Кіріспе

Жіпті кескіш, сондай-ақ "стример" деген сөз тіркесімен және "Weedwacker", "Weed Eater" және "Whipper Snipper" тауарлық белгілерімен белгілі, – бұл шөпті, кішкентай арамшөптерді және жер жамылғыш өсімдіктерді кесуге арналған бақша құралы. Ол пышақ орнына айналмалы шпиндельден шығып тұратын, айналып тұратын монофиламенттік жіпті пайдаланады, ал шпиндельдің үстінде бензин қозғалтқышы немесе электрмоторы орналасқан. Жіпті кескіштер көбінесе кедергілердің жанында немесе тік немесе тегіс емес жерлерде төменгі жапырақтарды кесу үшін қолданылады. Көптеген кәсіби деңгейдегі жіпті кескіштер тығыз өсімдіктер үшін бұта кескіші ретінде қолданылатын қосымша пышақтарды орнатуға мүмкіндік береді.

Тарих

Жіпті кескіш 1970 жылдардың басында Хьюстон қаласында (Техас штаты) Джордж Баллас ойлап тапқан. Автоматты автожуу машинасының тазалау щеткаларының айналма қозғалысын бақылап тұрғанда оған бұл идея келді. Оның алғашқы кескіші – ауыр міндетті балық аулау жібінің бөліктерін жиекке бекітілген консерві банкасына тіркеу арқылы жасалған. Баллас осыны "Шөп жегіш" деп атады, себебі ол ағаштардың маңындағы шөптер мен беделерді жойды. "Стриммер" сөзі – нақты бір жіпті кескіштің тіркелген атауы, бірақ ол көбінесе кез келген жіпті кескішті білдіру үшін қолданылады. Содан "стримдеу" деген сөз туындаған, ол сөйлеу тілінде қолданылатын етістік.

Дизайн

Жіпті кескіштің жұмысы ортасында жеткілікті жылдамдықпен бұрылған жіп центробегтік күшпен қатаяды; торап неғұрлым жылдам бұрылса, соғұрлым қатаң болады. Тіпті дөңгелек нейлон жіп шөпті және жеңіл, ағаш тәрізді өсімдіктерді жақсы кеседі. Кейбір монофиламент жіптер күшті кескіштерге арналған, жұлдыз сияқты пішінімен жасалған, бұл жіпке кесілетін материалды кесуға көмектеседі; осылайша жіп өте үлкен ағаш өсімдіктерін (кішкентай бұталарды) кесіп тастауға немесе кем дегенде оларды тиімді түрде белдеуге мүмкіндік береді. Бұл жіптер күрделі жұмыстар үшін қатты дискілерді қажет етпейді. Жұмысты бастамас бұрын жіп қолмен орамаға оралады, екі ұшы да орама корпусынан шығып тұрады. Мотор торапты айналдырады, ал жіп көлденеңге созылады, ал оператор кескішті өсімдіктерді кесу керек жерге айналдырады. Оператор кесу биіктігін басқарады және оны жерге дейін оңай кесуге болады. Егер жіп тозып немесе үзілсе, соққымен жіпті қоректендіретін кескіште оператор торапты жерге тигізеді, сонда босату механизмі тораптағы жіптің бір бөлігін тозыған бөлігімен ауыстырады. Жаңа модельдерде "автоматты қоректендіру" жүйесі бар, онда кішкентай кескіш жіптің ұзындығы тиімді айналу үшін қажетті шектеуде ұсталады. Жаңа созылған жіп салмағы мен беттік әсері арқасында тиімді жұмыс істейді. Айналу жылдамдығы тұтқадағы газ педалімен реттеледі. Тікелей жіпті кескіштерде алдын ала кесілген жіптерді қабылдайтын кескіш басы болады. Кескіш басында жіптің оралған торабы жоқ; пайдаланушы алдын ала кесілген жіпті тиісті ойықтарға салады, бұл соққымен қоректендіру жүйесімен салыстырғанда жіпті салуды және жөндеуді жеңілдетеді. Тік кесу үшін бүкіл машинаны еңкейтуге болады немесе кейбір кескіштерде басты әртүрлі бұрыштарда реттеуге болады. Ішкі жану қозғалтқышымен жұмыс істейтін жіпті кескіштерде қозғалтқыш кескіш басына қарама-қарсы орналасқан, ал электрлі жіпті кескіштерде әдетте кескіш басында электрмотор болады, бірақ басқа да конструкциялар бар, мысалы, кескіш ауыр техникаға қосылып, гидравликалық мотормен қуаттандырылады. Бас пайдаланушы жағында қауіпсіздік қалқанымен және бас немесе торап деп те аталатын айналмалы хабпен жабдықталған. Бензинмен жұмыс істейтін жіпті кескіштің кемшіліктері – оның ауыр салмағы, жанармай құю қажеттілігі және құрылғының барлық бөлігіне таралатын айтарлықтай діріл, бұл оның маневрлеуіне кедері келтіреді және бұлшықеттердің шаршауына себеп болады. Артықшылықтары – толық қозғалғыштық және жоғары максималды қуат. Жол жиегіндегі қалың шөптерді және үлкен аумақтардағы арамшөптерді кесуге арналған үлкен кескіштер ауыррақ және қуаттырақ болады. Кейбіреулерінде жүк иыққа таратылатын белдіктер орнатылған. Көбінесе бұта кескіштер деп аталатын олар монофиламент жіптің орнына тік немесе дөңгелек металл пышақтарды жиі орнатады.

Қуат пен эмиссия

Бензинді қозғалтқыштармен жұмыс істейтін триммерлерде әдетте ең төменгі көлемді қозғалтқыштар орнатылады. Осы көлемде олар оңай сымды бұра алады, ал кейбіреулерінде сымдық катушкаға қосымша нейлон пышақтар болады. Күшті қозғалтқыш сымды айдай алады және көбінесе металл пышақтар қосымшасы болады. Көптеген триммерлер екі тактілі қозғалтқыштарды пайдаланады және май қосылған бензин қажет етеді. Қоршаған ортаны қорғау заңдарына байланысты төрт тактілі қозғалтқыштар, әсіресе коммерциялық нарықта, көбірек танымал болып келеді. Honda, MTD және Craftsman сияқты өндірушілер бар. John Deere сияқты компаниялар төмен эмиссиялы екі тактілі қозғалтқыштармен жабдықталған триммерлерді ұсынады. Stihl гибридті төрт тактілі қозғалтқышты триммерді шығарады, ол үшін отынға майды алдын ала араластыру қажет. 2024 жылдан бастап күшіне енетін штаттық шектеулерге байланысты Калифорнияда аккумуляторлық модельдердің нарықтағы үлесі артуы күтілуде, бұл шектеулер газбен жұмыс істейтін бақша техникасына қатысты. Аккумуляторлық сымды триммерлер тұтынушыларға нөлдік эмиссияны қамтамасыз ету, тиімдірек болу және бензин төгілу қаупін жою арқылы таза балама ұсынады. Газбен жұмыс істейтін сымды триммерлерде эмиссияны бақылау технологиясы қарастырылмаған.

Пластик ластану

Earth Island Journal желілік триммерлерді пайдалану барысында жіптің үзіліп, пластик ластануға себеп болатыны үшін сынады.

Қауіпсіздік мәселелері

Жіпті кескіштер қалдықтарды жоғары жылдамдықпен кездейсоқ бағытта ұшырып жіберуі мүмкін. Көздерін қорғау үшін пайдаланушылар әдетте қорғаныш көзілдірігі немесе тиімді визор киеді, бірақ жаяу өтушілер де қауіпте болады. Бұл қалдықтар көліктер мен ғимараттарға зақым келтіруі мүмкін, әсіресе шынының сыну қаупі зор. 2010 жылы болған қайғылы оқиғадан кейін Еуроодақта тізбекті бұрандалы роторлар мен металл бөліктері тізбектеліп жасалған кез келген кескіш басты сатуға тыйым салынды.