Кіріспе

Ағаш өңдеуде, бойлық кесу – ағаш бөлшегін талшықтар бағытымен параллель кесу түрі. Басқа, әдеттегі кесу түрі – көлденең кесу, яғни талшықтар бағытына перпендикуляр кесу. Көлденең кесу ағаш талшықтарын қиып кеседі, ал бойлық ара тіс сияқты жұмыс істейді, ағаштан кішкентай жоңқаларды қабылдап алады. Ағаштың талшықтық құрылысы ара тістерінің пішінінің әртүрлі болуын талап етеді, сондықтан бойлық және көлденең аралар қажет; алайда, кейбір дискілі аралар біріктірілген болып табылады және екі түрлі кесуді де жасауға болады. Бойлық кесу – ұлы кескіштерде қолданылатын негізгі кесу түрі.

Анықтамалар

Рип-кесу: ағаштарды талшық бағытында тіліп немесе аралау, және кесу: өткір жиекті құралмен бөлу. Ағаш талшық бойымен жарылу арқылы да бөлінуі мүмкін (жарылу), бірақ жарылу талшықтың бағытын ұстанады және көбінесе тегіс болмайды. Түйіндер жарылуға кедерілтіреді, сондықтан рип-кесу қажет болады. Ара тілімі – ағашта араның қалдырған ойығы.

Қол аралары

Жарылғыш кесуге қолданылатын қол пилаларының түрлері: жарылғыш пилалар, кейбір түрлері қамшы пилалары, сондай-ақ фанера пилалары.

Электрлік аралар

Рип кесулер көбінесе үстел арасымен жасалады, бірақ радиалды қол арасы, ленталық арасы және қолда ұсталатын дөңгелек арасы сияқты басқа да электр аралары да қолданылуы мүмкін. Ағаш өңдеу зауыттарында бас ара – бұл бөлік ағаштың өтетін алғашқы рип арасы, кейде ол бірнеше арадан (ганг арасы) тұрады, содан кейін бөліктер басқа аралармен қайта кесілуі мүмкін, содан кейін жиектері тегістеліп, кейде көлденең арамен қажетті ұзындықта кесіледі. Сонымен қатар, кішкентай көшпелі аралар мен тізбекті аралар да ағаш өндіру үшін рип кесулерді пайдаланады. Әр рип кесу уақытты қажет етеді және кесілген материал қыртысқа айналып құндылығын жоғалтады, сондықтан кесулердің саны мен ені операцияның экономикалық тиімділігіне әсер етеді: Осы себепті ленталық аралар дөңгелек аралар мен тізбекті аралардан артықшылыққа ие.

Қию түрлері

Ағаш кесу түрлері ағаш өнімдерінің сапасына әсер етеді. Жай тілімдеу – бұл бір тілімді қайта-қайта кесу арқылы жасалатын ең көп таралған кесу түрі, мұнда ағаш талшықтары тақтайдың еніне жақын параллель болып орналасады. Төрттен тілімделген және радиалды тілімделген ағаштарды өндіруге көбірек уақыт және материал кетіп, қалдық көбейеді, бірақ олардың сапасы жоғары болады. Әдетте, тілімдеуге жақсы жұмыс істейтін құралдар көлденең кесуге жарамсыз. Сондықтан көптеген ағаш өңдеушілер тілімдеу үшін үстел арасын, ал көлденең кесу үшін бөлек кескіш немесе митер арасын пайдаланады. Көлденең кесуге арналған электр араларын тақтаны тілімдеу үшін ешқашан қолданбау керек, себебі бұл өте қауіпті. Тілімдеуге арналған дискілі ара пышақтарында көлденең кесуге арналған ұқсас пышақтарға қарағанда ірі тістердің саны аз болады. Үстел аралары үшін тілімдеу және көлденең кесуге қолдануға болатын комбинирленген пышақтар бар, бірақ оларды тілімдемейтін кесулерге, мысалы, ойыстар мен жиектерге пайдалануға болмайды. Егер сіз радиалды қол арасын тілімдеу үшін қолдансаңыз, тістер араны тақтайдан көтеріп алып, кері соққы беруіне жол бермеу үшін теріс бұрышпен тісті пышақ қажет.