Кіріспе

Апалачи және Аллегей тауларын қалыптастырған тау түзілу оқиғасы.

Аллегани орогенезі немесе Апалачи орогенезі – Апалачи және Аллегей тауларын қалыптастырған геологиялық тау түзілу оқиғаларының бірі. Аллегань орогенезі термині мен жазылуын 1957 жылы Г. П. Вудвард ұсынған. Аллеган орогенезі шамамен 325 миллионнан 260 миллион жыл бұрын, кем дегенде бес деформация оқиғасы кезінде карбон кезеңінен перм кезеңіне дейін болды. Орогенез Африканың Солтүстік Америкамен соқтығысуынан туындады. Ол кезде бұл құрлықтар қазіргі түрінде болмаған: Солтүстік Америка – Еурамерика суперконтинентінің бөлігі, ал Африка – Гондвананың бөлігі болған. Бұл соқтығысу барлық маңызды құрлықтық жер массаларын қамтитын Пангея суперконтинентін құрды. Соқтығысу орогенезді тудырды: ол қазіргі Солтүстік Американың шығыс жағалауына зор күш түсірді, нәтижесінде кең және биік тау тізбегі пайда болды. Аллеган орогенезінің куәліктері Алабамадан Нью-Джерсиге дейін жүздеген шақырымға созылады және оңтүстік-батысқа қарай жер астында да анықталады. Солтүстікке қарай Аллеган деформациясы солтүстік-шығысқа қарай Ньюфаундлендке дейін жетеді. Кейінгі эрозия тау тізбегін тозуға ұшыратты және шөгінділерді шығысқа да, батысқа да таратып берді.

Континенттік соқтығысу

Континенттік соқтығысудың зор аймағы, тау жасалу процесінің ұзақ уақытқа созылуы және қатысқан шөгінді және магмалық жыныстардың қалыңдығы Аппалач тауларының бір кезде Альп және Рокки таулары сияқты биіктікке жеткендігін, олар эрозияға ұшырағанша, көрсетеді. Құрлықтар соқтығысқанда, араға түскен тау жыныстары қысылып, жоғары итерілді. Қайда баруға жері болмағандықтан, Солтүстік Америка құрлығының шығыс жиегіндегі жыныстар терең ішке қарай итерілді (сол сияқты нәрсе Африка құрлығының жиегінде де кері бағытта болды, нәтижесінде Марокконың Атлас таулары мен Батыс Сахара пайда болды).

Кейінгі эрозия

Аллеган орогенезі кезінде қалыптасқан таулар мезозой және кейінгі палеозой дәуірлерінде тік және биік болған, бірақ қазіргі уақытта эрозияға ұшырап, тек шағын қалдықтары қалды: Пьемонт төбелерінің күшті эрозияға ұшыраған пішіндері. Шығысқа қарай тасылған шөгінділер жағалау жазығын және континенттік шельфтің бір бөлігін құрады. Осылайша, жағалау жазығы мен Пьемонт негізінен 150 миллион жылдан астам уақыттан бері болған эрозияның нәтижесінде пайда болған. Батысқа қарай тасылған шөгінділер Аллегей және Камберленд үстірттерін қалыптастырды. Бұл аймақтардағы адамдар оларды тау деп атағанымен, олар көтеріліп, эрозияға ұшыраған үстірттер болып табылады. Аллегей тау жүйесінің бір бөлігі Пангея жарылғанда және Атлант мұхиты пайда бола бастағанда Африкамен бірге бөлініп кетті. Бүгінде бұл Мароккодағы Анти-Атлас тауларын құрайды. Анти-Атлас таулары геологиялық тұрғыдан салыстырмалы түрде жақында көтерілді және қазіргі уақытта Аллегей тауларына қарағанда әлдеқайда тік және қиын өткелді.