланады, бірақ дөңгелек арадан ерекшеленеді. Дөңгелек ара термині кейде араның өзіне де қолданылуы мүмкін. Дөңгелек аралар 18 ғасырдың соңында ойлап табылды және 19 ғасырдың ортасына қарай АҚШ-тағы ағаш өңдеу зауыттарында кеңінен қолданыла бастады. Дөңгелек ара – ағаш, тас, пластик немесе металл сияқты көптеген материалдарды кесуге арналған құрал. Оны қолмен ұстап немесе машинаға орнатып пайдалануға болады. Ағаш өңдеуде "дөңгелек ара" термині қолмен ұсталатын түрге қатысты, ал үстел арасы және кескіш арасы – дөңгелек аралардың басқа да көп тараған түрлері. "Skilsaw" және "Skil saw" Америка Құрама Штаттарында қолмен ұсталатын дөңгелек аралардың жалпылама атауына айналды. Дөңгелек араның пышақтары кесуге арналған материалға қарай әртүрлі болып келеді, ал ағаш кесу кезінде тік кесу, көлденең кесу немесе екеуінің де комбинациясын жасауға арналған. Дөңгелек аралар көбінесе электр қуатымен жұмыс істейді, бірақ бензинді қозғалтқышпен немесе гидравликалық қозғалтқышпен де жұмыс істей алады, бұл оны ауыр техникаға бекітуге және жеке энергия көзіне қажеттілікті жоюға мүмкіндік береді.

Процесс

Әдетте, кесуге арналған материал мықтап бекітіліп немесе тіреуіште ұсталып, ара баяу жылжытылады. Үстел арасы сияқты түрлерінде ара бекітілген, ал кесуге арналған материал аралдың пышағына баяу жылжытылады. Араның әр тісі материалға соғылып, кішкентай жоңқа түзеді. Тістер жоңқаны жұмыс дайындамасынан шығарып, пышақты тоқтатуға немесе байлап тастауға жол бермейді.

Ағаш кескіштің пышақтары

Бастапқыда диірмендердегі дөңгелек аралар кішкентай пышақтарға ие болды және олар "жоғары-төмен" (мулей немесе ленталық) арадан өткеннен кейін ағаштарды қайта кесу үшін қолданылды, нәтижесінде бір ағаш бөлігінің әртүрлі жақтарында тік және дөңгелек араның іздері қалатын. Бұл аралар лат сияқты кішкентай бөлшектерді тиімдірек кесуге мүмкіндік берді. 1813 немесе 1822 жылдан кейін диірмендерде диаметрі 500 см-ге дейін жететін үлкен дөңгелек аралар қолданыла бастады. Үлкен аралар жоғары-төмен араларға қарағанда көбірек қуатты қажет етеді және олар бу машиналарымен қамтамасыз етілгенге дейін ағаштарды аралау үшін қолдану қиын болды. Араның пышағынан ағаш бөлігі қай жаққа түсетініне байланысты, олар оң немесе сол жаққа бағытталған болуы мүмкін. Араның қай жаққа бағытталғанын "бенч" анықтайды. Осындай өлшемдегі араларда әдетте, араның жүктемесі артық болған жағдайда бұзылатын және араның бос айналуына мүмкіндік беретін, ортадан смещен орналасқан қырылу саңылауы болады. Ең көп таралған түрі – алмастырылатын тістері бар ITCO (ішкі тіс кесілген). Диірмен аралары радиалды қол араның орнына да қолданылады.

Қылқаламнан жасалған аралар

Бұршақпен пісіретін аралар, кейбір жерлерде "бұршақ арасы" деп те аталады, пилорамалардағы аралармен шамалас өлшемдегі пышақтарды пайдаланады. Пилорамалар ағашты талшық бойымен (кесіп) кесетін болса, бұршақпен пісіретін аралар ағашты талшыққа перпендикуляр (қайырып) кеседі. Бұршақпен пісіретін аралардың пышағының диаметрі қуат көзіне және мақсатына қарай бірнеше сантиметрден (бірнеше дюйм) 50 сантиметрден (20 дюйм) астам болуы мүмкін. Бұршақпен пісіретін аралар қалыңдығы бар ағаштарды және пилорама қалдықтарын (тілімдерді) отынға айналдыру үшін қолданылады. Куб метр және "корд" (бірлік) – тұрған ағашты (шамамен есептеу бойынша) немесе дайын ағаштарды өлшеуге қолданылатын ең көп таралған өлшемдер. "Бұршақ ағаш" – 1 метр (4 фут) ұзындығындағы, тілімеленбеген ағаштарды білдіреді. XIX және XX ғасырдың басында шаруалар қала тұрғындарына бұршақ ағашпен қамтамасыз ететін, одан кейін олар оны кесіп, пештер мен плиталар үшін қолайлы ұзындыққа және көлденеңіне тілімелейтін. Осы құрылғылардың көпшілігі үш тең бөлікке тілінген бұршақ ағаштан жасалған таяқтарды қабылдауға арналған. Бұршақ ағаштан үш 16 дюймдік бөлік тілінгеннен кейін, оны балтамен пешке қоюға қолайлы мөлшерге дейін оңай тілімелеуге болады. Көптеген бұршақпен пісіретін аралар рамадан, бесіктен, біліктен, тұтқадан және қуат көзінен тұрады. Бесік – кесу процесі кезінде ағаштарды ұстап тұратын көлбеу немесе жылғыш нұсқаулық. Кейбір бұршақпен пісіретін аралар фермалық трактордың қуат беру шкивінен белбеу арқылы қуат алады. Басқалары трактордың үш нүктелі тіреуішінде орнатылып, артқы қуат беру білігіне қосылады. Өзіндік қуатпен жұмыс істейтін модельдер шағын бензин қозғалтқыштарымен немесе тіпті үлкен электр моторларымен жабдықталған. Білік – пышақты ұстап тұратын және оған қуат жеткізетін білік және подшипниктер жиынтығы. Рама – бесікті және пышақты жұмыс істеуге ыңғайлы биіктікте ұстап тұратын құрылым. Бұршақпен пісіретін аралар Американың ауылдық аймақтарында бұрын өте танымал болған. Олар қолмен жұмыс істейтін аралардың жалғыз баламасы болған кезде кішірек ағаштарды отынға айналдыру үшін қолданылды. Бұршақпен пісіретін араға тым үлкен ағаштарды қолмен кесуге болады. Бүгінде отын дайындау үшін тізбекті аралар бұршақпен пісіретін аралардың орнын басып алды. Дегенмен, кейбір коммерциялық отын өңдеушілер және басқалар тізбекті аралардың тозуын азайту үшін бұршақпен пісіретін араларды пайдаланады. Көптеген адамдар бұршақпен пісіретін араларды қауіпсіз емес және ескірген технология деп санайды.

Ағашқа арналған қолмен ұсталатын дөңгелек пішіндер

Ағаш өңдеуде "дөңгелек пісіргіш" термині көбінесе ағаш кесуге арналған қолмен ұсталатын электрлік дөңгелек пісіргішке қатысты қолданылады, бірақ әртүрлі пышақтармен басқа материалдарды кесуге де қолданылуы мүмкін. Дөңгелек пісіргіштер мотордың пышаққа қатысты орналасқан жағына байланысты сол немесе оң жақты болуы мүмкін. Сол жақты пісіргішті оң қолмен ұстағанда пайдалану әдетте оңайырақ, ал оң жақты пісіргішті сол қолмен ұстағанда керісінше, себебі пайдаланушыға кесу сызығын көру үшін пісіргіштің үстінен еңкейудің қажеті жоқ. Ағаш кесуге арналған пышақтардың көпшілігі вольфрам карбидімен (TCT) жабдықталған, бірақ жоғары жылдамдықты болаттан (HSS) жасалған пышақтар да қолжетімді. Пісіргіштің табаны кесу тереңдігіне қарай реттеледі және пышаққа қатысты 45°-ға дейін, кейде 50°-ға дейін бұрылуы мүмкін. Кесу тереңдігін реттеу кері соққыны азайтуға көмектеседі. Әр пісіргішке сәйкес келетін әртүрлі диаметрлі пышақтар бар, олардың өлшемдері... (мұндағы мәтін толық емес болғандықтан, толықтырылмады). Пісіргіштерде мотор мен пышақ арасында екі түрлі байланыс болуы мүмкін. Біріншісі, көбінесе "жанама жетек" деп аталатын түрінде, пышақ тікелей мотордың жетек білігіне орнатылады. Ал құртты жетектегі пісіргіште пышақ перпендикуляр орнатылған мотор арқылы құртты тісті дөңгелектердің көмегімен қозғалады, бұл жоғары серпімді күшті қамтамасыз етеді. Құртты жетектегі портативті дөңгелек пісіргішті 1923 жылы Эдмонд Мишель ойлап тапқан. 1924 жылы Мишель Джозеф Салливанмен серіктестік құрды және Мишельдің өнертабысын өндіру және сату мақсатымен "Мишель электр қол пісіргіш компаниясын" құрды. Кейін компания өзін Skilsaw Inc. деп атады. Портативті дөңгелек пісіргіштер әлі де жиі Skilsaws немесе Skil пісіргіштері деп аталады. Оның ізбасары әлі де Skil компаниясымен 77 модель ретінде сатылады. Skil патенттерін айналып өту үшін Портер-Кейблдің Арт Эмонс 1928 жылы тікелей жетекпен жабдықталған жанама жетек пісіргішті ойлап тапты. Соңғы кезде қайта зарядталатын батареялары бар кішкентай сымсыз дөңгелек пісіргіштер кең таралды.

Металл үшін суық пісіру

Салқын аралау машиналары – металл кесу операцияларының көптеген түрлерінде қолданылатын дөңгелек аралар. Оларда қолданылатын ара дискілерінің диаметрі үлкен, айналу жылдамдығы төмен және сызықтық жылдамдықпен жұмыс істейді. Дөңгелек аралардың үш негізгі түрі бар: тұтас тісті, сегменттелген тісті және карбидті тісті. Ара дискісі әдетте жұмыс дайындамасына көлденең бағытта жылжытылады, ал ара материалға енген кезде, оны тар ойықтар арқылы кесіп бөледі. Кесу процесінде материалды әдетте керішпен бекітеді. Кесу кезінде түзілген қыршықтар, араның тістерімен және салқындатқыш немесе басқа кесу сұйықтығымен бірге материалдан алыстатылады.

Абразивті аралар

Дөңгелек араның айналма қозғалысы бетон, асфальт, металл, плитка, кірпіш және тас сияқты қатты материалдарды кесуге өте қолайлы, әсіресе абразивті арамен, мысалы, плитка кескішпен. Мұндай жағдайларда алмаз дискілер мен кесу дөңгелектері жиі қолданылады.