Кіріспе

Тонгариро ұлттық паркіндегі қонақ үй, Жаңа Зеландия. Grand Chateau, сондай-ақ Chateau Tongariro деп белгілі, Жаңа Зеландияның ең көне ұлттық паркі – Тонгариро ұлттық паркінің шекарасында, Руапеху тауының етегіндегі Уакапапа шаңғы курортының жанында орналасқан қонақ үй және демалыс кешені болған. Бұл орын Тонгариро және Нгарухо тауларының жанартаулық шыңдарына да жақын. Ғимарат 1929 жылы салынған, және кең ауқымды жөндеулерге қарамастан, сол кездегі стильін сақтап тұр. Heritage New Zealand оны 1-санаттағы тарихи орын ретінде тізімдеген. Chateau Tongariro қонақ үйі 2023 жылдың 5 ақпанында, негізінен ғимараттың сейсмикалық қаупі жоғары болғандықтан, толығымен жабылды.

Тарих

1887 жылы Нгати Туваретоа тайпасының бас басшысы Хоронуку Те Хеухью Тукино Жаңа Зеландия халқына Руапеху, Нгаурухое және Тонгарироның қасиетті тауларының шыңдарын қоса алғанда, тайпаның жерін пайдалануға рұқсат берді. Келісімнің мақсаты – осы аумақтың барлық уақытқа, барлық адамдар үшін қорғалуын қамтамасыз ету болды. 20 ғасырдың басында Уакапапаға бару тек дені сау және күшті адамдарға ғана мүмкін болды. Жайдарлы далалар мен таулы жерлерді жаяу немесе атпен кесіп өтуге, таяз суларды аттап өтуге тура келді. 1913 жылы Билл Мид пен Бернард Дрейк Солтүстік аралдағы алғашқы шаңғыларды әкелді және сол жылдың шілдесінде Руапеху тауында шаңғы тебуге алғашқы әрекет жасады. Олар Уакапапа аңғарының "шаңғы тебу үшін де, жазғы демалыс үшін де Руапехудың басқа аймақтарынан жақсырақ екенін" түсінді, егер оған жол салынып, тұрақтар салынса. Родольф Вигли (1881–1946), Маунт Кук туристік компаниясының басқарушы директоры, бұл мүмкіндікті пайдаланды. Ол 63 акр жерді жалға алып, алғашқы Уакапапа шаңғы тұрақтарының жанына сол кезде The Chateau деп аталған ғимаратты салу мақсатында Tongariro Park туристік компаниясын құрды. Жобаға капитал тарту үшін компания акцияларды сату арқылы қаржыландырылды, бірақ акцияларға сұраныс аз болды. Компания 1928 жылдың 9 қарашасында үкіметпен жалға алу шартына қол қойды, оған сәйкес ғимарат 1930 жылдың 31 наурызына дейін (әрі кетсе 17 айдың ішінде) салынуы керек еді және құны "40 000 фунт стерлингтен кем емес, 60 000 фунт стерлингтен артық емес" болуы керек еді. Акциялардың тек 30 000 фунт стерлингі ғана сатылғанына қарамастан, Вигли 1928 жылдың соңында Флетчер құрылыс компаниясымен келісімшарт жасады, соның нәтижесінде Флетчерлер Tongariro Park туристік компаниясының 15 000 акциясын сатып алды. Шатоны Тимару қаласындағы Герберт Холл (1880–1939), Маунт Кук туристік компаниясының сәулетшісі жобалады, ол дизайнын Канаданың Лейк Луиза курорты үлгісінде жасады. Канадтық Тынық мұхиты темір жолы салған қонақ үйлер, мысалы, Château Frontenac сияқтылардың ықпалымен, ол төрт қабаты мен жертөлесі бар нео-грузин стиліндегі құрылысты жобалады. Қонақ үйдің ішкі жабдығы жоғары деңгейде болды, панорамалық терезелер, әр бөлмеде ыстық және суық су, сапалы, тапсырыс бойынша жасалған жиһаз болды. Вигли Флетчерлерге егер шығын жоспардан асып кетсе, Маунт Кук туристік компаниясы осыған байланысты шығындарды өтейтінін жеткізді. Алайда, экономикалық дағдарысқа байланысты компания қиын жағдайда болды және шығындарды өтей алмады. Компания басшысы Джеймс Флетчер премьер-министр сэр Джозеф Уордқа үкіметтік қарызды 60 000 фунт стерлингке дейін арттыруды сұрады. Уорд келісті және Флетчер Виглиден осы қаржының басым бөлігі Флетчерлерге төленеді деген уәде алды. Tongariro Park туристік компаниясы қазірдің өзінде ауыр қаржылық қиындыққа тап болды, оған қонақ үйді сәндікпен жабдықтаудың шығындары да қосылды. Вигли келісімнен бас тартып, тек 10 000 фунт стерлингті ғана берді. Экономикалық дағдарыстың басталуы туризмнің өркендеуіне үміттерді күйретіп жіберді. Қарызын өтеу үшін Флетчерлер 1931 жылдың ақпан айында Tongariro Park Tourist Company-ді банкротқа жіберді, қонақ үйді бақылауға алды және оны 3 ай бойы басқарды, содан кейін 19 000 фунт стерлинг шығынмен (оның ішінде меншікке иелік кезеңінде 1000 фунт стерлинг шығын) қонақ үйден бас тартты.

Мемлекеттік меншік

1932 жылы қонақ үйді Ұлттық саябақтар басқармасы қабылдады, ол бірден құқықты Туризм және денсаулық курорттары департаментіне берді, ол келесі 26 жыл бойы қонақ үйге иелік етіп, басқарды. Содан кейін Шато Екінші дүниежүзілік соғыстан оралған Әуе күштерінің қызметкерлері үшін демалыс және сауығу орталығы болып қызмет етті. Соғыстан кейін Уакапапа шаңғы трассасы үшін шаңғы тарту құралдары, креслолы лифттер және жаңа нысандар орнатылып, даму қарқыны артты. 1950 жылдардың басында кешендегі электр қуаты жеткіліксіз болып қалды. 1952 жылдың маусым айында Құрылыс министрлігі Корольдік электр қуаты басқармасынан Шатоға 500-ден 600 кВт дейін электр қуатын беруді сұрады. Осының нәтижесінде 1955 жылы 8,5 мильге созылған 11 кВ желісі салынды және пайдалануға берілді. Бұл Шатоға ғана емес, сонымен қатар Уакапапа шаңғы трассасына және Руапеху тауындағы бірнеше тау шатырларына да электр қуатын жеткізді. 1960 жылдардың басында екінші желі салынды және 1964 жылы Корольдік электр қуаты кеңесі оны пайдалануға берді, бұл Шатоға және аймақтағы басқа да тұтынушыларға электр қуатымен жабдықтаудың сенімділігін арттырды.

Жеке меншік

1990 жылы, үкімет активтерді жекешелендіру кезеңінде, Шато Kah New Zealand Limited компаниясына сатылды, ол малайзиялық Oriental Holdings Berhad (OHB) компаниясының еншілес кәсіпорны. OHB компаниясы Лох отбасының меншігінде, және Сингапур мен Малайзияда қонақ үйлер мен мейрамханаларға ие. Жаңа иелері кешенді қайта жаңартуға 3 миллион NZ$ инвестициялады және оны Grand Chateau деп атады (дегенмен ол көбінесе Chateau Tongariro деп аталады); шаңғы трассасы жеке компанияға сатылды. Қонақтарға ыңғайсыздық тудырмау үшін, кеңейту Скандинавиялық модульдік құрылыс жүйесімен жүзеге асырылды, бөлмелер Оклендте салынды және тік көтергіш арқылы орнатылды. Chateau-ды Bayview International Hotels and Resorts басқарды, ол да Oriental Holdings Berhad (OHB) компаниясының еншілес кәсіпорны. 2008 жылғы әлемдік қаржылық дағдарыстан кейін шаңғы демалысына шығу азайды, және Kah New Zealand төрт жыл қатарынан 1,9 миллион долларлық зиянға ұшырады, ал 2016 жылы қайтадан пайда тапты. Жаңа Зеландия туризмі Chateau Tongariro сияқты курорттарды 1932 жылы болғандай үкіметке сатып алу мүмкіндігін қарастырды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады.

Жабылу

2020 жылдың сәуірінде ұзақ мерзімді жалға алу мерзімі бітіп қалғанда, Kah New Zealand жаңа ұзақ мерзімді келісім шарт жасаудың орнына ай сайынғы жалға алуға көшті. 2023 жылдың 27 қаңтарында, қонақ үйдің болашағына қатысты, қажетті жер сілкінісіне төзімді ету жұмыстарына байланысты белгісіздік туды. Төрт күннен кейін Kah қонақ үйді 5 ақпанда мүлдем жабылатынын және сейсмикалық тәуекелдерге байланысты оны Табиғатты қорғау департаментіне тапсыратынын хабарлады.

Сейсмикалық қауіп

Толыққанды сейсмикалық сараптама көрсеткендей, ғимарат жаңадан салынған ғимараттар стандартына сәйкес келетін ғимаратқа қарағанда 25 есе көп қауіп төндіреді. Парапеттер мен мұржалардың құлау қаупі, жеткіліксіз тіреулер, нығайтылмаған кірпіш қабырғалар және жеткіліксіз күшті негіздер сияқты кемшіліктер анықталды.

Марапаттар

2023 жылы Те Кахуи Вайханга Жаңа Зеландия Архитекторлар институтының Батыс филиалы Тонгариро шатырын өзінің Ұзаққа созылған архитектура сыйлығымен марапаттады. Сыйлықта былай делінген: бұл ғимарат Жаңа Зеландия сәулет тарихында тек қана танымал ғимарат емес, одан да артық. Шато – ел өзінің ерекше стильін анықтап білмей тұрған, бірақ әсемдігін көрсетуге ұмтылған дәуірдегі сәулет өнерінің жоғары деңгейін көрсетеді.